Сымдар мен кабельдер

СМЖ.08.ӘН.03

4 қосымша

МКҚК «ЖОҒАРЫ АГРАРЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ»

теориялық оқыту

Сабақ тақырыбы: Сымдар мен кабельдер

Модуль /пән атауы Электротехника және электр жабдықтары

Педагог Хайруллин Бейбит Маликович дайындады

20_ жылғы «___»

1. Жалпы мәліметтер

Курс, топ: ҚТ-141.1

Сабақтың түрі: теоия

1. Мақсаты, міндеттері

Оқыту мақсаттары: Электротехниканың негізгі заңдылықтарымен танысу, және ғимараттар мен құрылымдарда қолданылатын негізгі электржабдықтарының жұмыс принциптерімен танысу

Сабақ мақсаты:

білім алушылардың электр техникасының теориялық негіздері туралы ұғым қалыптастыру, ойлау қабілеттерін дамыту, топтасып шешім қабылдауға дағдылау

Оқушыларды зейіндерін, ой-өрісін ,танымдық деңгейлерін дамыту арқылы қазіргі заманғы әлемнің физикалық бейнесін және ғылыми көзқарастарын дамыту;

Электр тогы және оның тасушылары туралы түсініктерін кеңейту,

Негізгі физикалық заңдылықтарды, олардың табиғатта байқалуын және техникада қолдана білуге үйрету.

1. Оқу-жаттығу процесінде білім алушылар меңгеретін күтілетін нәтижелер және (немесе) кәсіби дағдылар тізбесі

Бағалау өлшемдері: ұғымдарды, шамаларды, заңдарды біледі, құбылыстарды топтастыра алады

1. Қажетті ресурстар

2. Сабақтың барысы

І. Сабақтың басы: (10мин)

1.1 Ұйымдастыру бөлімі

Аудиторияның дайындығын, білім алушылардың сабаққа дайындығын тексеру. (3 мин)

1.2 Рефлексия: Сымдар мен кабельдердің айырмашылығы туралы әңгіме құру

(5мин)

ІІ. Сабақтың ортасы (20 мин)

2.1 Сабақтың мақсатымен танысу, жаңа тақырыпқа кіріспе

Станцияларда өңдірілген электр энергиясы тұтыну аймағына өзара байланысқан беріліс, тарату

және түрлендіруші электр қондырғылар жүйесі арқылы жеткізіледі.

Электр энергиясын беру бірнеше жүз вольттан мыңдаған вольт кернеуде әуе электр беріліс

желілері арқылы жүзеге асырылады. Жүйелік әуе тораптары арқылы электр энергиясы

35,110,150,220 кВ және одан жоғары номинал кернеу шкаласындағы кернеулермен жеткізіледі.

Электр энергияны қабылдау және тарату қондырғылары Тарату құрылғылары (РУ) деп аталады.

Олар коммутациялық аппараттардан, құрама және жалғанатын шиналардан, көмекші

құрылғылардан (компрессорлы, аккумуляторлы және т.б.), сонымен қатар сақтандырғыш

құрылғылардан, автоматикадан және өлшеуіш аспаптардан тұрады.

Тарату құрылғысына (РУ) қоректендіру орталығы (ЦП), тарату пунктері (РП), тарату желілері

(РЛ) жатады.

Қоректендіру орталығы деп электр станцияның генератор кернеулерін тарату құрылғылары РУ

немесе энергетикалық жүйенің реттеуші жүйесі бар, берілген нақты ауданның тарату желісі

қосылған,төмендеткіш қосалқы станцияның екінші ретті кернеуін тарату құрылғысы РУ аталады.

Тарату пунктері деп электр энергияны бір ғана кернеуде (түрлендірусіз) қабылдап, тарата алатын

өндірістік кешендер немесе қалалық электр желілерінің қосалқы станциялары аталады.

Таратушы деп қоректендіру орталықтары (ЦП) мен тарату пунктерінен (РП), сонымен қатар

ауқымды электр қондырғыларынан қоректенетін бірнеше трансформаторлы қосалқы станция

желілерін атайды.

Электр тоғы берілетін өткізгіштер энергия жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Олар энергия таратқыш және ақпараттық сигнал функцияларын орындайтын ғимараттар мен механизмдерге енеді. Қазіргі уақытта көптеген кабельдер мен сымдар бар. Бұл электронды сенсорларға арналған ең жақсы сымдар және өте қалың кабельдер (олар әрдайым қолмен ұсталмайды), олар арқылы жүздеген мың вольт өтеді. Негізгі ұғымдар "ядро", "оқшаулау", "сым", "кабель", "сым". Оларсыз өткізгіштерді және олардың қасиеттерін дұрыс түсіну мүмкін емес. Талшық — металл сым, кез-келген электр өткізгіштің өзегі. Бұл қатты, монолитті немесе турникетке бұралған көптеген жұқа сымдар түрінде болады. Бірінші жағдайда ол бір сымды деп аталады, екіншісінде — көп сымды немесе икемді. Тамырдың негізгі сипаттамаларының бірі-көлденең қимасы (мм2 ). Өткізгіштерді өндірушілер оны әрдайым көрсетеді, бірақ кейде көлденең қиманы өзіңіз тексеру қажет болады. Мұны микрометр немесе калиппер көмегімен жасауға болады. Өзектің диаметрін өлшегеннен кейін, қиманың ауданын формула бойынша есептеу оңай: S = 0,785d х d. Сым - электр тоғының көзі мен тұтынушыны байланыстыратын бір немесе бірнеше өткізгіш өзектер. Сымдар жалаңаш, оқшауланған, сондай-ақ әртүрлі веналар. Егер оқшауланған өткізгіштер ылғалдан, механикалық зақымданудан, жарықтан, агрессивті ортадан және т.б. қорғауға қызмет ететін басқа қабықпен қосымша жабылса, сым қорғалған деп аталады. Мысалы, ПВС, ПУНП, ПУГНП, ППГ, ППВ (ПуВВ), ПуГВВ — бұл сымдарды кабельмен оңай шатастыруға болады, және олар іс жүзінде одан өзгеше емес. Жалаңаш, оқшауланбаған сым, мысалы, АС, үйде іс жүзінде кездеспейді, өйткені ол қарапайым адамдар үшін қолжетімді емес құрылғылар мен 2 қосылыстарға, мысалы, ауа құбырларына орнатылады. Күнделікті өмірде ол тек қысқыш ретінде қолданылады. Оқшауланған сымдар тек үй желілерінде ғана емес, автомобильдерде де электр энергиясын тарату және беру үшін кеңінен қолданылады. Ең көп таралған брендтер — ПВ3 (ПуГВ), ПВ1 (ПуВ). Олар оқшауланған және қорғалмаған. Кабель, сымнан айырмашылығы, бір немесе бірнеше өткізгішке ие, олардың әрқайсысы оқшауланған, сонымен қатар полимерлі пластмассадан, резеңкеден немесе металдан жасалған қорғаныс қабығымен жабылған, мысалы ВВГ, ВВГз, КВВГ, КВВ, АВВГ және т.б. Кейде Кембридж деп аталатын сыртқы оқшаулаудан басқа, кабельдерде сыртқы әсерлерден қосымша қорғаныс үшін қолданылатын әр түрлі толтырғыштар қолданылады. Кейбір түрлері спиральға оралған металл ленталармен қоршалған. Мұндай кабель брондалған деп аталады, оны пәтерлерде жөндеу кезінде сирек көруге болады, бірақ жер асты төсемі бар жеке үйлерде ол жиі қолданылады. Сым - бұл портативті құрылғыларға қосылуға қызмет ететін оқшауланған жоғары икемді өткізгіштері бар өткізгіш. Олар әр түрлі және 0,35-тен 4 мм2-ге дейінгі қимасы бар екі, үш немесе төрт мыс өзектен тұруы мүмкін. Әрбір кабель мен сым өзінің аббревиатурасында өзі туралы қысқаша ақпаратты сақтайды. Біз сізге осы аббревиатураның шифрын шешуді ұсынамыз, осылайша сіз кабельдің, сымның қажетті орнын таңдауда нақты бағдарлай аласыз. Әріптерден басқа, кабель атауында өзектер саны мен қимасын білдіретін сандар бар. ПВХ және резеңке оқшауланған қуат кабелі А — (бірінші әріп) алюминий өзек, ол болмаған кезде мыс өзек. 3 АС — алюминий өзегі және қорғасын қабығы.

АА — алюминий өзегі және алюминий қабығы.

Б - коррозияға қарсы қорғаныс жабыны бар екі болат пластинадан жасалған құрыш.

Бн — сондай-ақ, бірақ жанбайтын қорғаныс жабыны бар. б — жастықсыз.

В — бірінші (А болмаған жағдайда) әріп — ПВХ оқшаулау.

В-екінші (А болмаған жағдайда) әріп — ПВХ қабығы.

Г-белгілеудің басында - кабель тау-кен қазбаларына арналған, белгілеудің соңында-бронь немесе қабықтың үстінде қорғаныс жабынының болмауы («жалаңаш»). г — металл экранды тығыздаудың су блоктайтын таспалары (белгілеудің соңында). 2г — Алюмополимер таспасы мөрленген экран үстінен.

Шв — Поливинилхлоридтен жасалған сығымдалған шланг (қабық) түріндегі қорғаныс қабаты.

Шп-полиэтиленнен жасалған сығымдалған шланг (қабық) түріндегі қорғаныс қабаты.

КБС-өздігінен өшетін полиэтиленнен жасалған сығымдалған шлангтан жасалған қорғаныс жабыны.

К - дөңгелек мырышталған болат сымдардан жасалған құрыш, оның үстіне қорғаныс жабыны салынған.

Егер белгілеудің басында тұрса-басқару кабелі.

С-қорғасын қабығы. О-әр фазаның үстіндегі жеке қабықтар.

Р-резеңке оқшаулау. НР — Резеңке оқшаулау және жануды қолдамайтын резеңкеден жасалған қабық. P-оқшаулау немесе термопластикалық полиэтиленнен жасалған қабық. Псоқшаулау немесе өзін-өзі сөндіретін полиэтиленнен жасалған қабық (жануды қолдамайды).

ПВ-вулканизацияланған полиэтиленнен оқшаулау.

БбГ-Профильді болат таспаның құрышы.

НГ-жануды қолдамайды.

КГ - кабель икемді.

Мысал: ВВГ - ПВХ оқшаулауындағы, ПВХ қабығындағы мыс кабель. АВБбШв-ПВХ оқшаулағышындағы алюминий кабель, поливинилхлоридтен жасалған сығымдалған шланг (қабық) түрінде қорғаныш жабыны бар жастықсыз коррозияға қарсы қорғаныш жабыны бар екі болат пластинадан жасалған құрышпен. КГ-мыс кабелі икемді. ВБбШв-ПВХ оқшаулаудағы мыс кабель ПВХ-дан жасалған құрыш екі болат пластиналардан жасалған, коррозияға қарсы қорғаныш жабыны бар, жастығы 4 жоқ, қорғаныш жабыны бар, сығылған шланг (қабық) түрінде поливинилхлоридтен жасалған. КГНВ-ПВХ оқшаулауындағы мыс кабель, ПВХ қабығында икемді. РПШрезеңкеден жасалған оқшауламасы бар, полиэтилентерефталатты үлдірдегі және резеңкеден жасалған қабықтағы мыс кәбіл. Бақылау кабелі А — (бірінші әріп) алюминий өзегі, ол болмаған жағдайда мыс өзегі. В-екінші (а болмаған жағдайда) әріп — ПВХ оқшаулау. В-үшінші (а болмаған жағдайда) әріп — ПВХ қабығы. P-полиэтиленнен оқшаулау. Кс — Оқшаулау бірі самозатухающего полиэтлена. Г-қорғаныш жамылғысының болмауы ("жалаңаш"). Р-резеңке оқшаулау. К - бірінші немесе екінші (А — дан кейін) әріп-бақылау кабелі. КГ - дан басқакабель икемді. Ф-Фторопласттан оқшаулау. Э-белгілеудің басында - ерекше шахталық жағдайлар үшін күштік кабель, белгілеудің ортасында немесе соңында — экрандалған кабель. Мысал: КВВГ-ПВХ оқшаулау және ПВХ қабығында бақылау мыс кабелі. АКВВГ - ПВХ оқшаулау және ПВХ қабығында алюминий бақылау кабелі. КГВШ-ПВХ оқшаулаудағы, полиэфирлі жіптердің өзекшесі мен ПВХ қабығындағы иілгіш шахталық бақылау кабелі. Кабельдер мен сымдарды таңбалау туралы қосымша ақпаратты анықтамалық әдебиеттерден табуға болады. Кабельді декодтау мысалы: АВВГ 3*10+1*6 А-алюминий ВВГ-ПВХ оқшаулау, ПВХ қабығында, икемді 3*10 +1*6 – 3 көлденең қимасы 10 мм2 және бір өзек 6 мм2 Құрылғыны қосу үшін қорғаныс нөлдеу немесе жерге тұйықтау қажет болмаған кезде екі сымды сымдар қолданылды. Жаңа ережелерге сәйкес, бұл әрдайым қажет, сондықтан үш немесе төрт ядролы сым қолданылады. Бөлім құрылғы тұтынатын тоқ күші негізінде таңдалады. Мысалы, электр ұстаралары үшін 0,35 мм2 көлденең қимасы бар сымдар, теледидарлар, үстел шамдары үшін — 0,5 мм2, тоңазытқыштар, шаңсорғыштар үшін — 0,75 мм2 қолданылады. Сымдардың ұзындығы да нормаланады: 2 м — тоңазытқыштар мен үтіктер үшін, 3,5 м — кір жуғыш машиналар үшін, 6 м — шаңсорғыштар үшін. Ажыратылмайтын шанышқылармен күшейтілген сымдар бар. Пайдаланылған сымдар қосылған жүктемеге сәйкес келуі керек. Бірдей қимасы бар бірдей маркалы сым әртүрлі жүктемелерге төтеп бере алады. Бұл сымды төсеу шарттарымен, яғни салқындату жылдамдығымен анықталады. 5 Мысалы, ашық сымдар немесе кабельдер құбырларға немесе сылақтың астына жасырылған сымдарға қарағанда тезірек және жақсы салқындатылады.

ІІІ. Сабақтың соңы (15 мин)

3.1 Қорытындылау: Суретпен жұмыс

.

3.2 Үй тапсырмасы

1. Конспект толтыру

2. Кестені толтыру