Суйло кеби кечиккен балдар менен иштоо

Тема: Тили так эмес , съйл== кеби кечиккен балдар менен ишт==.

С ъйл== ( кеп) – деген эмне ?

М.ч .к балдардын кебинин =нъгъъсъ

Баланын тили чыкпай жатканынын негизги белгилери.

Логопед жана неврологиялык көз караш менен сүйлөөнүн өнүгүшүнүн негизги белгилери бар .

• Алалия- сүйлөй албаган, бирок сүйлөөну жакшы кабыл алган кемчилик.  Сүйлөмдү нормалдуу түзө албагандыктан же сөз байлыгы чектелүү болгондуктан сүйлөй алышпайт.Бирок тилдин оор кемчилиги.
• Дисграфия - Балдарда бул оорунун эң кеңири таралган түрү.  Ашыкча тамгаларды жазуу, тамгаларды/муундарды алмаштыруу.
• Дисфания - үн аппаратынын жана үндү пайда кылуучу органдардын (кекиртек, жумшак жана катуу таңдай) өзгөрүшүнөн келип чыккан үндүн жарым-жартылай же толук жок болушу. Үндүн бийиктигинин жана бийиктигинин төмөндөшү, тембрдин бузулушу менен мүнөздөлөт.

• Мутизим- оозеки с ъйл=шъъд=н баш тартуу. Сүйлөө кыймылдоо аппаратынын сакталышы шартында сүйлөөнүн толук жок болушу . Ошол эле учурда башка бирөөнүн сөзүн түшүнө алат. Кекечтик – кептин темпинин жана ыргагынын бузулушу, айрым тыбыштарды, муундарды же сөздөрдү айтууда кыйынчылык менен айтат.
• Дислалия-   баланын тилинде ар кандай фонетикалык тыбыштарды айтууда бузуу жана кыйынчылык  болушу мүмкүн . Дислалия баланын оозеки сөзүндө тыбыштардын алмашышы, аралашуусу, бурмаланышы же жок болушу менен мүнөздөлөт.

Тахилалия – оозеки сүйлөөнүн бузулушунун бир түрү, мында кептин жаралуу темпи ылдамдалат, ал тез, жалаң с үйлөөдөн, муундарды сөздөрдү өткөзүп коюуда байкалат.(тез) Брадилалия – артикуляциялык аппараттын туура эмес иштешинен улам кептеги съйл== ж=нд=мъ ( жай) болот. афазия - мээнин локалдык иштешинин бузулушу. Кептин толук же жарым-жартылай жоголушу. Бул бузулууда угуу кабыл алуу менен кыйынчылыктар, жүрүм-турум же эмоционалдык менен коштолот.

Тилдин кечигип жатканынын белгилери.

• Бала 4 айында угуп бирок реакция кылбайт б.а. жылмайып к ълб=йт жана ън салышпайт.
• 6.7 айында ба – ба , гы-гы деген ънд=рдъ салбайт
• 1-2 жашында «Олтур» «Тур» деген кыска с=зд=рдъ съйлъм=к тъгъл тъшънб=йт. Алманы тиштеп жегенде кыйынчылыктар жаралат да, чайнагысы келбей алманы таштап коёт. – Жаңы сөздөрдү кайталабай жаңсап көрсөтө берет.
• 2.5. жашында бала такыр курчап турган буюмдардын атын айтпайт.
• 3 жашында =з ойун билдире албайт
• Айрым учурда балдардын шилекейи чууруп турса да тилинин кеч чыгышын белгиси.
• Тили кеч чыгуу деп акыл-эси, кабыл алуусу, үйрөнүүсү өз орду менен болуп, тили гана чыкпай жатканды айтабыз. Бул учурда бала баарын түшүнөт, айтканды туура аткарат, бирок аз, начар сүйлөйт же такыр сүйлөбөйт.

БАЛАНЫН ТИЛИНИН КЕЧ ЧЫГЫШЫНА ЭМНЕЛЕР СЕБЕП???

Баланын съйл=б=г=нънън себептери

Медициналык себептер :

Тукум куучулук. Эгер ымыркайдын ата-энесинин биринин тили эки жаштан =тъп барып чыккан болсо, баласы аны кайталоосу толук мъмкън.

Баланын кулагы укпаса, анда ал ън алышып съйл=ш= албайт.

Жаракат алган. Т=р=т учурунда ымыркайдын баш с==гъ кысылып, жыйынтыгында организмине аба жетиштъъ жетпей калат. Мындан тышкары ар кандай инфекциялар жана химиялык курамы къчтъъ дары-дармектер да таасирин тийгизет. Бул учурда баланын тили гана эмес, жалпы =съъ ж=нд=мдъълъгъ жагынан артта калат.

Социалдык себептер

Социалдык факторлор – педагогикалык кайдыгерлик, үй-бүлөдөгү байланыштын жоктугу чет тилдүү чөйрөдө жашоо. Кош тилдъълък .

Тилдин кеч чыгышынын дагы кандай кемчиликтери бар?

Уюлдук телефонду к=п колдонгондордун кабыл алуусу начарлайт.

Окумуштуулар балдарга анализ жъргъзъшк=н. Анда 54 балага уюлдук телефон берет да, 50 баланы таза абага лагерге ж=н=т=т. 5 кънд=н кийинки тажрыйба к=рс=тк=нд=й, телефон менен ойногон балдардын кабыл алуусу басащдап, ден-соолугу начарлай баштаган. Андан сырткары, сезимдерин айта албай, калышкандары байкалган.Европада 2001-жылы 8 жашка чейинки балдарга телефон жана кичинекейлерге телефон форматындагы оюнчуктарды сатып беръъг= тыюу салынган.(себеби,балдар арасындагы мээ шишик оорусунун къч алышын уюлдук телефон менен байланыштырышкан.)

Баланын тилинин кеч чыгышынын негиги белгилери болсо кимге кайрылабыз?

Баланын сүйлөө жөндөмүн кантип жакшыртуу керек?

• Артикуляциялык

көнүгүү

• Логопедиялык к=нъгъъ каражаттар
• Дем алуу к=нъгъъл=р
• Мнемотехника( лексик а )

Съйл== кебинин =нъгъъсъ баланын ар тараптуу =нъгъъсъсън негизги фактору болуп саналат. Артикуляция – бул съйл== кепте катышкан булчущдардын кыймыл аракети. Артикуляциялык к=нъгъъл=р – эрин ,жаак, тил ъчън к=нъгъъл=р . Баланын съйл== кебинде тыбыштарды туура айтуусуна =б=лг= тъзъп берет .

Артикуляциялык көнүгүнүн максаты – толук кандуу кыймылдарды жана үндөрдү айтуу үчүн зарыл болгон сүйлөө аппаратынын органдарынын туура жайгашуусун өнүктүрүү. Мектепке чейинки курактагы балдардын сүйлөө деминин кемчиликтери: дем алуу жана дем чыгаруу абдан начар. дем чыгарган абанын үнөмдүү эмес жана бирдей эмес бөлүштүрүлүшү. соз айкаштарын үзгүлтүксүз шашып айтуу. бир калыпта эмес серпилген дем чыгаруу алсыз дем чыгаруу же туура эмес дем чыгаруу.

Артикуляциялык көнүгүүлөрдү кантип жасоо керек. 1 . Артикуляциялык к=нъгъънъ балдарга күн сайын аткаруу зарыл. Көнүгүүлөрдү күнүнө 3-4 жолу 3-5 мүнөттөн жасаган жакшы. 2. Ар бир көнүгүү 5-10 секундга аткарылат. Акырындык менен убакытты көбөйтүү. Көнүгүү күзгүнүн алдында аткарылат. 3. Артикуляциялык гимнастика отурганда жасалат, анткени бул абалда баланын бели түз, денеси чыңалбайт, колдору жана буттары тынч абалда болот. 4. Кыймылдардын так, текши аткарылышына жетишүү керек.

Логопедиялык оюндар Логопедиялык оюндар- дем алуу жөндөмдүүлүгүн, фонематикалык угууну өнүктүрүүгө багытталган. Кепти =нъктъръъ – жалпы баланын =нъгъъсънън эщ маанилъъ этаптарынын бири. Буга логопедиялык оюндар жана табышмактар ​​жардам берет. Жаныбарлардын жана ар нерселердин сүрөттөрү жана аттары гана эмес, алар чыгарган үн да колдонулат. 

Эмне үчүн дем алуу көнүгүүлөрү логопедияда колдонулат?

Анткени балдар нормалдуу үн чыгарууга зарыл болгон туура ,кеп дем алуусун калыптандыруу үчүн колдонулат.

Дем алуу көнүгүүлөрүн 5-7 мүнөттөн ашык эмес аткаруу сунушталат. Ошондуктан сабактарда аларды башка ыкмалар менен айкалыштыруу ыңгайлуу.Мисалы:артикуляциялык к=нъгъъ , логоритмика, логоуккалоо.

Логопедиялык уккалоо- бул беттин жана тилдин булчундарын онуктуруу.

Логоритмика– кыймылдарды, сөздөрдү жана музыкалык ритмди айкалыштыруу, сүйлөө бузулууларын жоюу ыкмаларынын бири.  

Балага сүйлөөгө жардам берүү үчүн, алты айдан кийин, артикуляция, башкача айтканда, сүйлөө моторикасын өнүктүрүү сунушталат . 

Биоэнергопластика - бул колдун кыймылы менен артикуляциялык аппараттын кыймылынын жыйындысы .

Мнемотехника

Мнемотехника деген эмне ?  - Бул сөз грекче "mnemonikon" - жаттоо өнөрүнөн келип чыккан. Мнемотехника – маалыматты эстеп калууга, сактоого жана кайра чыгарууга көмөктөшүүчү эрежелердин жана ыкмалардын жыйындысы.

• • Мнемотехника-бул натыйжалуу жаттоону камсыз кылган ыкмалардын тутуму.
• Тексттин мазмунун кадимки символдорду колдонуу менен женил, оной айтып берүү жана тилин өнүктүрүү иш-аракеттеринин тутуму.
• • Мнемотехниканы колдону аркылуу балдардын сөз байлыгын байытуу аӊгеме түзүүгө, көркөм адабиятты сүрөттөөгө, табышмактардын жандырмагын чечүүгө, ыр жаттоого үйрөтүү.

Эжем менен

г ълг=

эрте

ж=ж=л=рг=

суу

туруп

тамак

жемден

куямын

берип

чачып

турамын

«Педагог бул – оор нерселерди ощой кылуучу адам» ( Р.Эмерсон)