| № | Үлэ темата | кэмэ | ис хоһооно | сыанабыл |
| 1 | Бэрэбиэркэлиир үлэ№ 1 “Этиигэ сурук бэлиэтэ” |
| Истэн суруйуу Мин төрөөбүт дойдубун олус таптыыбын. Ама ким таптаабат буолуоҕай күндээрэр күөх халлааны! Ама ким сөбүлүө суоҕай күөх окко көччүйэ оонньуурун! Мин төрөөбүт дойдубар от – мас арааһа, сибэкки кэрэтэ, бурдук, оҕуруот аһа - барыта үүнэр! Сорудах: Сэһэн, ыйытыы, күүһүрдүү этиилэрдэ толкуйдаан суруй. Диалогта толкуйдаан суруй. | 1.Истэн таба суруйар. |
| 2.Интонацияны истэн этиигэ сурук бэлиэтин туруорар. |
| 3.Диалогу толкуйдуур, |
| 4.таба суруйар |
| 5. диалогка сурук бэлиэтин туруорар. |
| 2 | Истэн суруйуу “Тымтык уота” |
| Тымтык уота Былыр маннык сырдык уот суоҕа. Тымтыгынан сырдатынар этилэр. Тымтыгы сорох оҕолор билбэттэрэ буолуо. Маһы чараас гына тыырбыты тымтык дэнэр. Ону кураанах мастан сытыы быһаҕынан тыыраллар. Сорудах: 1Суоҕа, тымтыгынан, маһы, быһаҕынан тыллар олохторун бэлиэтээ, тыл олоҕун бүтэһик буукубата тоҕо уларыйбытын көрдөр. 2Уота диэн тылы дорҕоонунан ырыт. | 1.Истэн таба суруйар. |
| 2.Тыл олоҕун, сыһыарыытын булар, бэлиэтиир |
| 3.Тыл олоҕоун бүтэһик буукубата тоҕо уларыйбытын билэр, бэлиэтиир. |
| 4.Тылы дорҕоонунан ырытар. |
|
|
| 3 | ССС: Хартыынанан кэпсээн суруйуу |
| хартыынан кэпсээн суруйуу | толкуйдуур |
| былаанныыр, |
| суруйар |
| бэрэбиэркэлэнэр |
| 4 | Бэрэбиэрэкэлиир үлэ № 2 “Текст” |
| өйтөн суруйуу “Мин доҕорум” | Темаҕа сөп дьоҕус текси толкуйдуур |
| былаанныыр |
| ойуулуур тыллары туттар |
| алҕаһа суох суруйар |
| бэрэбиэркэлэнэр |
| 5 | Чиэппэрдээҕи хонтуруолунай үлэ Истэн суруйуу
|
| Таня Таня быйыл аҕыстаах. Кини иккис кылааска үөрэнэр. Ыраастык суруйар. Элбэх кинигэни ааҕар. Наар биэс сыананы ылар. Онтон ийэтэ олус үөрэр. Таня саҥа дьылы кэтэһэр. Сорудах: Таня санаатын таайан, суруй. Сирэй саҥаҕа сурук бэлиэтин умнума. Көппүт буукубалары туруор, аннынан тарт: оск..ла, чыыч..х, сибэ..и, халл..н. Элбэх ахсааҥҥа туруор, үөскэтэр сыһыарыылары бэлиэтээ: Кус көттө. Куобах ойор. | Истэн таба суруйар, |
| Сирэй саҥаҕа сурук бэлиэтин туруорар |
| көппүт буукубалары туруорар.
тыллары элбэх ахсааҥҥа уларытар |
| үөскэтэр сыһыарыылары бэлиэтиир |
| 6 | Аахпыттан суруйуу “Муҥур” |
| Муҥур. Муҥур – кыра сиэмэх кыыл. Уһун, синньигэс имигэс систээх. Хара муннулаах, кулгааҕа кыра, төгүрүк, олус чуор. Атаҕа кылгас, сытыы тыҥырахтаах. Сайын бороҥ, кыһын маҥан дьүһүннээх. Муҥур кутуйаҕы, үөнү – көйүүрү, балыгы, отон арааһын, талаҕы, оннооҕор хаар анныгар кыстыыр көтөрү сиир. Булчуттар кыһын хапкаанынан бултууллар. | Былаанныыр |
| Өйдөөбүтүн былааны тутуһан суруйар |
| бэрэбиэркэлэнэр |
|
|
| 7 | Аахпыттан суруйуу |
| Тэриэлкэ Таня оскуолаттан кэллэ. Дьиэтигэр ким да суох эбит. Ийэлээх аҕата хайы – сах аһаан, үлэлэлригэр барбыттар. Онон кыыс соҕотоҕун аһаата. Онтон иһитин хомуйан сууйда. Эмсикэ саамай кыраһыабай тэриэлкэни мүлчү тутта. Тэриэлкэ ортотунан хайдан хаалла. Таня ытаата. Киэһэ ийэтэ, аҕата кэллилэр... Сорудах : Таня бу быһыытын дьоно туох диэн сыаналаабыттарын туһунан бэйэҥ санааҕын ситэрэн суруй. | Текси болҕойон истэр, кэпсиир, |
| көмөлөөн былаанныыр, |
| текст ис хоһоонун бэрээдэгин тутуһан суруйар. |
| салгыы бэйэтин санаатын сааһылаан алҕаһа суох суруйар |
| 8 | Бэрэбирэкэлиир ү лэ № 3 “Тыл олоҕо уонна сыһыарыыта” |
| Истэн суруйуу Кыһын этэ. Вова аҕатыныын ыраах ыалга барда. Халлаан ыраас. Суол тибиитэ суох. Күнүс тыал түстэ. Буурҕа күүскэ иһиирдэ. Аттара аргыый содьороҥноото. Вова куттанна. Аҕата Петр Иванович уолун уоскутта. Сорудах: Анал ааттары аннынан тарт. Бэриллибит тыллары уһул, олохторун бэлиэтээ, сыһыарыы арааһын көрдөр : Куобахчаан, аҕам, тыаҕа, хайыһардьыт, кыыллар, тииҥи, Байанайтан. Бүтэһик этиини сүһүөххэ араар. | текси истэн таба суруйар |
| тыл олоҕун булар, бэлиэтиир |
| сыһыарыы арааһын булар, бэлиэтиир |
| анал ааты сөпкө суруйар, бэлиэтиир |
| этиини сүһүөххэ араарар. |
|
|
| 9 | Сэрэтиилээх истэн суруйуу |
| Сэрэтиилээх истэн суруйуу Кытаанах да таас буолбатах, маҥан да хаар буолбатах баар үһү. Киһи барыта уон чулуу доҕордоох үһү. Тохсунньу тымныытыгар тоҥ тиити торулатар баар үһү. Дьиэ үрдүгэр кэлтэгэй хамыйах сытар үһү. Суола биллибэт сур соноҕос баар үһү. Сорудах: Таабырын таайыытын суруй. “Предмет бэлиэтэ + предмет” тыл ситимин бул. | А.д арааһын, х.б.д тыллары алҕаһа суох суруйар, |
| этии интонациятынан сөптөөх сурук бэлиэтин туруорар. |
| Предмет бэлиэтэ + предмет тыл ситимин булар. |
| 10 | Өйтөн суруйуу “Сөбүлүүр (сөбүлээбэт) аахпыт айымньым геройун” 57 |
| Өйтөн суруйуу | былаанныыр, |
| текси суруйуу тутулун билэр, |
| ситимнээх киһини кэрэхсэтэр кэпсээни суруйар |
| айымньы геройун майгытын – сигилитин, быһыытын – таһаатын хоһуйар тыллары туттар |
| хонтуруолланар. |
| 11 | Чиэппэрдээҕи хонтуруолунай үлэ : Истэн суруйуу
|
| Ньирэй Ийэм фермаҕа үлэлиир. Элбэх ньирэйдэри көрөр. Мин биир ньирэйи сөбүлээтим. Хап – хара харахтаах, даллайбыт кулгаахтаах. Уп – уһун атахтардаах. Бэйэтэ хаар курдук маҥан. Сорудах: Тылы састаабынан ырыт: табаһыт, кинигэни Тыллары таба көһөр : Яна, үлэлиир, массыына | Истэн таба суруйар, |
| бэриллибит тыллары састаабынан ырытар, |
| тыллары таба көһөрөр |
| моделга көрдөрөр. |
| 12 | ССС : быһаарыы сурук 66 |
| Аахпыт текст ис хоһоонун ырытыы. бэйэ санаатын сааһылаан кэпсээһин, суруйуу | текси болҕойон ааҕар |
| Бэйэ санаатын сааһылаан этэр, |
| текси сыыһата суох суруйар, |
| сурук бэлиэтин туруорар, |
| текст тутулун тутуһар |
| 13 | ССС: хартыынанан кэпсээн 67
|
| Хартыынанан үлэ | Ситимээх текст кэккэ бэлиэтин тутуһар |
| уустаан - ураннаан хартыына ис хоһоонун ойуулуур – дьүһүннүүр тыллары туһанан кэпсиир, суруйар. |
| Тыл олоҕун, сыһыарыытын суруйууга болҕойор, |
| бэрэбиэркэлэнэр |
| 14 | Аахпыттан суруйуу 71 |
| Куобахчаан Биирдэ кыһын өрүскэ муус ыла сылдьыбыппыт. Убайым өрүс уҥуор барыахха диэбитэ. Биһиги өрүс ҥҥуор тыаҕа оонньуу бардыбыт. Арай хатыҥ анныгар туох эрэ сытар эбит. Биһиги хаар дии санаатыбыт. Мин ол хаары ылан оонньоору бардым. Өйдөөн көрбүтүм, кып – кыра хара харахтаах, кып – кыра кутуруктаах куобах оҕото эбит. | болҕойон истэр |
| былаанныыр |
| былааны тутуһан, алҕаһа суох суруйар, |
| этиигэ сурук бэлиэтин туруорар, |
| бэрэбиэркэлэнэр |
| 15 | ССС : “Айгылааҥҥа сүбэм” 78
|
| Айан суруйуу | Аахпыкка олоҕуран, бэйэтин санаатын былааннаан, сааһылаан алҕаһа суох суруйар. Бэрэбиэркэлэнэр. |
| 16 | Истэн суруйуу |
| Кыһын Хаар халыҥаабыт. Күн сардаҥатыттан көмүс кыырпахтарынан кылбачыйар. Тымныы кыһын бэлиэр ортолоото. Күн олус кылгаата. Халааҥҥа бэрт кылгастык көстөн ылар уонна сүтэн хаалар. Түүн уһун уонна олус тымныы. Биһиги тымныыга хаайтаран олоробут. Арыт күн үөрэнэбит, ардыгар суох. Ол да буоллар мин кыһыны олус таптыыбын. Сорудах : Халлааҥҥа, тымныыга, кыһыны тылларга ыйытыыта туруор, Тыл оло5ун уонна сыһыарыытын бэлиэтээ, Этиигэ болдьох бэлиэтинэн аннынан тарт. | Текси таба суруйар, уларыйбыт тыллары булар, ыйытыы туруорар, тыл олоҕун, сыһыарыытын бэлиэтиир. |
| 17 | ССС : өйтөн суруйуу “Саамай күндү киһим” |
| Ийэ туһунан бэсиэдэ, ийэ туһунан айымньылары санатыһыы, атын кылаас оҕолорун өйтөн суруйууларын билсиһии, өйтөн суруйуу | Былаанныыр Тэҥнэбили, ойуулуур – дьүһүннүүр тылы туттар, алҕаһа суох суруйар Сурук бэлиэтин туһанан, иэйиини тиэрдэр. Хонтуруолланар. |
| 18 | Бэрэбиэркэлиир үлэ № 4 “Тыл түһүгүнэн уларыйыыта” |
| тургутук Саамай улахан баала – 19 Сыаналаныы: 19- 18 олус үчүгэй 17 – 14 үчүгэй 13 – 10 орто
Тыллар тугунан уларыйбыттарый? Оскуола, оскуолата, оскуолаҕа Ахсаанынан Түһүгүнэн
Тугу ааттыыр тыл түһүгүнэн уларыйарый? Предмети Бэлиэни Хайааһыны
Тыллар тоҕо түһүгүнэн уларыйалларый? Тыл сыһыарыытын уларытаары Атын тылы кытта ситимнэһээри Аһаҕас дорҕоону дьүөрэлиһиннэрээри
Түһүгүнэн уларыйбыт тылы биир сурааһынынан, ахсаанынан уларыйбыт тылы икки сурааһынынан тарт. Кинигэттэн, уруучукалар, суолу, сибэккинэн, мастар, халандаардар
Тыллары бэрэбиэркэлээ. Тыл олоҕун, сыһыарыытын сөпкө булбуттар дуо? Сыыһа баар буоллаҕына көннөр. Маҕаһыынтан, хотоҥҥо, сыһыынан, көбүөрдээҕэр, тыалар.
Тыл ханнык суолтатын аннынан тарпыттарый? Сөптөөх эппиэти бэлиэтээ. Кытыйаҕа , ыаҕыйаттан , мээрэйдээҕэр, тууйастар. Лексическэй суолтата Грамматическай суолтата.
Анал ааттар сөптөөхтүк суруллубуттар дуо? Ынахпыт Мурзик элбэх үүтү ыатта. Ыппыт Москва куобаҕы эккирэтэр. Мин эдьиийим Маҕааччыйа куоракка үөрэнэр. Куоскабыт Баһырҕас кутуйахтыыр.
Тыллары бэрэбиэркэлээ, сыыһа баар буоллаҕына аннынан тарт. Көннөр. Биһиги кылааспытыгар уон алта охо үөрэнэр. Кинилэртэн уон аҕыһа кыыс.Элпэх охо үдьүгэйдик, түргэнник ааҕар, алҕаһа суох суруяр | Тургутугу толорор, билиитин дакаастыыр, бэйэтин сыаналанар |
| 19 | Чиэппэрдээҕи хонтуруолунай үлэ Истэн суруйуу |
| Тиит Биһиэхэ үүнэр мастан саамай тэнийбит тиит. Бу – дьикти мас. Кыһын күүстээх тымныынын тулуйар. Сайын өҥүрүк куйааска кыһаммат. Мастана саамай тулуурдаахтара. Тиит мас ууга да сыттаҕына, туох да буолбат. Хата өссө чиҥээн, кытаатан иһэр. сорудах: 1.Предмет аатын көрдөрөр 3 тылла бул, аннынан тарт, ыйытыыта туруор. 2. Ийэ диэн тылы түһүк ыйытыыларынан уларыт 3. Күүһүрдүү этиитэ толкуйдаа уонна алҕаһа суох суруй, сурук бэлиэтин туруор | Истэн таба суруйар, |
| предмет аатын көрдөрөр тылы текстэн булар |
| ыйытыы туруорар |
| тылы түһүгүнэн уларытар |
| күүһүрдүү этии толкуйдуур, алҕаһа суох суруйар |
| сурук бэлиэтин туруорар. |
| 20 | Өйтөн суруйуу “Аҕабынан (эһэбинэн) киэн туттабын” |
| өйтөн суруйуу | Текси былааннаан, ойуулуур – дьүһүннүүр тылы туттан, хоһуйан, алҕаһа суох суруйар. |
| Иэйиитин тылынан тиэрдэр, сурук бэлиэтин туруорар. |
| Хонтуруолланар. |
| 21 | Аахпыттан суруйуу |
| Сүүтүк Сүүтүк сайын төрөөбүт тыһы ньирэй. Олус кыратын иһин Сүүтүк диэн ааттаабыттар. Сүүтүк ийэтин курдук үрүҥ ураанньыктаах, кугас дьүһүннээх. Хап – хара хараҕа төп – төгүрүк, кыламан уп – уһун. Тары – таллаҕар кулгаахтаах. Сүүтүк ыаммыт үүтү иҥсэлээхтик суосканан иһэр. Иччитин көрдөҕүнэ, ойон турар. Сорудах: Сүүтүк иччитэ курдук сананан, салгыытын айан суруй. | текст ис хоһоонун бэрээдэгин тутуһар |
| алҕаһа суох суруйар, |
| бэйэтин аатыттан айан суруйар |
| бэрэбиэркэлэнэр. |
| 22 | Бэрэбиэркэлиир үлэ №5 “Сахалыы сурукка киирии тыл” |
| Саха сирэ Мин Якутскай куоракка олоробун. Иккис нүөмэрдээх оскуолаҕа үөрэнэбин. Араас омук оҕолоро бииргэ үөрэнэбит. Дьиэм ыраах. Онон оскуолабар автобуһунан кэлэбин. Уулуссаны сэрэнэн туоруубун. Якутскай – Саха сирин киин куората. Биһиги дойдубут олус баай. Көмүстээх, алмаастаах, газтаах, таас чохтоох. Тыата күндү түүлээхтэрдээх. Сорудах: Нууччаттан киири тыллары булан аннынан тарт, тылы састаабынан ырыт, түһүгүн быһаар. Нууччаттан киирии тыллар сыһыарыыларын сурааһынынан холбоо: фельдшер га полицейскай гэ компьютер гэ инженер га Банан, персик диэн тыллары түһүгүнэнэ уларыт. | Истэн таба суруйар. |
| киирии тылга сахалыы сыһыарыыны таба суруйар |
| киирии тылы састаабынан ырытар |
| Түһүктэри билэр, быһаарар |
| хонтуруолланар. |
|
|
| 23 | Истэн суруйуу |
| Сэдэх түбэлтэ Тракторист фермаҕа кэбиһиилээх оту состорон аҕалбыт. Сүөһү аһатааччы от үрдүн хаардыы сылдьыбыт. Кырыалаах көҥдөй баарын маһынан анньыалаабыт. Арай көҥдөй түгэҕэр ырдьыгыныыр саҥа иһиллибит. Эһэтин билэн, саалаах дьону аҕалбыт. Эһэни эрэйэ суох бултаабыттар.
Сорудах: Киирии тылы бул, састаабынан ырыт. Ферма, тракторист диэн тыллары түһүгүнэн уларыт. | Истэн таба суруйар. киирии тылы булар. састаабынан ырытар, түһүгү билэр, киирии тылы түһүгүнэн уларытар. хонтуруолланар. |
| 24 | Сыллааҕы хонтуруолунай үлэ: Истэн суруйуу
|
| Сайыны күүтэбин. Сандал саас кэллэ. Тыаҕа от – мас көҕөрөр. Кэҕэ этэн чоргуйар. Сотору күөрэгэй ырыата дьырылыа. Алааска сибэкки тыллыа. Самаан сайын үөрүүтэ үксүө. Мин сайын ордук күүтэбин. Сайын дьэдьэн ситэр, бурдук буһар. Ходуһаҕа от үлэтэ саҕаланар. Оҕуруокка уу кутаҕын. Куйаас күн сөтүөлүүбүт. Сорудах: Сайын диэн тылы түһүгүнэн уларыт Ырыа диэн тылга үөскэтэр уонна ситимниир сыһыарыыта эбэн саҥа тылларда суруй. | киирии тылга сахалыы сыһыарыыны таба суруйар |
| киирии тылы састаабынан ырытар |
| Түһүктэри билэр, быһаарар |
| хонтуруолланар. |
|
|
| тылы састаабынан ырытар |
| хонтуруолланар |
1 091
61 452 
