Türkmendili konspekt 7

Mekdebi:6	Senesi:3.09.2025
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII ç

Sapagyň temasy:	Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Çeper eserleriň üsti bilen okuwçylarda watansöýüjilik, dostluk duýgularyny terbiýelemek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Özbaşdak okalan eserler boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

Sorag-jogap alyşmak:

1) “Edebiýat” sözi haýsy sözden gelip çykypdyr?2) Edebiýatyň görnüşleri haýsylar?

3) Türkmen edebiýatynyň nusgawy şahyrlary kimler?4) Agahan Durdyýewiň nähili eserleri bar?5) Halk döredijiligi diýip nämä aýdylýar?6) Halk döredijiliginiň nähili görnüşleri bar?7) Aýdymlar diýip nämä aýdylýar?8) Magtymguly Pyragynyň haýsy goşgularyny bilýärsiňiz?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň tomus dynç alyş möwsüminde okan eserleri barada gürrüňdeşlik geçirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik.

Alym Arkadagymyz

Gurbanguly Berdimuhamedow:

Adam aňynyň, düşünjesiniň kämilleşmeginde edebiýat uly bir durmuş mekdebidir. Ynsany adamkärçiligiň iň belent ahlak sypatlary bilen terbiýelemekde çeper edebiýatyň hyzmaty uludyr. Edebi eserleri okap, diňe bir taryhy däl, eýsem, şu günki durmu-
şymyz bilen baglanyşykly meselelere-de göz ýetirýäris. Edebi eserler halkyň isleg-arzuwlarynyň beýanyny özünde jemleýär. Şonuň üçin okyjy edebi eserleri näçe köp okasa, ol şonça-da durmuşyň talaplary bilen baglanyşykly nähili hereket etmelidigini
öwrenýär.
Halkyň ruhy dünýäsiniň baýlaşmagynda möhüm orun eýeleýän kitap gadymy döwürlerde bolşy ýaly, häzirki zaman jemgyýetinde hem medeni we aň-paýhas ösüşiniň esasy guraly hasaplanylýar. Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde Alym Arkadagymyzyň tagallasy bilen häzirki zaman elektron enjamlary bilen üpjün edilen kitaphanalar hereket edýär. Munuň özi adamlaryň, aýratyn-da, ýaşlaryň kitaba bolan söýgüsiniň has-da artmagynda, ylma bolan gyzyklanmalaryny höweslendirmekde ähmiýetlidir.Milli Liderimiz kitabyň jemgyýetiň durmuşyndaky eýeleýän ornuna ýokary baha berip, ýaşlarymyzy bagtyýarlyk, sadalyk, päklik, mähribanlyk, hoşniýetlilik, watançylyk ruhunda terbiýelemekde çeper edebiýatyň ornunyň çäksizdigini belleýär.

Sorag-jogap alyşmak.

Ýumuş.

Magtymguly	“Bagtly ýigit”
Kemine	“Japbaklar”
Seýdi	“Kitap”
Nurmyrat Saryhanow	“Geliň, ýigitler”
Berdi Kerbabaýew	“Içmek”
Agahan Durdyýew	“Bolar”

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

4. Öý işini tabşyrmak:

Gazet-žurnallardan hekaýalary okamak

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:6	Senesi:4.09.2025
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	Giriş. Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow çeper edebiýat barada.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Alym Arkadagymyzyň çeper edebiýatymyzyň ösmegi dogrusynda alyp barýan işleri bilen tanyşdyrmak.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Özbaşdak okalan eserler boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

Sorag-jogap alyşmak:

1) “Edebiýat” sözi haýsy sözden gelip çykypdyr?

2) Edebiýatyň görnüşleri haýsylar?

3)Çeper edebiýat diýen düşünjä nähili garaýarsyňyz?

5) Çeper eserlerde nämeler beýan edilýär?

6) Çeper eserleriň durmuş bilen nähili baglanyşygy bar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

Giriş. Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow çeper edebiýat barada.

Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda edebi mirasy öwrenmek işini hem düýpli ýola goýmak bilen, halkymyza asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alýan ýol-ýörelgeleri, däp-dessurlary täzeden dikeltmeklige, medeni we ruhy mirasyň il-günüň köňül ganatyna öwrülmegine giň mümkinçilik döretdi. Türkmen alymlary dünýäniň köp ýurtlarynda bolup, şol ýerlerdäki türkmen edebiýatyna degişli golýazmalary öwrenip, olaryň surata alnan nusgalaryny getirdiler. Ol golýazmalaryň nusgalary düýpli öwrenilip, okyjylar köpçüligine ýetirilýär. Ýurdumyzda ýazyjy-şahyrlaryň, dramaturglaryň, žurnalistleriň Garaşsyzlyk döwrüni wasp edýän çeper eserleri okyjylara gyzgyny bilen ýetirilýär. Döredijilik işgärleri döwrüň ajaýyp ösüşlerine özleriniň çeper eserleri bilen goşantlaryny goşýarlar. Durmuş wakalaryny, täsinliklerini çeper edebiýatda ussatlyk bilen teswirleýärler. Ylaýta-da, Berkarar döwletimiziň
bagtyýarlyk döwründe çeper edebiýatyň halka hyzmat ediş wezipesi barha giň gerime eýe bolýar. Türkmen edebiýatynyň altyn hazynasy Alym Arkadagymyzyň halkymyza sowgat beren eserleri bilen has hem baýlaşdy. Onuň dana akyl-paýhasyndan, ýiti zehininden dörän «Ynsan kalbynyň öçmejek nury», «Bilim– bagtyýarlyk, ruhubelentlik, rowaçlyk», «Älem içre at gezer»,«Döwlet guşy», «Türkmenistan − Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» we beýleki kitaplarynyň halkyň aň-düşünjesiniň artmagynda, ruhy taýdan baýlaşmagynda ähmiýeti örän uludyr. Alym Arkadagymyz çeper eseriň, kitabyň biziň durmuşymyzdaky orny barada: «Biz okuw kitaplaryny, adamlaryň ruhuny galkyndyrýan,
çuňňur many-mazmunly, oňat bezegli çeper eserleri halkymyzyň ruhy baýlygy hasaplaýarys» diýýär.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

a) Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň çeper edebiýat, sungat dogrusynda aýdanlaryny okamak.b) Sorag-jogap alyşmak:

1. Çeper edebiýat diýen düşünjä nähili garaýarsyňyz?

2. Edebiýatymyzyň ösmegi dogrusynda nähili işler amala aşyrylýar?

3. Edebiýatyň nähili terbiýeçilik ähmiýeti bar?

4. Çeper edebiýatda nähili wakalar görkezilýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

Alym Arkadagymyzyň çeper edebiýat barada aýdanlaryny öwrenmek, ýat tutmak.Sah.7,8.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:6	Senesi:4.09.2025
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	“Oguznama” – gadymy türkmen milli medeni mirasy, edebi-taryhy ýadygärlik hökmünde.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Oguznama” eposynyň many-mazmuny bilen okuwçylary tanyşdyrmak.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Giriş. Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow çeper edebiýat barada. Sorag-jogap alyşmak:

1) “Edebiýat” sözi haýsy sözden gelip çykypdyr?

2) Edebiýatyň görnüşleri haýsylar?

3)Çeper edebiýat diýen düşünjä nähili garaýarsyňyz?

4) Çeper edebiýatymyzyň ösmegi barada Hormatly Prezidentimiz nähili işleri durmuşa geçirýär?

5) Çeper eserlerde nämeler beýan edilýär?

6) Çeper eserleriň durmuş bilen nähili baglanyşygy bar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Oguznama” eposyny labyzly okamak many-mazmunyny düşündirmek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

“Oguznama” – gadymy türkmen milli medeni mirasy, edebi-taryhy ýadygärlik hökmünde.

“Oguznama” eposy, adyndan belli bolşy ýaly, türkmenleriň ata-babalary bolan oguzlar hakyndaky eserdir. Bu eserde oguzlaryň döwlet hökmünde berkarar bolşy, uzak taryhy ýol geçişleri beýan edilýär. “Oguznama” eseri oguz taýpalarynyň ýaşaýyş-durmuşlary, mertlik-batyrlyklary, goňşy döwletler bilen bolan gatnaşyklary hakynda gürrüň berýän birnäçe böleklerden ybaratdyr.

“Oguznama” eseri halk eseridir. Onuň bölekleri, wariantlary dürli döwürde kagyza geçirilip we dünýäniň dürli künjeklerindäki kitaphanalara düşüp galypdyr. Taryhda belli alymlaryň birnäçesi “Oguznamanyň” böleklerinden toplap bilenlerini kagyz ýüzüne geçirip, kitap görnüşinde ýazyp galdyrypdyrlar. Olardan Eýranyň görnükli taryhçy alymy Fazlalla Reşideddin (1247−1318ý.) pars dilinde ýazan «Taryhlar ýygyndysy» atly uly
göwrümli işiniň bir bölümini «Oguznama» diýip atlandyrypdyr we onda bu halk eserinden bölekleri, şeýle-de Oguz han we onuň nebereleri baradaky maglumatlary beýan edipdir.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

5. Täze temany berkitmek:

“Oguznamadan” bölekeleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak.

1. “Oguznama” näme hakyndaky eser?

2. Ol nähili böleklerden ybarat?

3. Eseriň wariantlary nirelerde saklanýar?

4. Bu ugurda haýsy alymlaryň işleri bar?

5. Fazlalla Reşideddin haýsy eseriniň bir bölümini “Oguznama” diýip atlandyrypdyr?

6. Reşideddiniň “Oguznamasyny” kim türkmen diline terjime edipdir?

7. “Oguznamanyň” nähili ähmiýeti bar?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Oguznama” eposdan bölekleri okamagy we gürrüň bermegi tabşyrmak. Sah.: 9-11

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________K.Dawletow.

	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	“Oguznamada” “Oguz atasy, agalary we uruglary” bölümi
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Oguznama” eseriniň many-mazmuny bilen okuwçylary tanyşdyrmak.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Oguznama” – gadymy türkmen milli medeni mirasy, edebi-taryhy ýadygärlik hökmünde. Sorag-jogap alyşmak:

1.“Oguznama” näme hakyndaky eser?2.Reşideddiniň “Oguznamasyny” kim türkmen diline terjime edipdir?3.Ol nähili böleklerden ybarat?4.Fazlalla Reşideddin haýsy eseriniň bir bölümini “Oguznama” diýip atlandyrypdyr?5.Eseriň wariantlary nirelerde saklanýar?6.Bu ugurda haýsy alymlaryň işleri bar?7.“Oguznama” eseriniň nähili terbiýeçilik ähmiýeti bar?8.“Oguznamanyň” nusgalary haýsy ýurtlarda saklanyp galypdyr?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň döredijilikli pikirlenmek ukybyny kemala getirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

“Oguznamada” türkmenleriň ata-babalarynyň, oguzlaryň taryhy geçmişiniň edebi-çeper beýany. Eseriň “Oguz atasy, agalary we uruglary” bölümi

Gara hanyň uly aýalyndan bir ogly boldy. Görki aý-günden artykdy. Üç gije-gündiz enesini emmedi. Her gije oglan enesiniň düýşüne girip: «Ene, musulman bol. Eger bolmasaň, ölsem ölerin, emma seni emmen» diýip aýdýardy. Enesi ogluna dözmän,
Taňrynyň birligine iman getirdi. Ondan soň oglan emdi. Enesi gören düýşüni we musulman bolanyny hiç kime aýtmady. Ýygşyrdy. Sebäbi türkmen halky Ýafesde tä Alynja han zamanyna çenli musulmandylar. Alynja han patyşa bolanyndan soň, halkyň başy we maly köp boldy. Döwlete birikdiler. Taňryny unutdylar we bar il kapyr boldular. Gara han zamanynda kapyrlykda örän berkediler. Ol zamanda mogolyň düzgüni boýunça oglan bir ýaşyna ýetmese, oňa at goýmazdylar.
Oglan bir ýaşyna ýetdi. Gara han il çagyryp, uly toý etdi. Toý güni oglany märekä getirip, Gara han beglerine: «Biziň oglumyz bir ýaşyna ýetdi. Indi muňa at goýar siz» diýdi. Begler jogap bermezden öň, oglan aýtdy: «Meniň adym Oguzdyr». Beýt:
Ol oglan diýdi bir ýaşynda bu sözi:
«Meniň adymy goýuň sizler Oguz».
O şol bir ýaşly oglan anda rowan
Gelip dile diýdi: – Biliňler aýan,
Adymdyr Oguz Hysrowy namwer,
Biliňler ýakyn barça ähli hüner.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

a) “Oguznamadan” bölekleri okamak.b) “Oguznamadan” bölek audio ýazgyny diňlemek.

ç) Sorag-jogap alyşmak:

1. “Oguznama” nähili eser?2. Eserde nähili wakalar beýan edilýär?

3. Gün han kimi häkim edip belleýär?4. “Oguznamany” kimler işläpdirler?

5.Yrgyl Hoja.6. Fazlalla Reşideddin haýsy eseriniň bir bölümini “Oguznama” diýip atlandyrypdyr?

“Oguznama” eseriniň nähili taryhy ähmiýeti bar?

6. Öý işini tabşyrmak:

Eposdan bölekleri gürrüň etmek. Sah.: 11-12

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Barlanyldy:

MMOIBO: K.Dawletow.

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	“Oguznamada “türkmenleriň ata-babalarynyň oguzlaryň taryhy geçmişiniň edebi çeper beýany.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Oguznama” eseriniň taryhy ähmiýeti barada gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Oguznamada” türkmenleriň ata-babalarynyň, oguzlaryň taryhy geçmişiniň edebi-çeper beýany. Eseriň “Oguz atasy, agalary we uruglary” bölümi barada gürrüňdeşlik guramak. Sorag-jogap alyşmak: 1.“Oguznama” näme hakyndaky eser?2.Reşideddiniň “Oguznamasyny” kim türkmen diline terjime edipdir?3.Fazlalla Reşideddin haýsy eseriniň bir bölümini “Oguznama” diýip atlandyrypdyr?4.Ol nähili böleklerden ybarat?5.Eseriň wariantlary nirelerde saklanýar?6.Bu ugurda haýsy alymlaryň işleri bar?7.“Oguznama” eseriniň nähili terbiýeçilik ähmiýeti bar?8.“Oguznamanyň” nusgalary haýsy ýurtlarda saklanyp galypdyr?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

4. Okuwçylarda ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna söýgini terbiýelemek.

5.Estetik endikleri kemala getirmek.

“Oguz ogly Gün han padyşalygynyň zikri” bölegi. Eseriň taryhy ähmiýeti.

Gün han ýurt tagtynda oturandan soň, Yrgyl Hoja diýen atasynyň wezirini çagyryp, köp mähribanlyk edip, onuň geňeşi we maslahaty bilen birnäçe Oguz handan ýadygär galan mirasy oglanlara tagzym etdi. Gün han örän batyr we adyl kişidi. Gün handan dört ogul boldy: Gaýa han, Baýat, Ala öýli, Gara öýli. Gün han birnäçe ýyl hökümeti dolandyrandan soň, ýurt hökümeti Aý hana karar tapdy. Aý handan dört ogul boldy: Ýazyr, Ýafyr, Dodurga, Baýatly. Birnäçe ýyl geçenden soň, ýurt tagty Ýyldyz hana
karar tapdy. Ýyldyz han örän batyr we leşgerkeşdi. Oguz hana wagtynda boýun bolan ýurtlar we şäherler Ýyldyz hana tabyn bolup, dogry ýoldan çykmadylar. Birnäçe ýyl hökümeti dolandyrandan soň, ýurt tagty Gün hanyň ogly Gaýa hana karar tapdy.
Gaýa han birnäçe ýyl häkim boldy. Ondan soň onuň neslinden han bolanlaryň birnäçe kişileri barada hekaýalarda beýan edilendir. Enşalla, olaryň jikme-jik beýany öz wagtynda beýan bolar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Ondan soň Ýyldyz hanyň uly ogly Owşar hana ýurt tagty karar tapdy. Ondan soň Owşar hanyň neslinden nesilme-nesil hanlyk we patyşalyk etmeklik tamam boldy. Owşardan soň olaryň barysyna hanlyk miýesser bolmady. Ýyldyz handan dört ogul boldy: Owşar han, Kazyl, Garkyn, Begdili. Oguzyň Gök, Dag, Deňiz atly ogullarynyň nesillerinden bu zamanda han bolanlary ýok. Tä ahyrzamana çenli hanlyk we ýolbaşçylyk bu öwlada miýesser bolmaz.

5. Täze temany berkitmek:

Eseriň audio ýazgysyny diňlemek.“Oguznamadan” bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Türkmen halkynyň nesilbaşysy kim?2. Oguz hanyň ogullary kimler?

3. Oguz hanyň ýerine tagta kim geçýär?4. Ýeňikende kimi häkim belleýärler?

5. Yrgyl Hoja nähili häsiýetdäki adam?6. Oguz alty oglunyň her birine näme diýip at goýdy?7. Gün han Oguzyň ýerine näçe wagtlyk patyşalyk edýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

Eposdan bölekleri gürrüň etmek. Sah.: 12-14.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow.

Mekdebi: 6 sene:11.09.2025
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	“Gorkut ata” - oguzlaryň gahrymançylykly eseri.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Alym Arkadagymyzyň çeper edebiýatymyzyň ösmegi dogrusynda alyp barýan işleri bilen tanyşdyrmak.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Oguz ogly Gün han padyşalygynyň zikri” bölegi. Eseriň taryhy ähmiýeti. Eseriň audio ýazgysyny diňlemek.

Sorag-jogap alyşmak:

1. “Oguznamany” kimler işläpdir?2. Näçinji ýylda bu eser neşir edilýar?

3. Oguz eneden bolanda nähili wakalar bolup geçýär?4. Gün han Oguzyň ýerine naçe wagtlyk patyşalyk edýär?5. Yrgyl Hoja kim bolupdyr?6. Oguz hanyň näçe ogly we agtygy bolupdyr?7. Ýafisiň ogly kim?8. Dib Ýawgunyň ogullarynyň ady näme?

9. Oguz özüne näme sebäpden bu ady saýlap alýar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Gorkut ata” eserini labyzly okamak başarnygyny kämilleşdirmek, okan ýa-da diňlän eserlerini gürrüň berdirmek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

“Gorkut ata” - oguzlaryň gahrymançylykly eseri.

Türkmen halkynyň geçmiş taryhy, jemgyýetçilik-ykdysady,ýaşaýyş, durmuş ýagdaýlaryny çeperçilik bilen beýan edýän gadymy eserleriň biri hem «Gorkut ata» eposydyr. Kyssa we goşgy bilen ýazylan bu eser okyjylar tarapyndan höwes bilen okalýar.Oguz halkynyň gahrymançylykly bu eseri ilkinji gezek professor Mäti Kösäýew tarapyndan 1945-nji ýylda häzirki «Garagum»(öňki «Sowet edebiýaty») žurnalynda çap bolýar, onuň birnäçe boýlary (bölekleri) orta mekdepler üçin edebiýat okuw maksatnamasyna we kitaplaryna girizildi. «Gorkut ata» eposy professor M.Kösäýewiň gyzy, filologiýa ylymlarynyň kandidaty Kümüş Amangeldiýewanyň tagallasy bilen 1990-njy ýylda özbaşdak kitap görnüşinde çapdan çykarylýar. «Gorkut ata» ady bilen meşhur bolan «Kitaby dädem Gorkut» eposynyň golýazma nusgasynyň Germaniýanyň Drezden şäheriniň golýazmalar hazynasyndan tapylanyna 2015-nji ýylda 200 ýyl boldy. Şol mynasybetli bu kitabyň Drezden nusgasyny Türkmenistanyň ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar instituty «Kitaby dädem Gorkut» ady bilen
täzeden neşir etdi.

Türkmen halk döredijiliginde bu kitap «Gorkut ata» ýa-da «Kitaby dädem Gorkut» ady bilen uly meşhurlyga eýedir. Türkmen halky Gorkut atany diňe bir ýazyjy, şahyr, bagşy hökmünde tanaman, eýsem, onuň aýdýanlary hökman amal bolýan keramatly bir adam hasaplapdyr.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

5. Täze temany berkitmek:Sorag-jogap alyşmak:

	Eser näçinji asyrlarda döräpdir?	5.“Gorkut ata”nähili eser?
	Eser nähili görnüşde ýazylan?	6.Eser nähili at bilen meşhurdyr?
	Eser kim tarapyndan we haçan çap edilýär?	7.Kitabyň bölümleri nähili atlandyrylýar?
	Eseriň ideýasy näme?	8.Bölümlerde nähili wakalar suratlandyrylýar?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Gorkut ata” eposy barada gürrüň etmek. Sah.: 23-26

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Barlan:MMOIBO: K.Dawletow.

Mekdebi: 6 15.09.25.
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy:7-nji Ç

Sapagyň temasy:	«Bugaç han Derse han ogly» boýy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Eseriň many-mazmunyny gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Gorkut ata” - oguzlaryň gahrymançylykly eseriň many-mazmunyny soramak. Eseriň audio ýazgysyny diňlemek.

Sorag-jogap alyşmak:1. “Gorkut ata” nähili eser?2. Ol haýsy temada ýazylan?3. Bu eser haýys asyrlara degişli?4. Eser nähili atlar bilen meşhur?5. Eser ilkinji gezek haçan we kim tarapyndan çap edilýär?6. Gorkut ata kim hökmünde tanalypdyr?7. Kitabyň bölümleri nähili atlandyrylýar?8. Eser nähili usulda ýazylypdyr?9. Eseriň nähili boýlary bar?10. Eseriň esasy ideýasy näme?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3.Estetik endikleri kemala getirmek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi;

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny;

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini ;

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

«Bugaç han Derse han ogly» boýy.

Gorkut atanyň edebi keşbinde türkmen hakykaty jemlenýär. Şonuň üçin-de türkmen halkynyň gadymy taryhyny, jemgyýetçilik gurluşyny, urp-adatyny, ykdysady, ahlak durmuşyny öwrenmekde bu eseriň ähmiýeti uludyr.
Kitap boý diýlip atlandyrylan birnäçe bölümden ybaratdyr. Eser kyssa (gürrüň) bilen goşgyny gezekleşdirip bermek usulynda ýazylypdyr. Şahyrana türkmen halky aýdym-sazy örän gowy görýär. Adamlar özüniň şatlygyny, gam-gussasyny aýdym bilen beýan edýär. Bu eposda hem şu mesele esasy orny eýeleýär. Eposyň gahrymanlarynyň her biri diýen ýaly urşa, söweşe gitjek bolanda aýdym aýdýar, belent, ruhlandyryjy sözi, çuň mana ýugrulan aýdymy bilen duşmana ýüzlenýär. Eseriň “Bugaç han Derse han oglunyň boýy” diýen bölümde perzentsizlikden nägilelik beýan edilýär. Sebäbi şol döwürde oguz türkmenleriniň töwerek-daşy duşman bolupdyr. Duşmanlar häli-şindi bularyň üstüne hüjüm edip durupdyrlar. Şu sebäbe görä, ýurdy gorap, ili abat saklaýan edermen, batyr ýigitler gerek bolupdyr.

Hüşgärligiň esasy ideýasy hüşgärligiň zerurdygyny, hak işiň dabaralanýandygyny subut etmekden ybaratdyr. Derse hanyň kyrk sany nökeri arkaly hemişe hüşgär bolup durmasaň, duşmanyň aýagyň astyndan hem döreýändigi görkeziýär. Derse hanyň bolsa hüşgärligi elden giderip aldanandygy, netijede heläkçilige sezewar bolandygy beýan edilýär. Ema hakykat üstün çykýar. Ýaşlar – Bugaç we onuň ýigitleri özleriniň edermenlikleri bilen ol agyr ýagdaýdan gutulýarlar, haýynlar jezalandyrylýarlar.

5. Täze temany berkitmek:Sorag-jogap alyşmak:

	Baýandyr han kim?	Aýaly Derse hana nähili maslahat berýär?
	Baýandyr han näme üçin bir ýerde ak öý, bir ýerde gyzyl, bir ýerde gara öý gurdurypdyr?	Hydyr ata haçan peýda bolýar we ol näme edýär?
	Derse han nirä barýar? Ol kimden we näme üçin öýkeleýär?	Derse hanyň aýaly ogluny nireden tapýar?
	Derse han nämeden zeýrenýär?	Ejesi ogluna nähili em edýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Bugaç han Derse han ogly” boýuny gürrüň bermek. Sah.: 14-19.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

MMOIBO: K.Dawletow.	Senesi:17.09.25
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	«Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy» boýy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” boýunyň mazmunyny düşündirmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Bugaç han Derse han ogly” boýy diýen eser boýunça sorag-jogap alyşmak. Sorag-jogap alyşmak:

	Baýandyr han kim?	6.Aýaly Derse hana nähili maslahat berýär?
	Baýandyr han näme üçin bir ýerde ak öý, bir ýerde gyzyl, bir ýerde gara öý gurdurypdyr?	7.Derse hanyň aýaly nämä taýýarlyk görýär?
	Derse han nirä barýar?	8.Hydyr ata haçan peýda bolýar we ol näme edýär?
	Ol kimden we näme üçin öýkeleýär?	9.Derse hanyň aýaly ogluny nireden tapýar?
	Derse han nämeden zeýrenýär?	10.Ejesi ogluna nähili em edýär?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň döredijilikli pikirlenmek ukybyny kemala getirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy”.

Eseriň esasy ideýasy gahrymançylykdyr. Boýlaryň köpüsinde türkmen taýpalarynyň keseki ýurt basybalyjylaryna garşy gaýduwsyz göreş alyp baryşlary, ol aýgytly söweşlerde oguz ýigitleriniň öz eziz ýurtlaryny gorandyklary çeperçilik bilen suratlandyrylýar. Eserde Watana, il-güne söýgi, ýoldaşa wepalylyk, mertlik, söweş hünärine türgen bolmak ýaly meseleler örän ýiti goýlupdyr. Hatda oglan ýigit ýetip, bir iş bitirmese, oňa at hem goýmandyrlar. Eserde at münüp, gylyç syrmak, mergenlik bilen nyşana ok atmak, keýik, sugun awlamak, söweş tilsimleri bilen duşmany ýeňmek, ýoldaşyňa wepaly bolmak ýaly asylly terbiýe erkekler bilen birlikde aýallara hem mahsusdyr.

Kitabyň “Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” diýen bölüminde duşmanyň eline ýesir düşen kyrk sany oguz gyzynyň mertligi, ýoldaşlaryna, sözüne, lebzine wepalylygynyň asyl nusgasyny görmek bolýar. Şonuň ýaly hem bu bölümde Gazanyň öýi talanyp, ähli emlägi bilen birlikde aýaly Burla hatyn, ogly Oraz Gazan, garry enesi duşmanlar tarapyndan zor bilen äkidilýär. Duşmanlar meýlis gurap, Burla hatyna şerpa süzdürip, Gazany namys astynda galdyrmak isleýärler, duşmanlar aýallaryň arasyna gelip: “Gazan Begiň aýaly kim?” diýip soraýarlar, şonda kyrk gyzyň kyrkysy-da “Men” diýip jogap berýär. Şonuň üçin duşman maksadyna ýetip bilmeýär.

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Salyr Gazanyň öýüni kim talaýar?	5.Salyr Gazan kim?
	Gazan bilen çopan nähili aragatnaşykda bolýar?	6.Burla hatyn kim?
	Eseriň baş gahrymanlary kimler?	7.Oraz kim?
	Duşmanlar näme üçin Salyr Gazanyň öýüni talamak isläpdirler?	8.Burla hatyny tapjak bolanlarynda gyzlar nähili hereket edipdirler?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” boýuny gürrüň bermek. Sah.: 20-23.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

MMOIBO: K .Dawletow.

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	Sözleýiş dilini ösdürmek. “Gorkut ata” eposyndan bölekleri labyzly okamak.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Gorkut ata” eposy boýunça öwrenilenleri berkitmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” diýen eser boýunça gürrüňdeşlik geçmek. Sorag-jogap alyşmak:

1.	Salyr Gazanyň öýüni kim talaýar?	5.	Salyr Gazan kim?
2.	Gazan bilen çopan nähili aragatnaşykda bolýar?	6.	Burla hatyn kim?
3.	Eseriň baş gahrymanlary kimler?	7.	Oraz kim?
4.	Duşmanlar näme üçin Salyr Gazanyň öýüni talamak isläpdirler?	8.	Burla hatyny tapjak bolanlarynda gyzlar nähili hereket edipdirler?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Gorkut ata” labyzly okamak başarnygyny kämilleşdirmek, okan ýa-da diňlän eserlerini gürrüň berdirmek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

Sözleýiş dilini ösdürmek. “Gorkut ata” eposyndan bölekleri labyzly okamak.

“Gorkut ata” eposy türkmen halkynyň geçmiş taryhy, jemgyýetçilik-ykdysady, ýaşaýyş, durmuş ýagdaýlaryny çeperçilik bilen beýan edýän gadymy eserleriň biridir.

Eseriň esasy ideýasy gahrymançylykdyr. Bölümleriň köpüsinde türkmen taýpalarynyň keseki ýurt basybalyjylaryna garşy gaýduwsyz göreş alyp baryşlary, ol aýgytly söweşlerde oguz ýigitleriniň öz eziz ýurtlaryny gorandyklary çeperçilik bilen beýan edilýär.

“Gorkut ata” eseri türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, belli bir derejede edebiýatyny, jemgyýetçilik-ykdysady, ýaşaýyş-durmuş ýagdaýlaryny, ahlak sypatlaryny, däp-dessurlaryny öwrenmekde gymmatly milli edebi çeşme bolup hyzmat edýär.

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	“Gorkut ata” eseri haýsy asyrlara degişli hasaplanýar?	Eseriň bölümleri näme diýlip atlandyrylýar?
	“Gorkut ata” eseri haýsy temada we haýsy žanrda ýazylypdyr?	Eseriň biziň günlerimize gelip ýetmeginde haýsy alymlar alada edipdir?
	“Bugaç han Derse han ogly” boýunyň esasy ideýasy näme?	Baýandyr han kim?
	“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” boýunyň gahrymanlary kimler?	Eser ilkinji gezek haçan kitap görnüşinde neşir edilýär?

“Bugaç han Derse han ogly”

“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy”

4. Öý işini tabşyrmak:

“Gorkut ata”eseri barada öwrenilenleri gaýtalamak.

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

	Senesi: 25.09.25
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: 7 Ç

Sapagyň temasy:	Eserde ejize ganymlygyň ýazgarylyşy, adalatyň dabaralanmagynyň beýan edilişi.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Görogly”eposy barada okuwçylara tanyşlyk bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Leksiýa sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Sözleýiş dilini ösdürmek. “Gorkut ata” eposyndan bölekleri labyzly okamak. Sorag-jogap alyşmak:

	“Gorkut ata” eseri haýsy asyrlara degişli hasaplanýar?	Eseriň bölümleri näme diýlip atlandyrylýar?
	“Gorkut ata” eseri haýsy temada we haýsy žanrda ýazylypdyr?	Eseriň biziň günlerimize gelip ýetmeginde haýsy alymlar alada edipdir?
	“Bugaç han Derse han ogly” boýunyň esasy ideýasy näme?	Baýandyr han kim?
	“Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalanmagy” boýunyň gahrymanlary kimler?	Eser ilkinji gezek haçan kitap görnüşinde neşir edilýär?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň döredijilikli pikirlenmek ukybyny kemala getirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

“Görogly” eposy.

“Görogly” eposy hem türkmen halkynyň milli guwanjy, genji-hazynasy, gadymy edebi ýadygärlikleriniň biridir.

Epos “Göroglynyň döreýşi” diýen şaha bilen başlanýar. Mundan soňky wakalar biri – birleri bilen baglanyşykly ösýär.

Eposda türkmen halkynyň milli däp-dessurlary çeperçilik bilen beýan edilýär.

Bu eposda türkmen halkynyň garaşsyzlyk, özbaşdaklyk, asuda, erkin durmuşda ýaşamak ugrunda alyp baran adalatly göreşi, gaýratly, mert Göroglynyň keşbiniň üsti bilen berilýär.

Eposyň şahalarynyň hemmesi-de sada, düşnükli dilde beýan edilýär. Her bir şahanyň özboluşly gyzykly şahalary bar.

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Eposda nähili wakalar beýan edilýär?

2. Eposyň gahrymanlary kimler?

3. Eser näçinji ýyllarda okyjylar köpçüligine ýetirildi?

4. Eposy öwrenmekde haýsy alymlaryň hyzmaty uly?

5. Epos haýsy şaha bilen başlanýar?

6. Eposda nähili çeperçilik serişdeler ulanylýar?

7. Eposda hereket edýän aýal-gyzlardan kimleri bilýärsiňiz?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Görogly” eposy barada gürrüň bermek. Sah.:40-42.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

MMOIBO: K.Dawletow.

Sene:30.09.23. synp:8 B

Dersiň ady: türkmen edebiýaty

Sapagyň temasy:	“Hýürlukga-Hemra”dessany.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Dessanyň mazmuny bilen okuwçylary tanyşdyrmak.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Şasenem-Garyp”dessanynyň many-mazmunyny soramak. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:1. Eposda nähili wakalar beýan edilýär?2. Eposyň gahrymanlary kimler?3. Eser näçinji ýyllarda okyjylar köpçüligine ýetirildi?4. Eposy öwrenmekde haýsy alymlaryň hyzmaty uly?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň okan eserleri boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi;

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini ;

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

HÜÝRLUKGA - HEMR A

(Dessandan bölek)

Ýasawullar tanamaýan adamlaryny başden-ondan sürüp getirdiler. Olaryñ hemmesini bir ýere ýygnap, Hemrany çagyrdylar. Ýañky ýygnan adamlaryny Hemraga görkezip, patyşa Hemradan:

«- Döwletiñ dyrnagyny-ha tutan ekeniñiz-ow!.. -diýdi. Ondan soñ Hemra: «Pişigin üstünde çyra ýanýan bolsa, men hem ýagdaýyny göreýin» diýip, şol pişikli patyşanyn ýanyna ugrady. Ýolda Hemra bir künji harmanynyñ ýerinden künjä çykan syçanlardan iki sanysyny tutup, her birini bir goltugynda yerleşdirdi, gyz patyşanyn kösgüne bardy. Derwezäni açdylar. Görse, bir görmegeý, ullakan, semiz gyz ekeni.

Pälwan gyz göresjek bolup, orta çykdy. Hemra bu gyzy goreşip ýykdy. Ondan soñ aydyşyga aylanyşdylar, aýdysykda hem Hemra ýeñdi. Soñra gyz patyşa pişigini ortara getirip, üstünde çyra ýakyp, sadranç oýnamaga başlady. Oýunçy gyz Hemrany alyp barýar. Hemranyñ oýny gaýralyberende, ol ýañky goltugyndaky syçanlaryñ birini gyza görkezmän, yuwaşlyk bilen goýberdi. Pişik syçany görenden, ýeñsesini tüññerdip, murtuny syrtardyp, syçana garsy meýil etjek boldy-da, çemelenip galdy. Hemra galan syçanyñ aýagyna bir eriş dakyp, pişige ýetirdi-çekdi, ýetirdi-çekdi, pişigin köñlüni böldi, pi si к ýeñsesini tüññerdip, guýrugyny cişirip, murtuny syrtardyp, syçanyñ üstüne zyñdy, çyra bu ýana diişdi. Hemra ol wagt gyz patyşadan gabyr-gubur yapyşdy, goly bilen orap aldy.

Gyz:

- Yagşy ýigit, eliñi çek! Men seniñ bilen oýnasjak-dym, emma sen syçanyñ bilen ýykdyñ - diýdi.

Soñ:

Indi ygtyýar özüñde - diýdi. Ondan soñra Hemra bu gyz patyşany özüniñ uly agasy Ziwere nika gyýyp bermekçi boldy. Nika üçin molla gözlejek bolsalar, Hemra

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:1. “HÜÝRLUKGA - HEMR A

”dessanynyň gahrymanlary?

6. Öý işini tabşyrmak:“HÜÝRLUKGA - HEMR A

”dessanyny okamak.

1. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

Seredildi.MMOIBO: K.Dawletow.

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII B

Sapagyň temasy:	Eserde ejize ganymlygyň ýazgarylyşy, adalatyň dabaralanmagynyň beýan edilişi.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Ar alyş” şahasynda ejize ganymlygyň ýazgarylyşyny gahrymanlaryň üsti bilen düşündirmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Ar alyş” şahasynyň many-mazmunyny soramak. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:1. “Ar alyş” şahasynyň gahrymanlary kimler?2. Gülendam kim?

3. Gülendamy kim alyp gidýär?4. Genjim beg Görogla näme diýýär?

5. Görogly nähili netijä gelýär?6. Görogly ýeňňesine özüni nädip tanadýar?

7. Gülendam Görogla näme maslahat berýär?8. Bibijan kim?9. Gülendam Bibijany nädip ukudan oýarýar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň döredijilikli pikirlenmek ukybyny kemala getirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Eserde ejize ganymlygyň ýazgarylyşy, adalatyň dabaralanmagynyň beýan edilişi.

Eposda türkmen halkynyň milli däp-dessurlary (toý tutmak,
at çapdyrmak, göreş tutmak, nyşana ok atmak, myhmana hezzet-hormat etmek, ulyny sylamak, aýal-gyzlara, kiçä hormat goýmak, mertleri taryplamak, namartlary ýazgarmak, salamlaşmak we ş. m.) çeperçilik bilen beýan edilýär. Bu eposda türkmen halkynyň garaşsyzlyk, özbaşdaklyk, asuda, erkin durmuşda ýaşamak ugrunda alyp baran adalatly göreşi, gaýratly, mert Göroglynyň çeper keşbiniň üsti bilen berilýär. Görogly öz kyrk ýigidi bilen birlikde ýurduny gorap saklamakda gaýduwsyz göreş alyp barýar. Göroglynyň, onuň batyr, edermen ýigitleriniň güýçli duşmana garşy alyp barýan hüjümleri, olaryň söweşjeň hereketleri, gahrymançylyklary ýeňşe eýe bolýar.

Eposda Göroglynyň kyrk ýigidi – Däli Mätel, Seýtek Gyrma, Sapar Köse, Handan Batyr, Taýmaz beg we beýlekiler Göroglynyň şat ýerinde ýat, mat ýerinde gamgyn bolup, bir jan – bir ten bolup, ýurduň – Çardagly Çandybiliň asuda, parahat ýaşamagy ugrunda gaýduwsyz söweşýär.

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Näme üçin bu bölüme “Ar alyş” diýlip atlandyrylýar?	6.“Görogly” eposy haýsy ýyllarda neşir edilýär?
	Görogly bilen Kösäniň arasynda nähili gürrüň bolýar?	7.Eposyň nähili şahalary bar?
	Görogly bilen Arabyň arasynda näme üçin gapma-garşylyk döreýär?	8.Göroglynyň kyrk ýigidinden kimleri bilýärsiňiz?
	Gülendam Göroglyny nädip tanaýar?	9.Eposda aýal-gyzlardan kimler hereket edýär?
	Gülendam Bibijany nädip ukudan oýarýar?	10.Genjim beg Görogla näme diýip igenýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Ar alyş” şahasyny gürrüň bermek. Sah.:26-31.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: Sultanowa Amanjan Raşidowna

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi:29.09.2025ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	«Kempir». Bu şahada ynsanperwerlik, bedew ata söýgi.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Kempir” şahasynyň many-mazmunyny gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Eserde ejize ganymlygyň ýazgarylyşy, adalatyň dabaralanmagynyň beýan edilişi.

Soragnama paýlamak.Sorag-jogap alyşmak:1.Näme üçin bu bölüme “Ar alyş” diýlip atlandyrylýar?2. “Görogly” eposy haýsy ýyllarda neşir edilýär?3.Görogly bilen Kösäniň arasynda nähili gürrüň bolýar?4.Eposyň nähili şahalary bar?5.Görogly bilen Arabyň arasynda näme üçin gapma-garşylyk döreýär?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Eposy labyzly okamak başarnygyny kämilleşdirmek, okan ýa-da diňlän eserlerini gürrüň berdirmek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

“Kempir” şahasy.

“Kempir” şahasynda Nişapur ýurdunyň patyşasy Baly beg bilen Göroglynyň arasynda bolup geçen gapma-garşylykly wakalar çeperçilikli beýan edilýär.

Ýurduň patyşasy Baly beg ýigitlerini, wezirini ýygnap, maslahat geçirýär. Bu maslahatyň netijesinde Göroglynyň atyny ogurlap, ony ganatsyz goýmagyň ugruna çykýarlar. Köp aladalardan soň, halys garran Şamama (180 ýaşan) patyşa bilen şertleşip, Çardagly Çandybil ýurduna Göroglynyň Gyratyny ele salmaga ugraýar.

Kempir ähli erbet gylyk-häsiýetleri özünde jemleýär. Şonuň görä-de il arsynda gözden düşen käbir kempirlere “Göroglynyň atyny ogurlan” diýlip aýdylýar.

Dessanda gahrymanlaryň içki we daşky keşbi örän çeper beýan edilipdir. Meselem: «Bu kempiriň agzy ojak kimin, eňekleri kürek kimin, dişleri kepje kimin, alkymynyň damarlary peşehananyň basdyrmasy kimin, saçlary gyr baýtalyň guýrugy ýaly, ýüzi-gözi eplem-büklem, ussanyň köne körügi ýaly» diýlip suratlandyrylýar. Bu kempiriň daşky keşbiniň görnüşidir. Onuň içki dünýäsine haýýarlyk, mekirlik, hilegärlik, messepsizlik, jadygöýlik, dürli pirimler ýaly gylyk-häsiýetler mahsus bolupdyr. Gyratyň ogurlanmagyna Göroglynyň sadalygy, ynanjaňlygy, rehimliligi, şum, mekir kempiriň guran pirimlerine düşmegi sebäp bolýar. Görogly ahyr çykalga tapyp, kempirden aryny alýar. Netijede, Görogly özüniň ugurtapyjylygy, pähimliligi, parasatlylygy
bilen Baly beg patyşanyň, onuň nökerleriniň gözüniň öňünde olara her dürli «oýunlar» görkezip, Gyratyna jüp gamçy urup, uçup diýen ýaly niredesiň Çardagly Çandybil diýip, ýurduna rowana bolýar. Ol sag-aman ata Watanyna, Agaýunus perisine gowuşýar,
maksat-myradyna ýetýär.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	“Görogly” eposynyň bu şahasy näme üçin “Kempir” diýlip atlandyrylýar?	Eserde bedew ata bolan söýgi nähili teswirlenýär?
	Görogly bilen Gyratynyň arasynda nähili baglanyşyk bar?	Eseriň gahrymanlary kimler?
	Şamama Göroglynyň ynamyna nädip girýär?	Baly beg nähili maslahat edýär?
	Göroglynyň kempiriň guran pirimine düşmegine näme sebäp bolýar?	Şamama näçe ýaşynda bolupdyr?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Kempir” şahasyny gürrüň bermek. Sah.:31-40 .

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:6	Senesi:1.10.2025ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	Eserde adalatyň dabaralanyp, ynsapsyzlygyň paş edilişi.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Kempir” şahasynyň many-mazmunyny gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Kempir” şahasy barada gürrüňdeşlik guramak. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:1.“Görogly” eposynyň bu şahasy näme üçin “Kempir” diýlip atlandyrylýar?2.Eserde bedew ata bolan söýgi nähili teswirlenýär?3.Görogly bilen Gyratynyň arasynda nähili baglanyşyk bar? 4.Eseriň gahrymanlary kimler?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylar bilen epos boýunça gürrüňdeşlik geçmek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

Eserde adalatyň dabaralanyp, ynsapsyzlygyň paş edilişi.

Dessanda beýan edilýän wakalar mälim bolşy ýaly, türkmeniň milli guwanjy bedew atyna bolan söýgi duýgusy ussatlyk bilen teswirlenýär. Eserde türkmen halkynyň adalatlylyk, mertlik, halallyk ýaly belent gylyk-häsiýetleri barha dabaralanýar. Ylaýta-da, Göroglynyň ogurlanan Gyratynyň gözleginde bir ýyllap ýat ülkede sergezdanlykda ejir çekmegi, ahyrda-da maksat-myradyna ýetmegi mertlikden ajaýyp nusgadyr.

Görogly özüniň Gyraty bilen adamzat ýaşaýşynda öçmejek yz galdyran beýik şahsyýetdir. Umuman, türkmeniň aty, bedewi onuň uçar ganatydyr. Ol bedewsiz hiç kimdir.

“Kempir” eserinden bir bölek.

– How, mama jan, bu ýerde näme işläp ýatyrsyň?
Kempir haýýarlyk bilen eýýäm Göroglynyň aňyny aldy.
– Oglum, men bir topar kerwen bilen bir ýurda barýardym. Kerwene eýermedim, kerwenem şu ýerde meni taşlady gitdi, gepleýşiňden sen bir musulmançylykly bende bolmaga çemeliň. Men ölmäge ýakynladym, meniň üstüme birki pil toprak ataweri,
oglum.
– Haý, mama jan, seni öldürmerin, mün eşegiňe, seni gala äkideýin.

– Eşek-peşege münere kuwwat ýokdur. Goltugyňda şapbat ýaly çöregiň bolsa taşlaweri, oglum.

– Eşegiňe münüp oturybilmeseň, men seni artlaşdyraýyn, ber eliňi bäri.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi;

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini ;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Göroglynyň kyrk ýigitleri kimler?	“Görogly” eposy ilkinji gezek haçan neşir edilýär?
	Eserde kempir nähili suratlandyrylypdyr?	Kempiriň ady näme?
	Kempire nähili häsiýetler mahsus?	Kempir näçe ýaşynda eken?
	Haýsy şanyň buýrugy boýunça kempir Gyraty ogurlaýar?	Görogly Gyratyny gözläp haýsy galada ýaşaýar?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Kempir” şahasyny gürrüň bermek. Sah.:31-40 .

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:6	Senesi:2.10.2025ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	Labyzly okuw sapagy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Kempir” şahasynyň many-mazmunyny gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Eserde adalatyň dabaralanyp, ynsapsyzlygyň paş edilişi barada gürrüňdeşlik geçirmek. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Göroglynyň kyrk ýigitleri kimler?	5.“Görogly” eposy ilkinji gezek haçan neşir edilýär?
	Eserde kempir nähili suratlandyrylypdyr?	6.Kempiriň ady näme?
	Kempire nähili häsiýetler mahsus?	7.Kempir näçe ýaşynda eken?
	Haýsy şanyň buýrugy boýunça kempir Gyraty ogurlaýar?	8.Görogly Gyratyny gözläp haýsy galada ýaşaýar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň döredijilikli pikirlenmek ukybyny kemala getirmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

4. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Eserde Göroglynyň mertligi, rehimliligi, sadalygy we ynanjaňlygy.

Gyratyň ogurlanmagyna Göroglynyň sadalygy, ynanjaňlygy, rehimlidigi, şum, mekir kempiriň guran pirimine düşmegi sebäp bolýar. Bu kynçylykly ýagdaýdan çykmak üçin Görogly Agaýunusy, Öwezi, Gülşirini, Kösäni, ýigitleri ýygnap, maslahat geçirýär. Netijede Görogly daş keşbini üýtgedip, başga eşikleri geýip, galandar görnüşinde bolup, pyýadalap Nişapur ýurduna gidiberýär. Ol ençeme menzil ýol ýöräp, ýolda Hydyr ata, çopanlara... duşup, ahyry Araz çaýynyň kenaryna baryp ýetýär. Ol ýerde kempiriň Gyraty Araz çaýyndan bökdürip geçen ýerini, toýnagynyň yzyny görýär, muňa onuň göwni bozulýar. Ol derýanyň boýunda Hakdan kömek diläp oturýar.

Görogly ahyr çykalga tapyp, kempirden aryny alýar. Netijede, Görogly özüniň ugurtapyjylygy, pähimliligi, parasatlylygy bilen Baly begiň, nökerleriniň öňünde her dürli “oýunlary” görkezip, Gyratyna jüp gamçy urup, Çandybile rowana bolýar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Nişapur ýurdunyň şasy kim?	5.Görogly nähili keşpde Gyratyň gözlegine çykýar?
	Şamama nähili ýol bilen Göroglynyň ynamyna girýär?	6.Şamama Gyratyny özüne nädip öwrenişdirýär?
	Görogly Gyratyny nireden tapýar?	7.Görogly ýolda kimlere duşýar?
	Görogly kempirden nädip aryny alýar?	8.Gyratyň nirededigini kim aýdýar?

6. Öý işini tabşyrmak:

“Kempir” şahasyny gürrüň bermek. Sah.: 31-40 .

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	Beýannama taýýarlyk.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Okuwçylara öz pikirini yzygiderli beýan etmegiň tärlerini öwretmek. Okuwçylaryň sözleýiş dilini, ýazuw we hatdatlyk endiklerini ösdürmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	“Beýannamalar” Aşgabat 2014.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Eserde Göroglynyň mertligi, rehimliligi, sadalygy we ynanjaňlygy diýen temadan gürrüňdeşlik geçirmek. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:

1.Görogly nähili keşpde Gyratyň gözlegine çykýar?2.Şamama Gyratyny özüne nädip öwrenişdirýär?3.Görogly ýolda kimlere duşýar?4.Gyratyň nirededigini kim aýdýar?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1.Beýannama ýazmaga taýýarlamak;

2.Teksti beýan etmek;
3.Tekstiň mazmuny esasynda sorag-jogap alyşmak;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- tekstiň mazmunyndan daşary çykmazlygy;

- öz pikirlerini dogry we yzygider beýan etmegi;

- tekstiň esasy mazmunyny ýüze çykarmagy;

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- eşidenlerini öz düşünişi ýaly beýan etmegi;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny ýazmagy;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

Beýannamanyň tekstini okap bermek:

Wagt – ýanyp duran şem

Myrat hem-de Nagmat atly iki dogan bolupdyr. Nagmat Myratdan kiçi bolsa-da, oňa görä akylly eken. Nagmat öz synpynda iň göreldeli okuwçylaryň biri bolupdyr, emma Myrat göreldeli okuwçylaryň arasynda bolup bilmändir. Ol okuwa yzygiderli gatnamaga ýaltanypdyr. Kakasy onuň okuwa we durmuşa jogapkärçiliksiz garaýşy barada, diýseň, aladalanypdyr.

Günlerde bir gün kakasy ogluna wagtyň nähili gymmatlydygyny tejribe üsti bilen düşündirmegi ýüregine düwüpdir. Ol Myrady garaňky jaýa eltipdir-de, bir şemi ýakypdyr we oňa ünsli seredip, näme bolýanyny aýtmagyny sorapdyr. Myrat ýanyp duran şeme ünsli seredip, kakasyna onuň ereýändigini aýdypdyr. Şonda kakasy oglundan: “Indi şu şemi öňki görnüşine getirip bolarmy?” diýip sorapdyr.

Myrat bolsa: “Ýok” diýip jogap beripdir. Şol pursat kakasy: “Wagt-da ýanýan şem mysalydyr, şonuň üçin sen hem wagtyň gadyryny bilip, ony bihuda geçirmeli dälsiň. Sebäbi wagty hem yzyna gaýtaryp bolmaýar” diýip, ogluna düşündiripdir.

Şol günden başlap, Myrat hemme zada çynlakaý çemeleşip başlapdyr. Her bir dersden gowy bahalar alyp, iň göreldeli okuwçylaryň hataryna goşulypdyr, hossarlary we mugallymlary muňa örän begenipdirler.

(S. Kömekowa. “Güneş” žurnaly, 2010 ý., №4).

Beýannamanyň tekstini üç gezek okap bermek we meýilnama düzmäge kömekleşmek.

Ýatda galmagy üçin tekste degişli sorag-jogap alyşmak:

1. Doganlaryň ady näme bolupdyr?

2. Myrat bilen Nagmat nähili bolupdyr?

3. Kakasy Myrada näme düşündiripdir?

4. Myrat kakasynyň aýdanlaryndan nähili netije çykarypdyr?

4. Öý işini tabşyrmak:

Beýannamanyň meýilnamasyny düzmeli.

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	Beýannama ýazmak.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Okuwçylara öz pikirini yzygiderli beýan etmegiň tärlerini öwretmek. Okuwçylaryň sözleýiş dilini, ýazuw we hatdatlyk endiklerini ösdürmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Ýazuw-barlag işi .
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	“Beýannamalar” Aşgabat 2014.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Ýazuw-barlag işiniň mazmunyny düşündirmek:

Beýannama ýazmaga taýýarlyk.

Ýazuw-barlag işiniň mazmunyny düşündirmek

3. Okuwçylar tarapyndan ýazuw-barlag işiniň ýerine ýetirilmegi:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1.Beýannama ýazmaga taýýarlamak;

2.Teksti beýan etmek;
3.Tekstiň mazmuny esasynda sorag-jogap alyşmak;
4.Tekstde öňe sürülýän esasy pikiri belläp, gysgajyk gürrüň etdirmek;
5.Işe meýilnama düzdürmek;
6.Meýilnama esasynda tekstiň mazmunyny dilden aýtdyrmak.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- tekstiň mazmunyndan daşary çykmazlygy;

- öz pikirlerini dogry we yzygider beýan etmegi;

- tekstiň esasy mazmunyny ýüze çykarmagy;

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi;

-dürs ýazuw taýdan ýalňyşsyz beýan etmekleri;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- eşidenlerini öz düşünişi ýaly beýan etmegi;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny ýazmagy;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Beýannamanyň tekstini okap bermek we meýilnamalary barlamak.

Meýilnama:

I Iki dogan.

1. Nagmat – göredeli okuwçy.

2. Myradyň jogapkärsizligi.

II Kakasynyň ogly baradaky aladasy.

1. Ereýän şem.

2. Aladanyň täsiri.

III Wagt – ykbal çözüji hökmürowan pursat.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Nähili ýagdaýda ikinji bogundaky çekimli dodaklandyrylyp ýazylýar?

2. Has atlaryň ýazuw düzgüni nähili?

3. Bogun diýip nämä aýdylýar?

4. Goşma sözleriň ýazuw düzgüni nähili?

5. Çekimli sesleriň inçe-ýogynlyk sazlaşygynyň saklanyş ýagdaýy?

4.Sapagy jemlemek, öý işini tabşyrmak:

Depderlerini ýygnap almak.Geçilenleri gaýtalamak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi: 6	Senesi:8.10.2025
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	“Nejep oglan” – ajaýyp türkmen halk dessany.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Nejep oglan” dessanynyň many-mazmunyny gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Eserde Göroglynyň mertligi, rehimliligi, sadalygy we ynanjaňlygy eseriň many-mazmunyny soramak. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:1.Nişapur ýurdunyň şasy kim?2.Görogly nähili keşpde Gyratyň gözlegine çykýar?3.Şamama nähili ýol bilen Göroglynyň ynamyna girýär?

4.Şamama Gyratyny özüne nädip öwrenişdirýär?5.Görogly Gyratyny nireden tapýar?6.Görogly ýolda kimlere duşýar?7.Görogly kempirden nädip aryny alýar?8.Gyratyň nirededigini kim aýdýar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Nejep oglan” dessanyň mazmunyny düşündirmek;

2. “Nejep oglan” dessanyň baş gahrymanlary;

3. “Nejep oglan” dessanyň dil aýratynlygy;

“Nejep oglan” – ajaýyp türkmen halk dessany.

Türkmen halky aýdym-saza, bagşa, sazanda uly hormat goýýar. Onuň medeni durmuşynda bagşylaryň orny örän uludyr. Bagşylar diňe bir aýdym aýdyp, saz çalyp, adamlara ruhy lezzet bermek bilen çäklenmän, eýsem, olar halkyň edebiýatyny, taryhyny nesilden-nesle geçirmekde-de uly hyzmatlary bitiripdir.

Şeýle bolansoň halk öz bagşylary barada ajaýyp halk döredijilik eserlerini döredipdir.

“Nejep oglan” ajaýyp türkmen halk dessanydyr. Dessanda bagşyçylyk sungaty, onuň halk arasyndaky şöhraty barada gürrüň berilýär. Dessanyň many-mazmunynda adamlaryň saz sungatyna bolan hormaty, garaýşyn çeperçilik bilen ýüze çykarylýar.

Dessanda ýaýbaňlanýan wakalaryň ählisi bagşylaryň durmuşy bilen baglanyşykly bolup, bu ýagdaý «Nejep oglan» dessanyny beýleki türkmen dessanlaryndan tapawutlandyrýar.
Dessanda hakyky bagşy bolup ýetişmek üçin ussat halypadan tälim alynmalydygy nygtalýar. Bu pikir Nejebiň çeper keşbi arkaly has doly aýdyňlaşdyrylýar. Nejep Aşyk Aýdyň pirden bag- şyçylygyň özboluşly mekdebini geçýär. Aşyk Aýdyň pir birnäçe şä-
girdi meşhur bagşy edip ýetişdiren halypa, ol şägirtlerine diňe bir aýdym-saz öwretmek bilen çäklenmän, olara ahlak terbiýesini-de beripdir.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Nejep kim?

2. Elbent kim?

3. Aşyk Aýdyň pir nähili şahsyýet bolan?

4. Türkmen halky aýdym-saza, sazanda nähili orun berýär?

5. Bagşy- sazandalaryň edebiýatymyzy öwrenmekde nähili hyzmaty bar?

6. Öý işini tabşyrmak:

Dessandan bölek gürrüň bermek. Sah.: 53-55.

Soraglara jogap ýazmaly.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:6	Senesi:9.10.2025ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	Aşyk Aýdyň piriň, Elbendiň, Nejebiň we Mylaýymyň keşpleri.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Dessandaky gahrymanlar ulgamyna seljerme bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

“Nejep oglan” – ajaýyp türkmen halk dessanynyň many-mazmunyny soramak. Soragnama paýlamak.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Nejep kim?2. Elbent kim?3. Aşyk Aýdyň pir nähili şahsyýet bolan?

4. Türkmen halky aýdym-saza, sazanda nähili orun berýär?

5. Bagşy- sazandalaryň edebiýatymyzy öwrenmekde nähili hyzmaty bar?

6. Dessan diýip nämä aýdylýar?7. Dessanlar nähili görnüşde bolýar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Nejep oglan” dessanyň mazmunyny düşündirmek;

2. “Nejep oglan” dessanyň baş gahrymanlary;

3. “Nejep oglan” dessanyň dil aýratynlygy;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Aşyk Aýdyň piriň, Elbendiň, Nejebiň we Mylaýymyň keşpleri.

Dessanda hakyky bagşy bolup ýetişmek üçin ussat halypadan tälim almalydygy nygtalýar. Bu pikir Nejebiň çeper keşbi arkaly has doly aýdyňlaşdyrylýar. Nejep Aşyk Aýdyň pirden bagşyçylygyň özboluşly mekdebini geçýär. Aşyk Aýdyň birnäçe şägirdi meşhur bagşy edip ýetişdiren halypa, ol şägirtlerine diňe bir aýdym-saz öwretmek bilen çäklenmän, olara ahlak terbiýesini-de beripdir. Aşyk Aýdyň pir Nejebe pata bermezden öň, oňa şeýle maslahat berýär:
Sen baransoň, şa istemez Elbendi,
Pendim budur: tekepbirlik1 eýleme.
Tekepbirlik goç ýigide har getir,
Pendim budur: tekepbirlik eýleme.

Aşyk Aýdyň halkymyzyň arasynda aýdym-sazyň, saz-söhbetiň piri hasaplanýar.

Dessanyň ýene bir gahrymany Elbent bagşydyr. Ol eserde ulumsy edilip görkezilýär. Men-menligiň, ulumsylygyň adam üçin zyýanly häsiýetdigi dessanda Elbent bagşynyň çeper keşbi arkaly aýdyňlaşdyrylýar.

5. Täze temany berkitmek:

Eserden bölekleri okamak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Dessan haýsy temada ýazylan?	5.Dessan näme barada ýazylan?
	Elbent bagşy eserde nähili suratlandyrylýar?	6.Dessanyň gahrymanlary kimler?
	Nejep bilen Mylaýymyň keşplerini suratlandyryň.	7.Aşyk Aýdyň kim?
	Aşyk Aýdyň piriň gubury nirede ýerleşýär?	8.Aşyk Aýdyň piriň keşbi nähili berlipdir?

6. Öý işini tabşyrmak:

Dessandan bölek gürrüň bermek. Sah.:43-53.

Soraglara jogap ýazmaly.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII

Sapagyň temasy:	Ýalňyşlar üstünde işlemek.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Beýannamada goýberilen ýalňyşlar üstünde işlemek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	“Beýannamalar” Aşgabat 2014.

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Sorag-jogap alyşmak.1Dessan haýsy temada ýazylan?2.Elbent bagşy eserde nähili suratlandyrylýar?3.Nejep bilen Mylaýymyň keşplerini suratlandyryň.4.Aşyk Aýdyň piriň gubury nirede ýerleşýär?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Okuwçylaryň ýazan beýannamalaryň derňewini geçirmek.

2. Köp ýalňyşlyk goýberilen sözleriň üstüne işlemek

3.Grammatik düzgünleriň bozulan ýerlerini anyklamak. 4.Orfografik kadalary gaýtalamak. Dar çekimlileriň düşmek düzgünini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- goýberen ýalňyşlaryny morfologik, sintaktik taýdan derňemegi

- Sözleriň bogna bölünişini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

– dyngy belgileri sowatly ulanmak we dürs ýazuw düzgünlerini
Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

-çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

Ýalňyşlar üstünde işlemek.

Beýannamada goýberilen ýalňyşlar üstünde işlemek we geçilen grammatik kadalary gaýtalamak:

1. Atlar. Has we jyns atlaryň ýazuw düzgüni.

2. Atlaryň grammatik aýratynlyklary.

3. Tirkeş sözleriň ýazuw düzgüni.

4. Goşma sözleriň ýasalyş ýollary.

5. Düzme sözlere goşulma goşulyş tertibi.

6. Asyl we ýasama atlar.

Geçilen temalar boýunça sorag-jogap alyşmak:

1. Atlar diýip nämä aýdylýar?

2. Many taýdan atlaryň görnüşleri?

3. Sypat derejeleri haýsylar?

4. Işlikler diýip nämä aýdylýar?

5. Many taýdan işlikleriň görnüşleri haýsylar?

6. Düýp işlikleriň görnüşleri haýsylar?

7. Ýasama düýp işlik nähili ýasalýar?

8. Işlik derejeleri haýsylar?

9. Işligiň düýp derejesi diýip nämä aýdylýar?

10. Işligiň şäriklik derejesi haýsy goşulmalar arkaly ýasalýar?

4. Öý işini tabşyrmak:

Geçilenleri gaýtalamak.

5.Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak. Soraglara takyk,

dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan

okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere

goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:____________________________________________________________

Barlan:Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _________________________

Mekdebi: 6	Senesi:15.10.2025ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: VII Ç

Sapagyň temasy:	Edebiýat teoriýasy. Liro-epik eser barada düşünje.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Çeper eserleriň üsti bilen okuwçylarda watansöýüjilik, dostluk duýgularyny terbiýelemek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, görkezme esbaplar, slaýdlar.(şahyr suratlary)

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Aşyk Aýdyň piriň, Elbendiň, Nejebiň we Mylaýymyň keşpleri dessanyny okatmak.

Sorag-jogap alyşmak:

1.Nejep bilen Mylaýymyň keşplerini suratlandyryň.

2.Aşyk Aýdyň piriň gubury nirede ýerleşýär?

3.Aşyk Aýdyň kim?

4.Aşyk Aýdyň piriň keşbi nähili berlipdir?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we sapagy berkitmek:

4.Täze temäny geçmek.

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Magtymguly. «Näler görner», «Habar ber! Şeýledir».

2.Kätibi. «Seniň üstüňde».

3.Misgingylyç. «Daglar».

4.Durdy Gylyç. «Bökdemäň meni!»

5.P. Nurberdiýew. «Ädigimiň ýoly».

6.A. Atajanow. «Näbelli gahrymana».

7.Ç. Aşyrow. «Ermeni gyzy».

.Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça Gürrüň.Çärýegi jemlemek.

Türkmen edebiýatynyň altyn hazynasy. – Aşgabat, 2002.

Oguznama. – Aşgabat, 1990.Gorkut ata. – Aşgabat, 1990.Saýatly – Hemra. – Aşgabat, 2005.Nejep oglan. – Aşgabat, 1960. Magtymguly. – Aşgabat, 2011.A. Atajanow. Men size barýan. Goşgular we poemalar. – Aşgabat, 1978.B. Hudaýnazarow. Mertebe. Goşgular we poemalar. – Aşgabat, 1995.Eserden bölekler okatmak.

4.Täze temany berkitmek.

Sorag-jogap alyşmak:

	Edebiýat sözüniň gelip çykyşy?	Klassyky şahyrlarymyz kimler?
	XX asyr ýazyjy-şahyrlary kimler?	Watançylyk temasynda ýazylan eserler?
	Uruş temasynda ýazylan eserler?	Daşary ýurt ýazyjylaryndan kimleri bilýärsiňiz?

5. Öý işini tabşyrmak:Gazet-žurnallardan hekaýalary okamak

Pendim budur: tekepbirlik1 eýleme.
Tekepbirlik goç ýigide har getir,
Pendim budur: tekepbirlik eýleme.

Aşyk Aýdyň halkymyzyň arasynda aýdym-sazyň, saz-söhbetiň piri hasaplanýar.

Dessanyň ýene bir gahrymany Elbent bagşydyr. Ol eserde ulumsy edilip görkezilýär. Men-menligiň, ulumsylygyň adam üçin zyýanly häsiýetdigi dessanda Elbent bagşynyň çeper keşbi arkaly aýdyňlaşdyrylýar.Okuwçylaryň özbaşdak okan eserleri boýunça Gürrüň.Çärýegi jemlemek.

Türkmen edebiýatynyň altyn hazynasy. – Aşgabat, 2002.

Oguznama. – Aşgabat, 1990.Gorkut ata. – Aşgabat, 1990.Saýatly – Hemra. – Aşgabat, 2005.Nejep oglan. – Aşgabat, 1960. Magtymguly. – Aşgabat, 2011.A. Atajanow. Men size barýan. Goşgular we poemalar. – Aşgabat, 1978.B. Hudaýnazarow. Mertebe. Goşgular we poemalar. – Aşgabat, 1995.Eserden bölekler okatmak.

Sorag-jogap alyşmak:

	Edebiýat sözüniň gelip çykyşy?	Klassyky şahyrlarymyz kimler?
	XX asyr ýazyjy-şahyrlary kimler?	Watançylyk temasynda ýazylan eserler?
	Uruş temasynda ýazylan eserler?	Daşary ýurt ýazyjylaryndan kimleri bilýärsiňiz?

4. Öý işini tabşyrmak:

Gazet-žurnallardan hekaýalary okamak

5.Sapagy jemlemek .Baahalandyrmak.

Seredildi.MMOIBO: K.Dawletow.

Sapak.Edebiýat. Synpy. 7-nji A. Sene:1.11.23ý

Sapagyň temasy.Dessanda gozgalýan meseleler.

Sapagyň maksady:a)Okuwçylara dessanyň many-mazmunyny giňden öwretmek.

b)Okuwçylarda dessanyň üsti bilen watana wepalylygy oýatmak.

Sapagyň görnüşi.Gatyşyk.

Sapakda ulanylýan görkezme enjamlar.Yazgyly kagyz,Slaýdlar(Dessan boýunça taýýarlanan prezentasiýalar)

Sapagyň gidişi.1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işini soramak:

1.Nejep bilen Mylaýymyň keşplerini suratlandyryň. 2.Aşyk Aýdyň piriň gubury nirede ýerleşýär?3.Aşyk Aýdyň kim?4.Aşyk Aýdyň piriň keşbi nähili berlipdir?

3. Öýe işi berkitmek:

1.”Dessandan bölegi ýat aýdyň!

2.Dessanyň gahrymanlary?

4.Täze temäny geçmek.

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1.Dessanyň many-mazmuny.

2.Dessanyň gahrymanlar ulgamy.

3.Saýathanyň çeper keşpi. SAÝATLY-HEMRA

..Aradan birniçe gün geçdi. Günlerde bir gün Saýat han:

- Eý, Hemra jan, atañny ýurduna gaýtarsak, niçik bolar? Her niçik bolsa hem gaýynata ady bar, onuñ ýanynda men uýalar men - diýdi.

Onda Hemra:

- Köp ýagşy bolar - diýdi. Ondan soñ Saýat han:

- Baryñ, Aşyk Ahmetni çagyryñ - diýdi. Kenizler çagyryp geldiler.

Saýat han:

- Eý, baba, indi Siz öz ýurduñyza gaýdyñ, ogluñny bizge tabşyryp, mal-mülküñize serenjam beriñ! - diýdi.

Onda goja Ahmet:

- Eý, Saýat han, meniñ bu dünýäde barym-ýogum ýeke perzendim Hemra jandyr. Meniñ mundan aýrylyp, ýurdumda ne işim bardyr? - diýdi.

Saýat han:

- Eý, baba, Siz Hemra jandan hatyrjem boluñ, Hemraga men Sizden ýagşyrak garar men, Siz ertir gaýdyñ! - diýdi.

Aşyk Ahmet biçäre näme ederini bilmän:

- Her niçik bolsa, seniñ sözüñ ýerde galmasyn. Hemra jany ýagşy saklañ - diýip, baş keleme söz diýdi:

Indi men gider men Häzirbejana, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym. Sizleri tabşyrdym kadyr subhana, Saýat han, balamy saña tabşyrdym.

Düşüpdir goluña bir asly dana, Jemalyn bermenem ýagty jahana, Ýusup deýin salma ony zyndana, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Hemra ýaşdyr, bilmedigni bildiriñ, Urman, sökmän, şadyýana güldüriñ, Gözlerim görmesin, meni öldüriñ, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Ahmediñ dünýäde ýeke perzendi, Bilimiñ kuwwaty, köñlümiñ şady, Pelekniñ elinden eýlerem dady, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Elgaraz, Aşyk Ahmet sözüni tamam etdi. Saýat han aýtdy:

- Eý, baba, Hemradan hatyrjem bol, özüm oña ýagşy garaşyk edermen - diýdi...

Aşyk Ahmet hem Hemradan hatyrjem bolup, Häzirbejana gider boldy.

Saýat han aýtdy:

- Eý, Banu kenizim, köp-köp ýagşy şahana lybaslar-dan, serpaýlardan alyp gelgil! - diýdi.

Aşyk Ahmede şahana lybaslar geýdirip, ýarag-esbabyn, ýol enjamyn tutup, iki sany hyzmatkär berip, ýolga rowana kyldylar. Hemra atasy bilen hoşlaşyp, Saýat hanyñ ýanynda galdy.

Emma Aşyk Ahmet ýolda gidip barar erdi. Erse Mam-met han patyşanyn garawullary muña uçradylar. Olar:

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramaly-dygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5.Täze temany berkitmek.

1.Saýathan kimiň gyzy?

2.Ol Hemra bilen nädip tanyşýar?

6.Öý işini tabşyrmak.”Saýatly-Hemra “dessanyny okamak.

7.Sapagy jemlemek.Bahalandyrmak.

Seredildi.MMOIBO: K.Dawletow.

Sapak.Edebiýat. Synpy. 7-nji Ç. Sene:16.10.2025ý

Sapagyň temasy. “Saýatly-Hemra” dessany Dessanyň many-mazmuny.

Sapagyň maksady:a)Okuwçylara dessanyň many-mazmunyny giňden öwretmek.

b)Okuwçylarda dessanyň üsti bilen watana wepalylygy oýatmak.

Sapagyň görnüşi.Gatyşyk.

Sapakda ulanylýan görkezme enjamlar.Yazgyly kagyz,Slaýdlar(Dessan boýunça taýýarlanan prezentasiýalar)

Sapagyň gidişi.1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işini soramak:

1.Nejep bilen Mylaýymyň keşplerini suratlandyryň. 2.Aşyk Aýdyň piriň gubury nirede ýerleşýär?3.Aşyk Aýdyň kim?4.Aşyk Aýdyň piriň keşbi nähili berlipdir?

3. Öýe işi berkitmek:

1.”Dessandan bölegi ýat aýdyň!

2.Dessanyň gahrymanlary?

4.Täze temäny geçmek.

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1.Dessanyň many-mazmuny.

2.Dessanyň gahrymanlar ulgamy.

3.Saýathanyň çeper keşpi. SAÝATLY-HEMRA

..Aradan birniçe gün geçdi. Günlerde bir gün Saýat han:

- Eý, Hemra jan, atañny ýurduna gaýtarsak, niçik bolar? Her niçik bolsa hem gaýynata ady bar, onuñ ýanynda men uýalar men - diýdi.

Onda Hemra:

- Köp ýagşy bolar - diýdi. Ondan soñ Saýat han:

- Baryñ, Aşyk Ahmetni çagyryñ - diýdi. Kenizler çagyryp geldiler.

Saýat han:

- Eý, baba, indi Siz öz ýurduñyza gaýdyñ, ogluñny bizge tabşyryp, mal-mülküñize serenjam beriñ! - diýdi.

Onda goja Ahmet:

- Eý, Saýat han, meniñ bu dünýäde barym-ýogum ýeke perzendim Hemra jandyr. Meniñ mundan aýrylyp, ýurdumda ne işim bardyr? - diýdi.

Saýat han:

- Eý, baba, Siz Hemra jandan hatyrjem boluñ, Hemraga men Sizden ýagşyrak garar men, Siz ertir gaýdyñ! - diýdi.

Aşyk Ahmet biçäre näme ederini bilmän:

- Her niçik bolsa, seniñ sözüñ ýerde galmasyn. Hemra jany ýagşy saklañ - diýip, baş keleme söz diýdi:

Indi men gider men Häzirbejana, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym. Sizleri tabşyrdym kadyr subhana, Saýat han, balamy saña tabşyrdym.

Düşüpdir goluña bir asly dana, Jemalyn bermenem ýagty jahana, Ýusup deýin salma ony zyndana, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Hemra ýaşdyr, bilmedigni bildiriñ, Urman, sökmän, şadyýana güldüriñ, Gözlerim görmesin, meni öldüriñ, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Ahmediñ dünýäde ýeke perzendi, Bilimiñ kuwwaty, köñlümiñ şady, Pelekniñ elinden eýlerem dady, Saýat han, Hemrany saña tabşyrdym.

Elgaraz, Aşyk Ahmet sözüni tamam etdi. Saýat han aýtdy:

- Eý, baba, Hemradan hatyrjem bol, özüm oña ýagşy garaşyk edermen - diýdi...

Aşyk Ahmet hem Hemradan hatyrjem bolup, Häzirbejana gider boldy.

Saýat han aýtdy:

- Eý, Banu kenizim, köp-köp ýagşy şahana lybaslar-dan, serpaýlardan alyp gelgil! - diýdi.

Aşyk Ahmede şahana lybaslar geýdirip, ýarag-esbabyn, ýol enjamyn tutup, iki sany hyzmatkär berip, ýolga rowana kyldylar. Hemra atasy bilen hoşlaşyp, Saýat hanyñ ýanynda galdy.

Emma Aşyk Ahmet ýolda gidip barar erdi. Erse Mam-met han patyşanyn garawullary muña uçradylar. Olar:

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramaly-dygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5.Täze temany berkitmek.

1.Saýathan kimiň gyzy?

2.Ol Hemra bilen nädip tanyşýar?

6.Öý işini tabşyrmak.”Saýatly-Hemra “dessanyny okamak.

7.Sapagy jemlemek.Bahalandyrmak.

Seredildi.MMOIBO: K.Dawletow.