Таба иитэр тэрилтэ проегын оноруу.

Муниципальное казенное образовательное учреждение

«Ючюгейская средняя общеобразовательная школа»

Школьный этап НПК «Шаг в будущее»

Дакылаат темата:

«Таба иитиитинэн дьарыктаныы»

(бэйэ дьыала)

Улэни бэлэмнээтэ:

Сивцев Ваня, 1 кылаас уорэнээччитэ

Салайааччы:

А.Д. Павлова, алын суьуох кылаас учуутала

Учугэй, 2017

Киирии тыл

Улэм сыала: таба иитэр тэрилтэ проегын оноруу.

Улэм соруктара:

1. Табаны корор-харайар ньыманы уорэтии;

2. Атыы-эргиэн барыытын уорэтии;

3. Таба иитииитин тэрилтэтин проегын онорон холонуу.

Таба туьунан тугу билэбиний?

Таба 200-220 см тиийэ улаатар, урдугэ 110-140 см буолар. Ыйааьына 100-220 кг. тиийэ уойуон соп.

Саас – төрүөх кэмэ. Төрүөх саҕаланна да, төгүрүк суукканы быһа дьуһуурустуба саҕаланар. Муус устар 15-тэн ыам ыйын 1 к. диэри барар. Бу кэмҥэ түүн-күнүс бөрө, дьэллик ыт, тыатааҕы, суор кэлэн аймаатаҕына, биир түүнүнэн тугуккуттан матаҕын. Чікі хаһыылаах сиргэ табалары бииргэ чөмөхтүү мунньан төрөтөҕүн. Ыстаада үргэр кэмигэр саҥа төрөөбүт тугуттары тэпсэн кэбиһиэхтэрин сөп. Онон хайдах көрөҕүн да, соччонон табаҥ элбиир. Төрөөбүт, ырыганнаабыт табаҕа – чууруктаны. Ыам ыйын 20 к. харалдьык тахсар, сорох дьыл хойутуур. Онно дулҕа төбөтүгэр күп-күөх чуурукта от тахсар идэлээх.

Ону тутуу баттаһа, ыстааданы алыыларынан сырытыннаран бу отунан аһатыллар. Аны, уот барбат гына сэрэнэн, кэрийэ сылдьан өртүүгүн. Күөҕү үчүгэйдик аһаабыт таба өрүттэр, муоһа балысханнык үүнэр. Күн уотугар көрдөххө, арыынан соппуттуу чааллыран көстөр. Чууруктаны үчүгэйдик аһаабыт таба муннун төбөтүгэр үрүҥ өҥнөөх, вазелиҥҥа маарынныыр бэссэстибэ баар буолар. Ол онто чуурукта нектарын кытта быланар, атаҕын алларааҥҥы сүһүөҕүн тас өттүн диэки быгар. Тотон баран сынньанарыгар таба оҥостон туран, муннугар баар бэссэстибэни сыттаах суоккатыгар биһэн ылан, саІа үүнэн эрэр муос төбөтүгэр кэлин атаҕар охсон кичэйэн биһэр. Ол кэннэ 2 ч. курдук сытан сынньанар, утуйар, кэбинэр.

Таба муоһа. Атыыр муоһун быһыллыбат. Хойутаан сабыллыбыт тыһы иһэ мэһэйдээн, кыайан биһиллибэт. Оннук түгэҥҥэ киниэхэ нэһиилэ күлгэ булкуллубут курдук муос үүммүтэ буолар. Сыыйа хаар ууллар, чуурукта кэхтэр. СаІа от, талах сэбирдэҕэ тахсан, таба күөх аска көһөр. Астаах сири кэритэ сылдьан аһатаҕын. Таба муоһа бэс ыйын бүтүүтэ ситэ быһыытыйан, элбэх лабааланар. Төһөнөн таба туруга үчүгэй да, соччонон лабаата тэҥ буолар. Оттон мөлтөх туруктаах таба киэнэ – тэҥэ суох.

Таба иитиитинэн дьарыктаныы

Таба ууьуур, торуур условияларын ырытан корон баран, таба иитиитинэн дьарыктанарга сананным.

Тэрилтэбэр уопсайа 13 табалаах буолуом диэн былаанныыбын.

Биир табам сыаната – 11000 солк. диэн суоттуубун

Тэрилтэм иьинэн 6 улэьит тутуом.

Улэьиттэринэн мин бэйэм уонна дьонум (ийэлээх а5ам уонна эдьиийдэрим) буолуохтара

Табаларбын чугас, боьуолэк кытыытыгар тутуом, чугас киирэ-тахса коро сылдьарга анаан.

Харчы эргитэр ньымаларым:

1. Дьону таба сыар5атыгар хатааьылатыам;

2. Мал-сал таьыам;

3. Туристары хатааьылатыам, сири дойдуну кордоруом;

4. Араас курэхтэьиилэргэ кыттыам.

Табаларым этин АТЫЫЛААБАППЫН. Таба эмиэ тыынар тыыннаах.