Tema: Iridiy elementi.

Tema:Iridiý.

Meýilnamasy:

1.Iridiniň açylyşy.

2.Iridiniň fiziki häsiýeti.

3.Iridiniň himiki häsiýeti.

4.Iridiniň izoloplary.

5.Iridiniň alnyşy.

6.Iridiniň ulanylyşy.

7.Iridi elementiniň önümleri.

Iridiý atom belgisi Ir bolan we atom say 77 bolan himiki elementdir. Ol örän gaty, kümüşsow ak reňkli, osmiýden sonra in dykyz platina toparyna degisli bolan metaldyr. Iridiý 1803-nji ýylda Smitson Tennnant tarapyndan açylypdyr. Onuň ady grekleriň älemgoşar hudaýy bolan Irisiň adyna dakylandyr, munuň sebäbi onuň duzlary dürli reňkleri serpikdirýär.

Fiziki hasiýetleri: Iridiý gaty, döwülgen, ereme temperaturasy ýokary bolan metaldyr. Dyzlygy boýunça osmiýden donra ikinji ýerde durýar. Ol 0.14K temperaturadan aşakda supergeçirijä öwrülýär.

Himiki häsiýetleri: Iridiý şu wagta çenli öwrenilen metallaryň içinde korroziýa garşy iň durnuklysydyr. Ol ýokary temperaturalarda kislatalarda, patyşa aragynda we slikatlarda eremeýär. Muňa garammazdan ol ýokary temperaturalarda eredilen natriý sýanidinde, kaliý sýanidinde ereýär we kislorod, ftor bilen reaksiýa girýär. Ol birleşmelerinde esasan +3,+4 okislenme derejeleri ýüze çykarýar. Onuň wodorod bilen binar birlesmesi ýok bolsada, käbiri koplekis birlesmeleriň düzmünde wodorod bilen birleşýär.

Izotoplary: Tebigatda iridiý metalynyň iki sany durnukly izotopy bar. Olar 191Ir we 193Ir, degişlilikde 37.3% we 62.7% göterimlerde ýer gabygynda duşýar. Onuň 34 sany radioaktiw izotpy sintezlenen.

Ulanylyşy: Elektronik enjamlarda ulanmak üçin iridiý 2009-nji ýylda 2.5 tonna, 2010-njy ýylda bolsa 10.4 tonna öndürildi.Gatylygy, ereme temperaturasynyň ýokarydygy we korroziýa durnuklydygy sebäpli onuň ulanylyş çägi giňdiir. Iridiý senagatda, medisinada, ylymda we tehnologiýada ulanylýar.