Тема: Меттан оьздангалла. Пхьоьха.

Урок № 11

Класс – 8

Терахь ______

Хьехархо:

Тема: Меттан оьздангалла. Пхьоьха.

1алашо: берашца «элий», «нах» - бохучу кхетамах лаьцна 1амийнарг

т1еч1аг1дар; меттан оьздангаллех юкъара кхетам балар;

пхьоьг1анахь лело деза г1иллакхаш довзийтар; вайнехан

г1иллакхаш, оьздангаллин барамаш дешархошна бовзийтар;

къоман г1иллакхехь къона 1аьхье кхиор.

Урокан г1ирс: : «Нохчийн г1иллакх-оьздангалла»

«Г1иллакхийн хазна – ирсан некъаш».

Урокан некъ

I. Догдаийтаран мур

Г1иллакхе, оьзда бу

Доттаг1чуьнга буьйцуш,

Мостаг1чуьнга вистхуьлуш

Ду ира герз.

Хьомечу езаре

Безам ахь буьйцуш,

Бека и шех хуьлий

Хьан деган мерз.

II. Дешархойн долчу хаарийн актуализации яран мур.

- Оьздангалле, синкхетаме хьаьжжина маса декъе декъало адамаш?

- Муьлш бог1у нахана юкъа?

- Х1ораннах а лаций юкъара кхетам ло.

- Лай маса декъе бекъало? - 1уьт1а, харданг, божа – х1ун эр дара аш царах лаьцна?

III. Керла тема: Меттан оьздангалла. Пхьоьха.

Х1ора стеган шен-шен хила деза дош а, мотт а; х1оранна а хаа деза ша х1ун дийца деза а. Товш дац, оьзда а дац зудчо къонахчун мотт буьйцуш, я боьршачу стага «зударийн мотт» буьйцуш; бераша «къена» къамелаш дийцар, я къеначара «бераша а ца дуьцург» дийцар. Х1ораннан шен меттиг а, шен мотт а, шен хаарш а хила деза. Уьш кегадалар – халкъана т1е бохам бог1уш хиларан билгало ю.

Х1ора юьртахь шен билгалйина меттиг а йолуш, х1уттуш хилла хьалха заманахь пхьоьха. Иза ша тайпа кхетош-кхиоран ишкол хилла, керла х1умнаш, хилларш, лелларш хаза йиш йолуш меттиг а хилла. Оцу пхьоьханашкахь дешан хьалхе, гуттар а санна, баккхийчаьргахь хилла; цара кегийчарна пайде дерг а, кхетаме дерг а дуьйцуш а хилла. Зударий пхьоьг1ана бог1уш а ца хилла, ша цхьа кхерам т1ех1оьттича, орца даккха ца баг1ахь.

Дешнаш т1ехь болх:

Пхьоьха - ша тайпа кхетош-кхиоран ишкол; керла х1умнаш, хилларш, лелларш хаза йиш йолуш меттиг.

IV. 1амийнарг т1еч1аг1дар

- Х1ун эр дара аш меттан оьздангаллех лаьцна?

- «Пхьоьха» - бохучу дашах муха кхета шу?

- Стенах лаьцна дуьйцуш хилла пхьоьханахь?

- Х1ун пайда оьцуш хилла пхьоьханах кегийрхоша?

- Х1ун башхалла ю хьалхалера, таханлера пхьоьхана юккъехь?

V. Урокан жам1 дар.

- Дешархойн хаарийн мах хадош, дика дакъалаьцнарш билгалбахар;

VI. Рефлексин мур

-Х1ун дара урокехь шуна дика хеттарг?

-Х1ун дара шуна урокехь дика ца хеттарг?

-Х1ун дара шуна урокехь атта хеттарг?

-Х1ун дара шуна урокехь хала хеттарг?

VII. Ц1ахь бан болх: язйинарг 1амо.