Թիթեռների կյանքը,տեսակները

ԹԻԹԵՌՆԵՐ

Թագավորություն

Դաս

Կենդանիներ

Կարգ

Թրթուրներ

Թիթեռներ

Ընտանիք

Ցեղ

ճերմակաթիթեռներ

ճերմակաթիթեռ

Հայաստանում  հայտնի է թիթեռների շուրջ 3000 տեսակ, որոնք տարածված են  Դիլիջանի ,  Գուգարքի ,  Իջևանի ,  Ստեփանավանի ,  Գորիսի ,  Մեղրու ,  Կապանի   անտառներում ։ Թիթեռների մեծ մասը վարում են գիշերային կամ մթնշաղային կյանք։

Զարգացումն ընթանում է լրիվ կերպարանափոխությամբ՝ կազմված  ձու ,  թրթուր ,  հարսնյակ  և  իմագո  (հասուն միջատ) փուլերից։ Թրթուրը որդանման է՝ թերզարգացած փորային ոտիկներով, գլխիկի ծածկույթը կարծրացած է, բերանային ապարատը կրծող տիպի է և ունի զույգ մետաքսային գեղձեր, որոնց արտազատած հեղուկը օդի հետ շփվելիս վերածվում է մետաքսի թելիկների [4] ։

Թեփուկաթևավորների  բրածո մնացորդները  հայտնաբերվում են սկսած  Յուրայի  դարաշրջանից։ Ներկայումս թեփուկաթևավորները համարվում են միջատների ամենահարուստ  կարգերից  մեկը՝ 158000 տեսակով։ Տարածված են բոլոր  մայրցամաքներում , բացի  Անտարկտիդայից ։

ԿԱՂԱՄԲԱԹԻԹԵՌ

Այս թիթեռին կարելի է հանդիպել ամենուր`բնական բիոտոպերում անտառեզրեր, բացատներ), մեծ քաղաքներում և այլ բնակավայրերի մոտ, դաշտերում, այգիներում, զբոսայգիներում: Սարերում հանդիպում է մինչև 2000 մ բարձրության վրա: Երբեմն նկատվում է այս թիթեռի զանգվածային բազ մացում, ընդ որում դրանք լինում են երկրորդ, երրորդ սերունդների թիթեռներ: Անցյալում այս թիթեռն այսքան տարածված չի եղել: Սակայն, երբ մարդ սկսեց զանգվածային ձևով կաղամբ աճեցնել, թրթուրների համար ստեղծվեցին բա նպաստ պայմաններ: Մյուս կողմից շատանում էին նաև կաղամբաթիթեռի բնա կան թշնամիները`հեծյալները, որոնք կանխում էին այս վնասատուի ինտենսիվ բազմացումը:

ԿԱՂԱՄԲԱԹԻԹԵՌԻ ՁՎԱԴՐՈԻՄԸ

Ձմեռում է հարսնյակը։ Թիթեռների թռիչքը՝ մարտի վերջ-ապրիլի սկզբին։ Ձվադրում է  խաչածաղկավոր բույսերի տերևների ստորին երեսին՝ միաշերտ խմբերով (մինչև 200 ձու)։ 1 էգը դնում է 250-300 ձու։ 3-4 օր անց ձվերից դուրս են գալիս  թրթուրները  (երկար է ՝ մինչև 6 սմ), որոնք սնվում են տերևների ստորին երեսին և ուտում են փափուկ հյուսվածքը։

ԿԱՂԱՄԲԱԹԻԹԵՌԻ ՍՆՈՒՆԴԸ

Սնունդ[ խմբագրել  |  խմբագրել կոդը ]

Մինչև 2-րդ մաշկափոխությունը թրթուրները միասին են, ապա ցրվում են ամբողջ բույսի վրա։ Կախված ջերմաստիճանից՝ թրթուրները զարգանում են 17-30 օրում՝ 3-4 անգամ մաշկափոխվելով։ Սնվելն ավարտելով՝ թրթուրները  մետաքսյա ոստայնի գոտիով ամրանում են հիմևանյութին և  հարսնյակավորվում ։ Տարեկան կարող է 3-4 սերունդ տալ։ Զանգվածային բազմացման տարիներին կաղամբաթիթեռների թրթուրները մեծ վտանգ են ներկայացնում բանջարանոցային  կաղամբազգիների  համար։

ԶԱՐԳԱՑՈԻՄԸ

ՁՎԻՑ ՎԵՐԱՑՎՈԻՄ Է ԹՐԹՈԻՐԻ, ԱՊԱ ԹԻԹԵՌԻ

ՈԻՍՈԻՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈԻՆՆԵՐ ԿԱՂԱՄԲԱԹԻԹԵՌՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Լոռու մարզում կաղամբաթիթեռի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները քիչ են, մինչդեռ այս մարզում միջատը համարվում է սպիտակագլուխ կաղամբի հիմնական վնասատուներից մեկը: Կարտոֆիլից հետո սպիտակագլուխ կաղամբը համարվում է հիմնական մշակաբույս: Մշակաբույսի լայն տարածումը պայմանավորված է նրա տնտեսական նշանակությամբ: Ունենալով ցածր կալորիականություն՝ այն հանդիսանում է վիտամինների,տակուցային նյութերի, ածխաջրերի, ինչպես նաև ֆոսֆորի, կալիումի, երկաթի, պղնձի, շաքարի և թաղանթանյութի աղբյուր [10]: Սակայն այս մշակաբույսը ամեն տարի գրեթե ամբողջ վեգետացիոն շրջանի ընթացքում վնասվում է տարբեր վնասատուների կողմից, որոնցից առավել մեծ վնաս է հասցնում կաղամբաթիթեռը:

Մեր ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ Լոռու մարզում կա թիթեռը տարեկան տալիս է երեք սերունդ: Առաջին սերնդի թիթեռների թռիչքը դիտվել է Ջրաշենում մայիսի 25-ին, Ֆիոլետովո գյուղում` մայիսի 26 հովիտում` հունիսի 2-ին, Լերմոնտովո գյուղում` հունիսի 4-ին (աղյուսակ 1): Երկրորդ և երրորդ սերունդների թիթեռների թռիչքը նշված տնտեսություններում գրանցվել է համապատասխանաբար հուլիսի 20-ին և սեպտեմբերի 5 25-ին և սեպտեմբերի 10-ին, օգոստոսի 1-ին և սեպտեմբերի 14-ին, օգոստոսի 1 և սեպտեմբերի 20-ին: Այս տարբերությունները պայմանավորված են նրանց աշ խարհագրական դիրքով: Նշված տնտեսությունները գտնվում են ծ.մ. 1750 բարձրության վրա: Համեմատաբար բարձր է գտնվում Լերմոնտովո գյուղը: հետև հարսնյակաման սկզբին: Այս պայմաններում հնարավոր է եղել հետևել նաև հարսնյակնեԴաշտային պայմաններում զննել ենք մոտակա պարիսպները, ծառերի բնեում նշել ենք թրթուրների Կաղամբաթիթեռի երկրորդ, երրորդ սերունդների ձվակույտերը հայտնաբելու նպատակով նշված դաշտերում հուլիս և օգոստոս ամիսների ընթացքում յալ կատարել ենք զննումներ: Վնասատուի ձվերի, թրթուրների և հարսնյակրի զարգացման ընթացքին հետևել ենք վերը նշված մեթոդներով: Կաղամբաթիթեռի ուսումնասիրությունները Լոռու մարզի պայմաններում ցույց տվեցին, որ այն տարածված է մարզի բոլոր տնտեսություններում և լուրջ րթուրները: Երիտասարդ թրթուրները քերում են տերևների վերին շերտը, առաջացնում են անցքեր, իրենց արտաթորանքով կեղտոտում են կաղամբի տերևները, իսկ հասուն թրթուրներն ուտում են տերևները եզրերից, թողնելով միայն հաստ ջղերը (նկ. 3): Մեր ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ Լոռու մարզում կաղամբաթեռը տարեկան տալիս է երեք սերունդ: Առաջին սերնդի թիթեռների թռիչքը ին, Ֆիոլետովո գյուղում` մայիսի 26-ին, Մարգաին (աղյուսակ 1): րորդ և երրորդ սերունդների թիթեռների թռիչքը նշված տնտեսություններում ին և սեպտեմբերի 5-ին, հուլիսի ին, օգոստոսի 1-ին ին: Այս տարբերությունները պայմանավորված են նրանց աշգրական դիրքով: Նշված տնտեսությունները գտնվում են ծ.մ. 1750-1810 մ