Та?ырыбы: ?ытайда?ы діндер.

9 сынып Дінтану

Та?ырыбы: ?ытайда?ы діндер.

Саба?ты? ма?саты                          

1.О?ушылар?а к?не ?ытайда?ы діндер, к?не ?ытайда?ы діни ??рыптар туралы тере? білім беру.

2.Конфуций, дао діндері туралы ты? м?ліметтер бере отырып білімдерін тере?дету.

3. О?ушылар?а патриотты?, толерантты?, эстетикалы? т?рбие беру, діни-саяси сауаттылы??а баулу.

Саба?ты? типі: аралас саба?.

?дісі: с?ра?-жауап, баяндау

 Негізгі ??ымдар:

«Да-Сюэ»–?лы ілім.

«Чжун-юн»–тепе-те?дік туралы.

«Лун-юй»–??гімелер мен ойлар.

«Дао»–жол.

Саба? барысы:

1. ?йымдастыру кезе?і.
2. ?й тапсырмасын с?рау.

1. Идуизімні? негізгі постулаттары не? Оны? брахмнизмнен айырмасы не?
2. Сикхтар деген кімдер ж?не оларды? ілімі нені уа?ыздайды.

ІІІ. Жа?а материалды т?сіндіру.

      1. Конфуций іліміні? пайда болуы.

      2. Діни ??рыптары мен р?сімдері.

      3. Дао дініні? пайда болуы.

      4. Дао дініні? ерекшелігі.

1. Конфуций іліміні? пайда болуы.

Бізді? жыл санауымыз?а дейінгі VI ?асырды ?ытайда жа?а философиялы?-д?ниетанымды? ілім пайда болды. Ол бертін келе дін д?режесінде орны?ты. Б?л ілімні? негізін салушы Кун-Цзы немесе Кун-?стаз (европалы? транскрипцияда–Конфуций) болды. Конфуций б.э. дейінгі 551 жылы туып, 407 жылы д?ниеден ?айтты.

Конфуцийлік то?ыз кітап аталатын жина? осы Конфуций ?аламынан ту?ан шы?армалардан ??рал?ан деп саналады:

1. –«?згерістер кітабы». Б?л кітап?а ??лшылы? ж?не тылсым д??алары, ?сиет с?здер топтастырыл?ан. Ол ал?аш?ы ?ауымды? ??рылыстан бергіні с?з етеді, барлы? кітаптарды? ішіндегі к?несі болып табылады. Осы?ан ?ара?анда ол бір адамны? ?аламынан шы??ан д?ние емес, ??растырыл?ан е?бек болуы ы?тимал.
2. –«К?не тарих кітабы». Ол к?не уа?ыттарда жаса?ан императорларды? а?ызбен астас?ан тарихынан м?лімет береді.
3. –«Діни ?ле?дер кітабы». Жина??а ?лемні? жаратылуы мен ??рылуы туралы мифтер, діни мада? ?ле?дері енгізілген.
4. –«Салтанатты р?сімдер кітабы».
5. –«К?ктем мен к?з кітабы». Даусыз Кун-Цзыны? т?л туындысы деп танылытын б?л кітапта Лу князьды?ыны? тарихы баяндалады.
6. –«Да-Сюэ» (?лы ілім).
7. –«Чжун-юн» (Тепе-те?дік туралы).
8. –«Лун-юй» (??гімелер мен ойлар).
9. –Кун-Цзыны? ш?кірті ж?не оны? ісін ал?а апарушы Мэн-Цзыны? атымен атал?ан е?бек–екінші серияны ??райты? т?рт кітап, зерттеуші ?алымдарды? пікірінше, Кун-Цзыны? ш?кірттеріні? ?аламдарынан ту?ан д?ниелер.      

Кун-Цзы т?рмыста мейлінше тал?ампаз, кінамшыл бол?ан. Ол, м?селен, уа?ыты келмей еш?ашан ас?а отырма?ан, д?рыс дайындалма?ан, тіптен д?рыс туралма?ан тама?ты еш?ашан татпа?ан. ?лкендермен, ?зінен жасы кішімен амандасу, д?рыс отырып-т?ру, т?секке д?рыс жату, ?йге табалдыры?тан д?рыс ену, д?рыс киініп, тарану, дастар?ан басында ?зін ?зі ?стай білу сия?тыларды? б?рі айыры?ша ма?ызды саналды.

2. Кун-Цзы ізгілікті? бес т?рлі жолын уа?ыздады, олар: 1) даналы? жолы, 2) ?айырымдылы? жолы,3)адалды?,4)?лкендерді ??рметтеу,5)?айраттылы? жолдары. Осы жолдармен ж?рген жа?дайда ?ана т?рмыс ретті ?рі ?йлесімді болма?. Соны? ішінде борыш?а адалды? (и), ел билеушісіне берілгендік (чжун), баланы? ата-ананы сыйлауы (сяо) ж?не ?лкенді сыйлау (ли) ерекше талап етілді.

Конфуций ілімі ата-бабаларды, оларды? ?мір жолын ?астерлеуді уа?ыздайды.

?ытайларды? отбасында?ы е? сыйлы адам–?арттар болып санал?ан. ?рбір ?ытайлы? ?ызметке т?рудан бастап, ?йленуге дейін ата-аналарыны? р??сатын алуды парыз сана?ан. Оларды? т?сінігінде–аруа?тар отбасымен ?рд?йім бірге, тірі кезіндегідей ?ошемет-??рметті талап етеді. Осыдан ?р ?йде, отбасыны? т?рмыс ахуалына ?арай, аруа?тар?а ??рмет к?рсететін арнаулы орындар бол?ан.

  Кун-Цзы ал?аш?ы императорлар кезінде тамаша т?ртіп бол?ан, соны толы? ?алпына келтірген ж?н, деп ?йретті. Б?л ілімді ?алымдар «алтын ?асыр туралы ілім» деп атайды.

Бертін келе конфуцийлік ілім ?ытайды? ресми діни-философиялы? ж?йесі болып орны?ты. Ол даосизммен ?атар ?ытай хал?ыны? бет-бейнесін, т?рмыс салты мен мемлекеттік ??рылымын ай?ындаушы ілімге айналды.

3. Дао дініні? пайда болуы.

Б?л діни-философиялы? ба?ытты? негізін салушы–Лао-Цзы. Оны? е?бегі даналы? с?здерден т?ратын «Дао-дэ-цзин» (Дао туралы кітап) деген философиялы? трактат.

Б?л кітапта насихатталатын ілімні? негізінде дао т?сінігі жатыр. Дао– с?збе–с?з жол дегенді білдіреді. Я?ни ол ?рі жол, ?рі ??дай, ?рі а?ыл, ?рі с?з. Оны? не т?рі, не т?сі, не аты жо?. ?зі м??гілік т?ра?ты, солай бола т?ра барлы? ?згеретін н?рселерді? себебі.

?андай ниетпен бастамаса да, адамны? кез-келген ?рекеті з?лымды??а себепші болады, «кімде-кім ?рекет етсе–?ателікке ?рынады, кімде-кімні? ?олында бір н?рсесі болса, ол жо?алады, сонды?тан ??діретті данышпан еш ?рекет жасамайды, ол ештемесін жо?алтпайды да; ол д?ниені? ыр?ына ба?ынады, ?з бетінше бірдемені жасаудан бой салады», «данышпанны? ж?регі ?рнемеге бейтарап, сал?ын болуы керек, сонда барлы? заттар ?здігінен ?згереді», «кімде-кім т?рлі шаруадан халас болса, соны? дені сау болады»–дао іліміні? таби?атын осы ?а?идалардан бай?ау?а болады.

Адамны? міндеті–айналада?ыны? б?рін ??ла? т?ріп, б?ріні? м?нін ??ынып, таби?ат ?ажаптарын тамашалау, онымен ?йлесім іздеу, таби?атты ?з ?йі?ні? терезесінен к?ріп танып білуден арты?ы жо?, алыс сапар?а шы?са?, сол??рлым аз білесі?, деп ?йретті философ.

4. Дао ілімі зорлы? пен ?ысасты?ты? кез-келген т?ріне ?арсы. «?зіні? атын же?іспен шы?ару–адамдарды? ?ліміне шаттану» деген с?з. Орта ?асырда даосизм екіге б?лінді:

1. Философиялы? мектеп;
2. Діни ілім.

?стазды? д?ниеге келуі, жаса?ан кереметтері туралы т?рлі а?ыздар пайда болды. Ол ??дай да?уасына к?терілді. Дао дініні? ортодоксалды кітаптары пайда болды. Соларды? бірі–«?рекеттер мен жазалар туралы» кітап. Ол екі ж?з он екі н?с?ау мен ?сиеттен т?рады.

Дао дінінде тылсым мен си?ыр басым. Бес элемент–металл, а?аш, су, от, ж?не топыра? киелі саналады. Жылан?а, айда?ар?а, кей а?аштар?а ??лшылы? ?рылады. Дао ??ламалары орта?асырлы? Европа си?ыршылары т?різді алхимиямен ш??ылданды, адам?а м??гілік ??мыр беретін «си?ырлы элексир» іздеумен айналысты. Осы ізденістері барысында  олар химия, металдар мен минералдарды? ?асиеттері туралы бір?атар жа?алы? ашты, ба?алы д?рі-д?рмектер жасады. ?сіресе, д?ст?рлі ?ытай медицинасыны? басты элементіне айнал?ан инемен емдеуде ?лкен табыстар?а жетті. Олар тама?ты тоя жеуден са?тандырды, ауы?-ауы? ашы?уды насихаттады, ет та?амдарынан бас тартты. К?птеген тыныс ж?не дене жатты?улары, жекпе-жек ?нері (м?селен, у-шу к?ресі) осы даосизмнен бастау алды.

1927 жылы ?ызыл Армия дао тянь-шиіні? ордасын тал?андап, дінбасы шет елді паналады. «М?дени революция» т?сында даосизм екінші рет ?у?ын?а ?шырады.

I? Саба?ты ?орытындылау.

1. Конфуций туралы айтып бері?дер.
2. Конфуций дініні? м?ні ?андай?
3. Конфуцийлік не себепті дінге айналды?
4. Дао туралы т?сінікті? м?ні неде?                    

V. ?йге тапсырма. о?у, талдау.