«Термодинамиканың бірінші заңы. Газ бен будың ұлғайғандағы жұмысы»

Сабақтың тақырыбы

Термодинамиканың бірінші заңы. Газ бен будың ұлғайғандағы жұмысы

Сілтеме

Ғаламтор, оқулық, ФЕЖ

Жалпы мақсаты

1. Оқушыларға термодинамиканың бірінші заңы, және оның жалпы сиаптының мәні , газ бен бу ұлғайғандағы жұмыс түсінік алуға жағдай жасау.

2. Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын айта алуға жетелеу.

3. Ғылыми дүниетанамын қалыптастыру. Жауапкершілікке, еңбекқорлыққа, тиянақтылыққа тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже

1. Есептер шығаруда машықтану.

2. Өздігінен жұмыс жасауда сыни ойлау дағдысын қалыптастырады.

Негізгі идеялар

Сабақ барысында өзара әрекеттесу арқылы танымдық белсенділіктері артады.

Тапсырма көздері

1. Қайталау сұрақтары

2. Логикалық тапсырмалар

3. Деңгейлік тапсырмалар

Сабақтың көрнекілігі

Оқулық, таратпалар, интерактивті тақта, плакаттар, суреттер

Ұйымдастыру кезеңі

Топқа бөлу

Тренинг. «Оқушылар серті»

«Бір-бірімізді мұқият тыңдаймыз»

«Тақырып айналасында ғана сөйлейміз»

«Өз ойымызды ортаға саламыз»

«Өз пікірімізді қысылмай айтамыз»

Оқушылар төрт топқа бөлінеді. Олар: «Ньютонның ауылы», «Архимед ауылы», «Паскаль заңы», «Галилейдің ауылы». Оқушылардың алдына топ аттары жазылған қағаздардың түсіне сәйкес гүлдер қойылады. Сол гулдердің түстері бойынша топқа бөлінеді.

Үй тапсырмасын сұрау

Өткен материалды ойға салу мақсатында ашық және жабық сұрақтар арқылы толығырақ жауап беруге итермелеу.

«Сұрақ – жауап» әдісі:. Оқушыларға өткен тақырыптардан төмендегідей сұрақтар қояды:

1. Зат пен дененің айырмашылығы неде?

2. Заттың күйлерін ата және анықтама бер?

3. Диффузия деген не? Мысал келтір.

4. Температура деген не?

5. Температураны өлщейтін құрал не деп аталады?

6. Энергия деген не?

7. Жлыу берілу түрлеріне нелер жатады?

8. Жылу мөлшерін сипаттайтын шама?

9. Меншікті жану жылуы?

10. Меншікті балқу жылуы?

11. Меншікті булану жылуы?

12. Булану және конденсация?

13. Қаныққан және қанықпаған бу?

14. Қайнау. Кебу деген не?

15. Ауаның ылғалдылығы?

Жаңа сабақ

Топпен жұмыс

Жеке жұмыс

Топпен жұмыс:

Жаңа сабақты бекіту:

Термодинамиканың І заңының математикалық өрнегі:

Жүйеге берілген жылу оның ішкі энергиясының өзгеруіне және жүйенің сыртқы денелермен істейтін жұмысына жұмсалады.

Қысым тұрақты, ал температура мен көлемі өзгеретін термодинамикалық процесті изобаралық процесс деп атайды.

Изобаралық ұлғаю кезінде газдың сыртқы күштерге қарсы атқарған жұмысы газ қысымын оның соңғы және бастапқы көлемдерінің айырымына көбейткенге тең.

(а-сурет) изобаралық ұлғаю кезіндегі газдың жұмысын график түрінде көрсетілуі.

Изобаралық процесс үшін термодинамикнаың І заңы:

Газдың көлемі тұрақты, ал температура мен қысымы өзгеретін термодинамикалық процесті изохоралық процесс деп атайды. (ә) –сурет.

Изохоралық процесс үшін термодинамиканың І заңы:

Температура тұрақты, ал қысым мен көлем өзгеретін термодинамикалық процесті изотермалық процесс деп атайды. (б) –сурет.

Изотермалық процесс үшін термодинамиканың І заңы:

Жылу алмасусыз жүретін процесті адиабаталық процесс деп атайды.

Адиабаталық процесс үшін термодинамиканың І заңы:

Адаибаталық процесті графикте адиабата деп аталатын қисықпен көрсетуге болады:

«Есептер шығару»

1. Тұрақты 100кПа қысымда газ көлемі 10м³ – ге ұлғайған. Газдың атқарған жұмысы?

1. 10⁵Па қысымда тұрған газдың көлемі 3м³-ден 5м³-ге дейін ұлғайды. ұлғаю кезіндегі газдың атқарған жұмысы?

1. Термодинамикалық процесс барысында газдың көлемі 2л – ге ұлғайған. Қысым 10⁵Па және тұрақты болса, газдың атқарған жұмысы?

1. Егер тұрақты 500кПа қысымда газ 100кДж жұмыс атқарса, газ көлемінің өзгерісі?

«Логикалық тапсырмалар» - бұл жерде оқушыларға жұмбақтар жасырылынады және ережелер қойылады. Оқушылар жауабын тауып үш тілде айтулары керек (қазақ тілі, орыс тілі және ағылшын).

Қой:

1. Өте ұсақ пен алыпты,
   Мұнай мен жарықты,
   Пайдаланып,
   Не бір техникаға жарытты (Физика –Физика- physics)

1. Қалайша бұлт пайда болады?
   Найзағай тіледі ауаны,
   Жарықта қанша түс болады?
   Қане кім жауабын табады? (жеті-семь-seven)

1. Жарық қып жерді қараңғы,
   От жақпай суды қайнатты. (Күн – солнце – sun)

1.  Етек – жеңі жиналмай
   Дауыл тұрса дым қалмай
   Түйдектеліп көшеді
   Тоз - тоз болып өшеді (Бұлт – облако- cloud)

1. Жарқылдан соң жаңағы,
   Суға бөкті бар алап.
   Көкте түрлі жолақты,
   Өрнек тұрды ғаламат. (кемпірқосақ – радуга – rainbow)

Гүл:

1. Күндіз қасыңнан қалмайды.
   Бірақ ешкім ұстай алмайды.
   Қорқақ па, қараңғыға бармайды. (Көлеңке-тень- shadow)

1. Жалғыз бағыт білері,
   Бұрғаныңа көнбейді.
   Жол көрсетіп береді6
   Бірақ өзі көрмейді. ( түсбағдар –компас- compass)
   
   

2. Алтын теңге кетеді,
   Күміс теңге келеді. (Күн мен Ай, Солнце и Луна, Sun and moon)

1. Отқа жанбас,
   Суға батпас. (мұз-лед – ice)
   
   

2. Табаныма байладым,
   Қос таяқпен айдадым. (шаңғы – лыжи – skiing)

Киіз үй:

1. Жылт - жылт етеді,
   Жылғалардан өтеді (су – вода-water)

2. Жылдың төрт мезгілінде де,
   Мазасызданады ол неге? (жел – ветер – wind)

3. Бұлтты аспанның жүзінде,
   Ойнайтын бұл немене? (найзағай – гроза – storm)

4. Өзі затты құрайды,
   Теңесуге таразыны сұрайды. (масса – масса – weight)

5. Аса қажет өмірге халық үшін,
   Пайдаланамыз күн сайын жарық үшін. (ток-ток- current)
   
   

Ағаштар:

1. Тетігін бассаң алаңсыз
   Жазады қалам қағазсыз. (компьютер-компьютер - computer )

1.  Туыстарын шетінен,
   Өбеді де бетінен.
   Бала - шаға ұсағын,
   Бауырына қысады. ( магнит-магнит- magnet)

1. Қозғалысқа келтіріп,
   Жылдамдығын береді.
   Өлшемдерін қарасақ,
   Ньютонға ол келеді. (күш-сила-power )

1. Жоғалмайды ешқашан,
   Түрлендірсек егер де.
   Басқа күйге ауысқан,
   Жұмыс істейді әрқашан. (Энергия – энергия - energy)

1. Бар ма, жоқ па оны анық білмейсің
   Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейсің. (ауа – воздух - air)

«Зертханалық жұмыстар» орындау.

Терминдер айтылады оқушылар соган ерже немесе анықтама беру керек.

Бағалау

Формативті бағалау

Үйге тапсырма

Тақырыпты оқу және дайындық сұрақтарына жауап жазу.