Тамыр айма?тары: б?ліну, созылу, сору, ?ткізу

Та?ырыбы: Тамыр айма?тары: б?ліну, созылу, сору, ?ткізу.

Саба?ты? ма?саты: Білімділігі – тамыр б?лімдеріні? ??рылысын ж?не ?зіндік ерекшеліктерін о?ушы т?л?асына жете т?сіндіру.

Т?рбиелілігі – о?ушыларды? ?ылыми д?ниетанымын байытып, адамгершілікке т?рбиелеу.

Дамытушылы?ы – п?нге, та?ырып?а байланысты ?ызы?ушылы?тарын дамыту.

??рал-жабды?тар: электронды к?рсетілімдер

Саба?ты? типі: ??растырыл?ан

Саба?ты? барысы:І. ?йымдастыру кезе?і

Келмей ?ал?ан о?ушыларды белгілей отырып, саба??а дайынды?ын ба?ылау.

ІІ. ?й тапсырмасын тексеру кезе?і

М?ше дегенді ?алай т?сінесі?дер? ?андай м?шелер болады? Неліктен вегетативті м?шелер дейді? Вегетативті м?шелерді ата?дар. Вегетативті м?шелер ?сімдіктерге не ?шін ?ажет?

Тамырды? ?ызметін ата?дар. Тамырлар шы?у тегіне ?арай нешеге б?лінеді, олар ?айдан пайда болады? Негізгі, жанама, ?осал?ы тамырларды? жиынты?ы нені ??райды? Оларды? айырмашылы?ы ж?не ?андай ?сімдіктерде болады?

ІІІ. Жа?а материалды т?сіндіру кезе?і

Тамыр б?лімдері ?зынды?ы мен ?ызметіне ?арай тамыр ойма?шасы, б?ліну, созылу (?су), сору, ?ткізгіш айма?тары деп б?лінеді. Тамыр ойма?шасы тамыр б?ліміне кірмейді. Тамыр ?шында?ы т?зуші ?лпалардан ??рал?ан ?су н?ктесіні? сыртын ?аптап т?рады. Ойма?ша жасушалары тірі. Сырт?ы ?абы?ында?ы жасушалары сырт?ы кедергілерге ?йкеліп, за?ымданып т?леп т?седі. Оны? орнына жа?а жасушалар т?зіліп, ?дайы жа?арып отырады. Тамыр ойма?шасыны? сырт?ы ?абатында?ы жасушалар шырышты зат б?леді. Ол зат тамыр ?шында?ы жа?адан пайда бол?ан н?зік жасушаларды ?ажалудан же?ілдетеді. Осылайша тамыр ойма?шасы тамырды? б?ліну айма?ыны? сыртын ?аптап т?рады.

Б?ліну айма?ы ат?аратын ?ызметіне ?арай сырт?ы, орта??ы, ішкі болып ?ш ?абаттан т?рады. Е? сырт?ы ?абытында?а клеткалар тамырды? м?лдір ??і мен ойма?шасын т?зеді. Орта??ы ?абатынан ал?аш?ы ?абы?, ішкі ?абатынан орталы? цилиндр т?зіледі. Жасушалары дамылсыз б?лініп, бас?а б?лімдеріні? ?алаптасуына себеп болады.

?су айма?ыны? жас жасушалары б?лінбейді. ?зыннан созылып, ?зарады. Тамыр ?шыны? топыра??а тере? енуіне ?сер етеді. Ал?аш?ы ?ткізгіш ?лпалар осы айма?та т?зіле бастайды.

Сору айма?ы - ?су айма?ынан кейін орналас?ан ?алы? т?ктері бар б?лік. Тамыр т?ктері тамырды? сыртын ?ыптап жат?ан ж??а ?? ?абы?шысыны? жасушаларыны? созылуынан пайда болады.

Тамыр т?ктеріні? ?зынды?ы ?р т?рлі. ?рбір т?к – ж??а ?абы?шасы, цитоплазмасы, ядросы ж?не вакуолі бар жеке ?зын жасуша. Ол топыра? т?йіршіктерімен ты?ыз жанасып, суды ж?не онда еріген минералды т?здарды сорады. ?сіп келе жат?ан жас тамыр?а тірек ?ызметін ат?арады.

?ткізу айма?ы суды ж?не суда еріген ?оректік заттарды тамырдан ?сімдіктерді? жер ?сті м?шелеріне ?ткізеді. Б?л айма?та тамыр т?ктері болмайды, жанама тамырлар к?п болады.

Тамырды? сору механизмі

Сору к?ші – б?л осмосты? ж?не тургорлы? ?ысымдарды? арасында?ы айырмашылы?.

Осмосты? ?ысым – цитоплазмада?а ж?не клетка ?абыр?асына ?сер ететін клетка шырыны ерітіндісіні? ?ысымы.

Тургорлы? ?ысым – жасуша ?абыр?асыны? клетка шырыныны? ерітіндісіне ?сер ететін ?ысым. Топыра?та?ы ерітіндіні? тамыр ?абы?ыны? жасушалары ар?ылы ?оз?алысы оларды? сору к?ші айырмашылы?ына байланысты, я?ни соруы аз жасушалардан соруы к?шті клеткалар?а ж?реді.

ІV. Бекіту.

?й тапсырмасы. О?ып,та?ырып со?ында?ы тапсырмаларды орындап келу.

Ба?алау: