Россия, РТ Кызылский район, село Сукпак
СДЕЛАЙТЕ СВОИ УРОКИ ЕЩЁ ЭФФЕКТИВНЕЕ, А ЖИЗНЬ СВОБОДНЕЕ
Благодаря готовым учебным материалам для работы в классе и дистанционно
Скидки до 50 % на комплекты
только до
Готовые ключевые этапы урока всегда будут у вас под рукой
Организационный момент
Проверка знаний
Объяснение материала
Закрепление изученного
Итоги урока
Была в сети 18.01.2025 05:56
Таржаа Чечена Олеговна
учитель начальных классов
731
85 126 
Местоположение
Специализация
Тувинское литературное чтение 3 класс
Категория:
Начальные классы
12.04.2016 11:19
Просмотр содержимого документа
«Тувинское литературное чтение 3 класс»
Ажылчын программа
Литературлуг номчулга
3 класс
(Автору: Л.С.Кара-оол)
неделяда 2 шак (68 шак)
3-кү класстыӊ «Литературлуг номчулга» эртеминге тургускан ажылчын программазыныӊ тайылбыр бижии.
3-кү класстыӊ «Литературлуг номчулга» эртеминге тургускан ажылчын программаны Россия Федерациязыныӊ «Россияныӊ Школазы» деп өөредилге-методиктиг бөлүкке, Тыва Республиканыӊ ниити өөредилгезиниӊ эге школага 1- 4 класстарга тыва дыл болгаш номчулга талазы-биле күрүне стандарттарынга дүүштүр,2011 чылдыӊ Э. Д. Ондарныӊ 2- 4 класстарга номчулга программазынга болгаш 2013 чылда үндүргени 3-кү класстарныӊ Л.С.Кара-оолдуӊ «Литературлуг номчулга» номунга даянып тургускан. Бо ажылчын программа эге школаныӊ Федералдыг күрүне стандарттарыныӊ сорулгаларын чедип алырынче угланган.
Номчулгага чылда 68 шак көрдүнүп турар,неделяда 2 шакка санаттынган. Класстан дашкаар номчулганы 1 улдуӊда-ла 1 шак кылдыр киирген. Бир чылда көрдүнген 68 өөредилге шагыныӊ улдуӊ аайы-биле чижек хуваалдазы :
Бирги улдуӊда- 18 шак
Ийиги улдунӊда- 14 шак
үшкү улдуӊда- 20 шак
Дөрткү улдуӊда- 16 шак.
Ажылчын программада кирип турар номчулганыӊ тематиказы кол программада кирип турар чыл дургузунда өөренир темаларныӊ бөлүктер аайы-биле чижек хуваалдазынга дүгжүп турар:
| № | Темалар | Шактар хуваалдазы | |
| Класска номчулга | Класстан дашкаар номчулга | ||
| 1 | Экии, «Литературлуг номчулга!» Чугаа сайзырадылгазы. Чогаадыг. | 2 1 |
|
| 2 | Тыва-мээӊ төрээн черим. | 7 | 1 |
| 3 | Күс дүшкен. Чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг. | 6 1 |
|
| 4 | Улустуӊ аас чогаалы. | 7 | 1 |
| 5 | Кыш дүшкен. Чугаа сайзырадылгазы.Чогаадыг | 5 1 |
|
| 6 | Тыва чоннуӊ чаагай чаӊчылдары. | 4 | 1 |
| 7 | Школа. Эп-найырал. өг-бүле. Чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг. | 5 1 |
|
| 8 | Февраль 23- Ада- чурт камгалакчыларыныӊ хүнү. | 1 |
|
| 9 | Март 8-Бүгү делегейниӊ херээженнер хүнү. Чугаа сайзырадылгазы. Чогаадыг. | 2 1 |
|
| 10 | Амыдырал болгаш күш-ажыл. | 6 |
|
| 11 | Апрель 12- Космонавтика хүнү. | 1 |
|
| 12 | Час дүшкен. | 4 | 1 |
| 13 | Бойдус. Экология. Кадыкшыл. | 5 |
|
| 14 | Каас чай, чедип кел! | 1 |
|
| 15 | Май 1-Частыӊ болгаш күш-ажылдыӊ байырлалы. | 1 |
|
| 16 | Май 9-Тиилелге хүнү. | 1 |
|
| 17 | Чыл иштинде өөренген чүүлдерин катаптаары. | 1 |
|
Бо бердинген чижек тематикаларга хамаарыштыр номчуур ужурлуг чогаалдар иштинден уруглар төрээн чериниӊ, долгандыр турар хүрээлелдиӊ; эш-өөр болгаш үе-чергелериниӊ, оларныӊ чуртталгазыныӊ, оюн-тоглаазыныӊ, ужуралдарыныӊ; бойдус болгаш ооӊ камгалалыныӊ; тыва чоннуӊ чаагай чаӊчылдарыныӊ; төрээн чуртунуӊ төөгүзүнден барымдааларныӊ (дээш оон-даа ыӊай) дугайында билиглерни шиӊгээдип алырлар. «Солун ужуралдар» деп бөлүкте чогаалдарны класстан дашкаар немелде болгаш бот-номчулгага ажыглап болур. Эге школаныӊ 2- 4 класстарынга чечен чогаал курузунуӊ утказы «Төрээн чугаа» номнарыныӊ дузазы-биле илереттинер болгаш боттаныр.
Чечен чогаал номчулгазы деп курстуӊ ниити тайылбыры
Номчулга кичээлдери дээрге эге школада өөренип турар кол эртемнерниӊ бирээзи деп санаттынып турар. Ол уругларныӊ шын медерелдиг номчулгазын болгаш сөзүглел-биле ажылдап билирин, уран-чечен номчулгага сонуургалын оттуруп, уругнуӊ ниити сайзыралынче, эстетиктиг болгаш мөзү-шынар кижизидилгезинче кичээнгейни угландырып турар. Чечен чогаал номчулгазы деп курсту чедиишкинниг өөренип алыр болза, ол эге школаныӊ өске-даа эртемнериниӊ түӊнелдерин хандырар. Эге школага чечен чогаал номчулгазыныӊ программазы уругларныӊ аас болгаш бижимел чугаазын сайзырадырынче кол кичээнгейни угландырып турар. Ооӊ иштинде бир онзагай черни өөреникчилерниӊ шын чугаалап өөредириниӊ кол хевири (аргазы) - номчулганыӊ чаӊчылдарын хевирлээри болгаш ону сайзырадырынче угланган ажылдарны чорудары ээлеп турар.
Бердинген курс дараазында сорулгаларны чедип алырынче угланган:
- ыыткыр (дыӊналдыр) номчуурунуӊ хевиринден эгелээш, ханы, медерелдиг иштинде номчууру, литературлуг шын адаашкын езугаар болгаш рольдар аайы-биле аянныг номчууру; номчаан чогаалыныӊ утказын сайгарып, ында кол чүүлдү илередип, оон чогуур түӊнелдер кылыры, номчаан сөзүглелдерин кезектерге чарып, оларга тус-тузунда ат тыварынга, абзац дузазы-биле план тургузарынга, номчаан чүүлүнүӊ утказын делгереӊгей (долу) азы допчу кылдыр чугаалап өөрениринге чаӊчыктырар;
- уругларны бичиизинден эгелеп коллективтиг езуга, бот-боттарынга негелделиг, шынчы, ак сеткилдиг, быжыг туруштуг, эрес-дидим болурунга, мөзүлүг аажы-чаӊга, күш-ажылга кижизидер;
- уругларныӊ ном-биле ажылдап, оон билиг тыварынга номну үргүлчү номчуурунга негелделиг, чечен чогаалга сундулуг, уран сөстүӊ тургузукчулары - чогаалчыларныӊ чогаадыкчы ажыл-херектеринге сонуургалдыг болурун чедип алыр;
- хемчээл, утка, тематика, жанр талазы-биле аӊгы-аӊгы чогаалдарны ханы, шын билиндирер;
- уругларныӊ чугаазын сайзырадыр болгаш оларга чугаалап, номчуп, дыӊнап билириниӊ база сөзүглелдерниӊ аӊгы-аӊгы хевирлерин сайгарып шыдаптарыныӊ чаӊчылдарын шиӊгээттирер;
- уругларныӊ өөренген чогаалдарыныӊ утказын, ооӊ маадырларыныӊ хөделиишкиннерин, чорук-херектерин ханы шиӊгээдип ап, аӊаа хамаарыштыр чогуур үнелелди берип, боттарыныӊ сагыш-сеткилин хайныышкынныы-биле илередип шыдаарыныӊ, чечен чогаалды долузу-биле шиӊгээдип алырыныӊ аргаларын сайзырадыр;
- чечен чогаалдыӊ уран чурумалдыг дылын, овур-хевир тургузарынга аян киирер аргаларын сеткип билир кылдыр уругларны өөредир;оларныӊ боданыр аргаларын болгаш чогаадыкчы бодалын сайзырадыр;
- шүлүк чогаалын кичээнгейлиг дыӊнап билириниӊ аргаларын сайзыратпышаан, ооӊ уран сөзүн чарашсынар болгаш ханы шиӊгээдип алырыныӊ дуржулгазын мөөӊнеп, аӊаа уран-чечен хөөннүг болгаш сонуургалдыг болурун кижизидер;
- долгандыр турар хүрээлел болгаш бойдус дугайында уругларныӊ боттуг бодалдарын сайзырадып, ону шын угаап болгаш медереп билириниӊ дуржулгазын байыдар;
Номчулганы эге школаныӊ өөредилге эртеми кылдыр киирген болганда, ол чүгле өөредиглиг эвес, а кижизидиглиг сорулгаларны шиитпирлээр улуг ужур уткалыг. Хар – назынынга дүгжүп турар уран-чечен чогаалдар-биле таныжылганыӊ мөзү-бүдүш болгаш эстетиктиг ужур-утказы уругларныӊ миниишкиннеринге, угаан-медерелинге болгаш номчукчунуӊ тура-соруунга салдарлыг, национал болгаш бүгү кижи төрелгеттенниӊ үнелиг чүүлдеринге тааржыр хууда шынарларныӊ хевирлеттинеринге дузалаар. Өөреникчилерниӊ моральдыг нормаларже уг-шиин тып билири, оларныӊ боттарыныӊ херектери биле культурлуг кижиниӊ аажы-чаӊыныёӊ этиктиг принциптеринге хамаарыштырып билирин сайзырадыр; эки сеткилдиг кады ажылдажылганыӊ чаӊчылдарын кижизидер. Чечен чогаал номчулгазы деп курсту шиӊгээдип ап турар үеде эге школаныӊ өөреникчилериниӊ коммуникативтиг культуразыныӊ деӊнели бедиир: диалогтар тургузар билиглери; бодунуӊ үзел-бодалын дамчыдып билири; бердинген чугааларныӊ сорулгаларыныӊ аайы-биле монологтарны тургузуп билири; сөзүглелдерниӊ аӊгы-аӊгы хевирлери-биле ажылдап билири; номнуӊ тайылбыр аппарады-биле бот ажылдап билири; словарьлардан, справочниктерден, энциклопедиялардан чогуур ужурлуг медээлерни тып билири хевирлеттинер.
Номчулга кичээлдеринге өөреникчи бодун шыырак билиглиг номчукчу мен деп чүүлдү билип алырынга дузалап турар номчукчунуӊ харыылап билир айтырыглары хевирлеттинер. Билиглиг номчукчу үргүлчү ном номчуурунга, сөзүглел-биле ажылдаарыныӊ аргаларын болгаш номчулганыӊ техниказын, номчаан болгаш дыӊнаан чогаалдарыныӊ утказын билип алырынга, номнарда бар билиглерни боттары тып болгаш үнелеп билиринче чүткүлдүг болур.
Бердинген курс уругларныӊ чечен чогаалдарны номчуурунче сонуургалын бедидер. Чечен чогаал эртеминге хамаарыштыр 3-4 класстарга дараазында бөдүүн билиглер-биле база таныштырып болур: автор дугайында бөдүүн дыӊнадыглар, номчаан чогаалыныӊ жанры, темазы, улустуӊ аас чогаалыныӊ бичии жанрлары – тывызыктар, үлегер домактар, дүрген-чугаалар, янзы-бүрү тывызыктыг бодалгалар дээш оон-даа =ске.
Чечен чогаал номчуп, чечен овур-хевирлер-биле танышкан тудум, уругларныӊ ниити сайзыралы, чвени угаап, медереп билири, сагыш-сеткилдиӊ бодалдары улам делгемчиир, ханылаар, байлакшыыр. Авторнуӊ сөзүглелинге дүүштүр уругларныӊ аас-биле харыылары, чечен овур-хевиринге хамаарыштыр билип алган бүгү-ле ажыктыг чүүлдери- оларныӊ чечен чогаалды шиӊгээдип ап турарыныӊ херечизи болур.
3 - кү класстыӊ «Төрээн чугаа» эртеминге тургускан чижек ажылчын программа чечен-эстетиктиг болгаш литература шинчилелдиг принциптерге үндезилеттингеш, «Төрээн чугаа» номнарыныӊ тургузуун болгаш утказын тодарадыр. Оон аӊгыда чижек программада чаа федералдыг күрүне стандарттарыныӊ негелделерин езугаар уругларныӊ номчулгага хамаарышкан билииниӊ деӊнелдери, номчулга кичээлериниӊ сорулгалары, өөредириниӊ чамдык аргалары, планнатынган түӊнелдери, чижек хыналда ажылдары кирген.
Ажылчын программаны тургузарда дараазында литератураны ажыглаан:
- 1- 4 класстарга тыва дыл болгаш номчулга программазы. (Тываныӊ ном үндүрер чери, Кызыл -2000).
- 3-кү класстыӊ Н. С. Конгарныӊ, Э. Д. Ондарныӊ «Төрээн чугаа» ному (Тываныӊ ном үндүрер чери, 2002 )
- Н. С. Конгар. Класстан дашкаар номчулга ному (Тываныӊ ном үндүрер чери, 2005)
- Э. Д. Ондар Методиктиг сүмелер. Эге школаныӊ 3-кү клазыныӊ «Төрээн чугаа» ному – биле ажылдаар башкыларга дузаламчы- Кызыл: Тываныӊ ном үндүрер чери, 2003.
- 1 – 4 класска диктантылар болгаш эдертиглер чыындызы.
Номчулгага болгаш чугаа сайзырадылгазынга өөреникчилерниӊ билир ужурлуг кол билиглери, мергежилдери болгаш чаӊчылдары
3-кү классты доозуп тургаш, өөреникчилер дараазында чүүлдерни шиӊгээдип алган турар.
Номчулганын чаӊчылдары:
2-ги класска алган билиглерин улам ханыладыр болгаш быжыглаар.
Утка болгаш дыл-домааныӊ талазы-биле чедингир сөзүглелди пауза, интонация болгаш номчулганыӊ темпизин барымдаалап шын, медерелдиг, аянныг номчууру. Номчулга үезинде нарын сөстерни, ылаӊгыя кылыг сөстерин, чүве аттарын, утка талазы-биле тудуш холбаалыг сөстерни (чүве ады – биле эдеренчи, демдек ады – биле чүве адынын каттышканы) бот – боттарындан адырбайн, тудуштуруп номчууру. Сөзүглелде чугула утка илередир сөстү ылгап билири. Баштай иштинде номчааш, оон соонда аянныг, ыыткыр номчууру. Диалогту аянныг рольдап номчууру. Иштинде оожум болгаш шилилгелиг номчулганыӊ аргаларын шиӊгээдип алганы. Номчулганыӊ темпизин сагып шыдаары. Таныш эвес сөзүглелди номчуурунуӊ дүргени 1 минутада 65-70 хире сөс.
Сөзүглел-биле ажыл. Сөзүглелдиӊ кезектерин чогаалда болуушкуннарныӊ дес дараалашкаан болгаш утка талазы-биле харылзааларын тодарадып билир.
Улуг эвес сөзүглелди аӊгы-аӊгы кезектерге чарып, кезек бүрүзүнге ат (эге) чогаадыры; башкыныӊ дузазы-биле сөзүглелдиӊ планын тургузары.
Номчаан чүүлүнүӊ утказын делгередир болгаш кысказы-биле допчулап чугаалаары. Чогаалдыӊ кол бодалын илередип, боттарыныӊ сөстери-биле ону бадыткаары. Чогаалдыӊ киржикчилериниӊ чугаазын барымдаалап, оларга үнелел бээри.
Болуушкуннуӊ чылдагаанын тайылбырлап шыдаары. Хайгаараан, көрген-билген чүүлдериниӊ дугайында, башкыныӊ дузазы-биле сайгарган чуруктарга хамаарыштыр кыска чугаалар тургузары.
Делгереӊгей болгаш кыска план езугаар номчаан чүүлүнүӊ утказын дес-дараалаштыр үшкү арындан чугаалап билири. Сөзүглелде билидинмес болгаш чаа сөстерни, сөстүӊ чамдык уран аргаларын боттарыныӊ билир шаа-биле тайылбырлап шыдаары.
Чогаалдыӊ кол темазынга, кол утказынга, идеязынга хамаарышкан монологтарны (үзүндүлер, абзацтар) дыӊналдыр номчууру, доктаадып алыры. Чогаалдыӊ маадырларыныӊ бирээзиниӊ өмүнээзинден делгереӊгей азы допчу чугаа кылып билири. Аас чогаалдарыныӊ болгаш чечен чогаалдыӊ хевирлери-биле (жанрлар) практиктиг таныжылга. Басня, ооӊ онзагай талазы.
3 -кү класстыӊ өөреникчилериниӊ шиӊгээдип алыр билиглери:
медерелдии-биле шын номчуп, бижип болгаш чугаалаарынга өөренир;
төрээн дыл болгаш литература талазы-биле эге билиглерни алыр;
ном ажыглаарынга чаӊчыгар болгаш дылга сонуургалы, номчулгага болгаш билиглерже чүткүлү хайныгар;
мораль болгаш эстетика талазы-биле кижизиттинер;
өөренип турар чүөлдерин сайгарып, бөлүктеп, деӊнеп, түӊнеп билиринге, оларныӊ иштинден кол болгаш чугула чүүлдерни тып, тайылбырлаарынга чаӊчыгар.
3- кү классты доозуп тура номчулга программазын шиӊгээдип алганыныӊ планнаттынган түӊнелдери
Личностуг
- өөредилгениӊ чедиишкинниг болурунуӊ чылдагаанын тып билири;
- бодунуӊ ажылын туӊнеп, үнелеп билири;
-бодунуӊ төрээн чуртунга болгаш чонунга, ооӊ амыдырал-чуртталгазыныӊ хамаарылгазын шингээдип алыры;
- =ске чоннарныӊ ниити мөзү-шынарыныӊ, моральдыг нормаларыныӊ талаларын билип алыры;
- бодунуӊ-даа, өске чоннуӊ кижилериниӊ кылган эки, багай талаларыныӊ уг- шиин тып билири;
- моральдыг нормаларга болгаш этиктиг негелделерге аажы- чаӊын таарыштырары;
- өске кижилерниӊ сагыш-сеткилин, ишти-хөӊнүн билири болгаш олар-биле кады сагыш-човаары;
- уран-чечен культура-биле таныжып тура эстетиктиг овур –хевирлерниӊ кижизиттинери;
- өөредилгеже, эртем-билигже чүткүлдүү;
өөреникчилер чүнү билип алырыл:
- долгандыр турар бойдуска хумагалыг, камныг, ынак болуру;
- аажы- чаӊын моральдыг мөзү – шынарга, ужур-чурумга чагыртыры;
- өске чоннарныӊ хамаатыларынга деӊ хамаарылгалыг болуру.
Предметтиг түӊнелдер
Номчулга болгаш чугаа сайзырадылгазы
өөреникчилерниӊ өөренип алган турар билиглери:
- утка болгаш дыл-домааныӊ талазы-биле чедингир сөзүглелди пауза, интонация болгаш номчулганыӊ темпизин барымдаалап шын, медерелдиг, аянныг номчууру;
- таныш эвес сөзүглелди номчуурунуӊ дүгени 1 минутада 65 – 70 хире сөс;
- чогаалдыӊ адынга болгаш аӊаа чураан чуруктарга даянып алгаш, чогаалдыӊ кол утказын тодарадып билири;
- чогаалдыӊ темазынга, кол утказынга, идеязынга хамаарышкан монологтарны (үзүндүлерни, абзацтарны) дыӊналдыр номчууру, доктаадып алыры;
- сөзүглелдиӊ кезектерин чогаалда болуушкуннарныӊ дес-дараалашкаан болгаш утка талазы-биле харылзааларын тодарадып билири;
- улуг эвес сөзүглелди аӊгы-аӊгы кезектерге чарып, кезек бүрүзүнге ат (эге) чогаадыры; башкыныӊ дузазы-биле сөзүглелдиӊ планын тургузары база сөзүглелге болгаш ооӊ кезектеринге хамаарышкан айтырыгларны тургузуп билири;
- номчаан чүүлүнүӊ утказын делгередир болгаш кысказы-биле допчулап чугаалаары;
- уруглар библиотеказында бар номнар-биле, алфавиттиг каталог аайы-биле номнарны тып билири;
- номчаан номнарыныӊ кыска тайылбырын тургузуп билири; справочниктер, энциклопедиялар болгаш уругларныӊ периодиктиг журналдары- биле ажылдап билири;
- чогаалдыӊ кол маадырларыныӊ чугаазын, чүнү кылып турарын барымдаалап оларга үнелел бээри;
өөреникчилерниӊ өөренип алыр аргалары:
- номчаан чогаалынга хамаарышкан бодунуӊ үзел-бодалын бодунуӊ сөстери-биле аас болгаш бижимел хевирге дамчыдып билири;
- номчаан чогаалыныӊ эстетиктиг болгаш мөзү-шынар талазы-биле бодунуӊ бодалдарын чугаалап билири;
- номчаан чогаалыныӊ кол маадырларынга болгаш чогаалды бижээн авторнуӊ позициязынга хамаарыштыр бодунуӊ үзел – бодалын бодунуӊ сөстери-биле аас болгаш бижимел хевирге дамчыдып билири;
- дөмей сөзүглелдерни болгаш айтырыгларга харыыларны бижимел хевирге тургузуп билири;
Чогаадыкчы ажылдар
өөреникчилерниӊ өөренип алган турар билиглери:
- диалогту аянныг рольдап номчууру;
- план езугаар сөзүглелди тургузуп билири;
- хайгааралдыё туннелинде бижимел чугааныӊ хевирлерин (тодарадып бижиир, угаап-бодаар), болган болуушкуннуӊ чылдагаанын тодарадып тургаш, чугааларны тургузуп билири;
- бердинген тема езугаар чогаадыгларны, номчаан номунга, көрген кинозунга, теледамчыдылгага, сөзүглелдерниӊ үзүндүлеринге үнелээшкиннерни бижип билири;
- номчаан чугаазынга шиижиткен көргүзүглерге киржири, шээжи-биле доктаадып алган шүлүктерин, чогаалдыӊ үзүндүлерин аянныг номчуп билири;
- бердинген чуруктар езугаар чогаадыгларны тургузуп чогаадып билири.
өөреникчилерниӊ өөренип алыр аргалары:
- чогаалдыӊ маадырларыныӊ бирээзиниӊ өмүнээзинден делгереӊгей азы допчу чугаа кылып билири; чугааныӊ сюжедин болгаш кол маадырларыныӊ болуушкуннарын улаштыр чогаадыры;
- номчаан чогаалдарынга чуруктарны чуруп билири;
- бөлүк- биле ажылдап тура сценарийни болгаш проектилерни тургузуп билири;
Литература эртеминге баштайгы өөредилге
өөреникчилерниӊ өөренип алган турар билиглери:
- сөзүглелде чугула утка илередир состу ылгап билири; баштай иштинде номчааш, оон соонда аянныг ыыткыр номчууру;
- аас чогаалдарынын болгаш чечен чогаалдарынын хевирлери-биле (жанрлар) практиктиг таныжылга; басня, оон онзагай талалары- биле таныжары;
- авторнун, кол маадырларнын созун, пейзажтын, маадырларнын хевир дурзузун, оларнын чуну кылып турарын, амыдырал-чуртталгазын тодарадып ылгап билири;
- авторнун кол маадырларга хамаарылгазын тодарадып, чугаалап билири;
- жанрларны деннеп тургаш ылгап билири ( тоол – басня, тоол – тоолчургу чугаа, - тоол – чечен чугаа о. =.);
оореникчилернин ооренип алыр аргалары:
- аянныг уран номчулганын аргаларын (деннелге, диригжидилге, метафора) ажыглап тургаш, созуглелдернин анализин кылып ооренири;
- аналогия езугаар, аянныг уран номчулганын аргаларын (деннелге, диригжидилге, метафора) ажыглап тургаш созуглелдерни, шулуктерни чогаадып тургузуп ооренири.
Метапредметтиг туннелдер
Регулятивтиг
оореникчилернин ооренип алган турар билиглери:
- бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап болгаш салып алган сорулгалары-биле оларны дууштуруп билири;
- чаа ооренген уран – чечен чугаада башкынын айтып кааны езугаар чуну кылырын сагыыры;
- ооредиглиг кылдыныгларны аас болгаш бижимел хевирге кылып билири;
- болуушкун тончузунде , оон туннелдерин анализтеп болгаш демдээн салган соонда эдилгелерни кылып билири;
оореникчилернин ооренип алыр аргалары:
- башкы-биле демниг ажылдажыышкын уезинде чечен чогаалды ооренип шингээдип алырда чаа-чаа сорулгаларны салып билири;
- кылган ажылдарын ажыл уезинде болгаш ажыл соонда шын кылып турарын бот сайгарып шинчилеп билири;
- бодунун номчулга ажылын планнап билири.
Билип алыышкын туннелдери
оореникчилернин ооренип алган турар билиглери:
- херек билиглерни словарьларны ажыглап тургаш тып билири;
- чогаалдарны болгаш оон кол маадырларын деннеп болгаш унелел барымдаазын езугаар ангылап билири;
- чогаалдын кол маадырларынын состери, сагыш- сеткили, кылып турар чуулдерин, аразында харылзааларын шингээдип алыры.
оореникчилернин ооренип алыр аргалары:
- херек билиглерни библиотекалардан, ооредиглиг литературадан болгаш Интернеттен тып билири;
- амыдыралдын болуушкуннарын, чечен чогаалдын хевирлерин, кол маадырларын деннеп болгаш ангылап билири;
- чогаалды сайгарып турар уеде болгаш бодунун амыдыралынга даянып алгаш чылдагаан айтып турар харылзааларны, логиктиг угаан- бодалын аас болгаш бижимел хевирге шын тургузуп билири;
- бердинген статья-биле ажылдап билири (статьянын кол бодалын тодарадып, планын тургузары).
Коммуникативтиг
оореникчилернин ооренип алган турар билиглери:
- болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап унелеп билири;
- туннел ундурерде бодунун бодалын тайылбырлап билири болгаш эш=оорунун узел-бодалы- биле деннештирип билири;
- эжинге херек медээни шын тода дамчыдып билири;
- демниг ажыл уезинде эжинге дузаны чедирери, бот-боттарын хынажып билири;
- диалог чугааны чорудуп билири;
- салдынган сорулгаларны чедип алырда чугааны шын тургузуп билири;
оореникчилернин ооренип алыр аргалары:
- салып алган сорулгаларны чедип алырда, оске кижилернин узел-бодалдарын база дыннап билири;
- болук-биле ажыл уезинде чогуур айтырыгларны салып билири
Шингээдип алырынга планнаттынган туннелдерни туннээр чижек даалгалар
Номчулгага берген созуглел
Арылар
Мен аъдым оъткарып каайн, сен хоюӊну суггаргаш, дөө дыттар холегезинге эккел, оглум — деп, ачазы айбылаан.
Эрен-оол халып-ла каан. Ол аъттыг кижи өттүнүп, адыжы-биле чаяазынче алагадай каап, бирде даалыктадып, бирде саяктадып каап чоруп орган. Хоюнга чоокшулап чоруй, сөөскен аразында бир-ле чараш чуве көрүп каан. Лаптуу бөмбүү дег, артында-ла хээленчек борбак куу чуве. Чоокшулап кээп ылавылаарга, арай чемдигир-даа ышкаш болган. «Аа, дыдык боорга ээзи октапкан-дыр» кылдыр бодап, бөмбүктү кургаг сөөскен-биле илбектептер дээн: карак-ла бо, оозу хылырт дээш мыйырлы берген. «уу-аа» дизе-ле –арылар! Сан-түӊ чок имиӊейни-ле берген! Холун көдүрүп, чалданып чытпаже, даш-биле хапкан дег, хаваанга бир чуве чык дээн. Сегирип аары билек, чаагынга база бирээ чым-сырт кылган. Эрен-оол саргыгылаштыр кадалы берген арыны чылча тудупкаш, шаашкактаан молдурга дег, ыдып ынай-ла болган. Ажыырынга шыдавайн, донгайып чыдыпкаш, доозунналдыр тепкиленмишаан, ыглап бадырыпкан. Карак чажындан Эрен-оолдуӊ чаагы улам ажып, кижип эгелээн. Ам кээп оваарнып, ыызын тыртып алган. Аарып-ажаан черлерни нугугулап, өндейиптерге, хойлары үстү берген, чамдыы дагже үнүп бар чораан. «Чаӊгыс-даа башты ышкынмас» деп ава-ачазыныӊ сөзүнүӊ утказын Эрен-оол эки билир. Ынчангаш дегийт-ле тура халаан. Ырап бар чораан хоюн дайгырып чорааш, кыӊчыктырбайн дозуп, суггарып алгаш, дыттар хөлегезинге бөлүп, чыттырып алган.
193 сөс. Көк-оол Чамыяӊ.
3-кү класска чыл тончузунде чорудар хыналда
чижек даалгаларнын планнаттынган туннелдери
1-ги «Номчулга болгаш чугаа сайзырадылгазы» деп болуктун планнаттынган туннелдери
Планнатынган туннел:
- ангы-ангы созуглелдерни ыыткыр дынзыг аянныг номчулга, иштинде номчулга болгаш дыннап турар уеде уткаларын шын медерелдиг билип алыры; оларнын онзагай шынарларын (уран-чечен, эртем-популярлыг, тайылбырнын), созуглелдернин кол уткаларын болгаш кол маадырларын; утка аайы-биле айтырыгларга харыылап билири; болуушкуннарнын чурумун тодарадып билири; номчаан азы дыннаан ооредиглиг, эртем- популярлыг болгаш уран-чечен созуглелдерге айтырыгларны салып билири.
Бердинген туннелдернин чедип алырынын билии:
- созуглелдернин ангы-ангы хевирлеринин шынарларын тодарадыры;
- номчаан азы дыннаан созуглелинин кол утказын, кол маадырларын, созуглелдин утказынга хамаарышкан айтырыгларга харыылап тургаш, болуушкуннарнын чурумун тодарадып билири;
- эртем- популярлыг болгаш уран-чечен созуглелдерге айтырыгларны салып билири.
2-ги «Чогаадыкчы ажыл» деп болуктун планнаттынган туннелдери.
Планнатынган туннел: созуглелди рольдап номчууру.
Билген турар ужурлуг билиглери:
- созуглелден авторнун болгаш маадырнын созун тып билири.
- созуглелдин маадырынын аажы-чанын болгаш сагыш-сеткилинин байдалын коргускен одуругларны ун аянын сагып тургаш, аянныг номчууру.
3-ку «Литературлуг пропедевтика» деп болуктун планнаттынган туннелдери (литературоведческая пропедевтика)
Планаттынган туннел: ооренип турар чуулдерни сайгарып, болуктеп, деннеп, туннеп билиринге, оларнын иштинден чугула болгаш кол чуулдерни тып, тайылбырлаарынга оореникчилерни чанчыктырар.
Билген турар ужурлуг билиглери:
- чогаалдарнын жанрын тодарадыры;
- чогаалдын темазын, идеязын тодарадыры;
- ангы-ангы чогаалдарны янзы-буру барымдааларынын( темазын, авторун, жанрын) аайы-биле болуктеп ооренири.
3-ку класска чыл тончузунде чорудар хыналда чижек даалгалары
1-ги болук
«Номчулга болгаш чугаа сайзырадылгазы» деп болуктун чижек даалгалары
Планнатынган туннел:
- ангы-ангы созуглелдерни ыыткыр дынзыг аянныг номчулга, иштинде номчулга болгаш дыннап турар уеде уткаларын шын медерелдиг билип алыры; оларнын онзагай шынарларын (уран-чечен, эртем-популярлыг, тайылбырнын), созуглелдернин кол уткаларын болгаш кол маадырларын; утка аайы-биле айтырыгларга харыылап билири; болуушкуннарнын чурумун тодарадып билири; номчаан азы дыннаан ооредиглиг, эртем- популярлыг болгаш уран-чечен созуглелдерге айтырыгларны салып билири.
Бердинген туннелдернин чедип алырынын билии
- созуглелдернин ангы-ангы хевирлеринин шынарларын тодарадыры;
- номчаан азы дыннаан созуглелинин кол утказын, кол маадырларын, созуглелдин утказынга хамаарышкан айтырыгларга харыылап тургаш, болуушкуннарнын чурумун тодарадып билири;
- эртем- популярлыг болгаш уран-чечен созуглелдерге айтырыгларны салып билири.
Чижек даалгалар
Даалга №1
Билии: созуглелдернин ангы-ангы хевирлеринин тускай шынарларын тодарадыры.
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Созуглелди номчааш, айтырыгларга харыыны бээр.
1. Бо чугаа чогаалдыӊ кандыг хевирлеринге хамааржырыл?
а) эртем-популярлыг в) уран-чечен
б) өөредиглиг г) тайылбырлыг
Сөзүглелди ажыглап тургаш бодуӊнуӊ харыыӊны шынзыдып бижи.
Харыы:______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________
Эки шиӊгээдип алган билигниӊ даалгазы
Сөзүглелдиӊ үш кол шынарларын айтып турар харыыларны тыпкаш, харыыӊны тайылбырлап бижи.
____________________________________________________
____________________________________________________
____________________________________________________
Даалга №2
Билии: номчаан азы дыннаан созуглелинин кол утказын, кол маадырларын, созуглелдин утказынга хамаарышкан айтырыгларга харыылап тургаш, болуушкуннарнын чурумун тодарадып билири;
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Созуглелге аттан бер.
_______________________________________________________
2. Чугааныӊ кол утказынга тааржыр домакты демдегле.
а) Эрен-оол хой кадарып чораан.
б) Арылар Эрен-оолду көрүп каан.
в) Ачазы хой кадарып чораан.
г) Эрен-оол арыларны дүвүредипкеш, шактырып алган.
3. Домактарны утказыныӊ аайы-биле дугаарла. 1 деп сан бар, 2. 3, 4 деп саннарны салыр.
а) «өө-аа» дизе-ле _ арылар!
б) Лаптуу бөмбүү дег, артында-ла борбак куу чүве. 1
в) Ынчангаш дегийт-ле тура халаан.
г) Ам кээп оваарнып, ыызын тыртып алган.
Эки шингээдип алган билигнин даалгазы
Созуглелди кезектерге чарар. Кезек бүрүзүнге аттан бээр.
Харыы:
1)_____________________________________________________
2)_____________________________________________________
3)_____________________________________________________
2. «Чаӊгыс-даа башты ышкынмас» деп домакта чүлерниӊ дугайында чугаалап турарыл?
а) хойлар дугайында в) бөмбүктер дугайында
б) арылар дугайында г) сөөскеннер дугайында
Даалга №3.
Билии:ооредиглиг, эртем-популярлыг болгаш уран-чечен созуглелдерге айтырыгларны салып билири.
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Номчаан сөзуглелге айтырыглар тургузуп бижи. Айтырыгларны дараазында сөстер-биле эгеле.
Кым _________________________________________________________
Чүге _________________________________________________________
Чүү _________________________________________________________
Эки шингээдип алган билигнин даалгазы
Номчаан сөзүглелиӊге тывызык-айтырыгдан чогааткаш бижи.
2-ги болук
«Чогаадыкчы ажыл» деп болукту чижек даалгалары
Планнатынган туннел: созуглелди рольдап номчууру.
Билген турар ужурлуг билиглери:
- созуглелден авторнун болгаш маадырнын созун тып билири.
- созуглелдин маадырынын аажы-чанын болгаш сагыш-сеткилинин байдалын коргускен одуругларны ун аянын сагып тургаш, аянныг номчууру.
Чижек даалгалар
Даалга № 1
Билген турар ужурлуг билиглери: созуглелден маадырнын болгаш авторнун состерин тывары.
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Сөзүглелди эгезинден эгелээш «сылдысчыгашка» чедир номчу. Аянныг номчуурунга белеткен.
Эки шингээдип алган билигнин даалгазы
Сөзүглелден ачазыныӊ чугаазын тыпкаш, ушта бижи. Ону аянныг номчу.
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Даалга № 2.
Билген турар ужурлуг билиглери: созуглелдин маадырынын аажы-чанын болгаш сагыш-сеткилинин байдалын коргускен одуругларны ун аянын сагып тургаш, аянныг номчууру.
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Үзүндүден оолдуӊ харыысаалгалыын көргүскен домакты тыпкаш, адаан шый.
Карак чажындан Эрен-оолдуӊ чаагы улам ажып, кижип эгелээн. Ам кээп оваарнып, ыызын тыртып алган. Аарып-ажаан черлерни нугугулап, өндейип кээрге, хойлары үстү берген, чамдыы дагже үнүп бар чораан. «Чаӊгыс-даа башты ышкынмас» деп ава-ачазыныӊ сөзүнүӊ утказын Эрен-оол эки билир. Ынчангаш дегийт-ле тура халаан. Ырап бар чораан хоюн дайгырып чорааш, кыӊчыктырбайн дозуп, суггарып алгаш, дыттар хөлегезинге бөлүп, чыттырып алган.
Адаанда үзүндүден кол маадырныӊ арыларга ызыртып турарын көргүскен одуругларны тыпкаш, кандыг аян-биле ону номчуурун тодараткаш, үн аянын сагып тургаш, номчу.
Холун көдүрүп, чалданып чытпаже, даш-биле хапкан дег, хаваанга бир чүве чык дээн. Сегирип аары билек, чаагынга база бирээ чым-сырт кылган. Эрен-оол саргыгылаштыр кадалы берген арыны чылча тудупкаш, шаашкактаан молдурга дег, ыдып ыӊай-ла болган. Ажыырынга шыдавайн, доӊгайып чыдыпкаш, доозунналдыр тепкиленмишаан, ыглап бадырыпкан.
Эки шиӊгээдип алган билигниӊ даалгазы
Үзүндүнү номчааш, чүнүӊ дугайында чугаалап турарын тодараткаш, бижи. Ол домакты тыпкаш, аянныг номчу.
«Аа, дыдык боорга ээзи октапкан-дыр» кылдыр бодап, бөмбүктү кургаг сөөскен-биле илбектептер дээн: карак-ла бо, оозу хылырт дээш мыйырлы берген. «өө-аа» дизе-ле –арылар! Сан-түӊ чок имиӊейни-ле берген!
_________________________________________________________
3-ку болук
«Литературлуг пропедевтика» деп болуктун чижек даалгалары (литературоведческая пропедевтика)
Планаттынган туннел: ооренип турар чуулдерни сайгарып, болуктеп, деннеп, туннеп билиринге, оларнын иштинден чугула болгаш кол чуулдерни тып, тайылбырлаарынга оореникчилерни чанчыктырар.
Билген турар ужурлуг билиглери:
- чогаалдарнын жанрын тодарадыры;
- чогаалдын темазын, идеязын тодарадыры;
- ангы-ангы чогаалдарны янзы-буру барымдааларынын( темазын, авторун, жанрын) аайы-биле болуктеп ооренири.
Чижек даалгалар
Билген турар ужурлуг билиглери: чогаалдын жанрын тодарадып билири.
Даалга № 1.
Ортумак деннелдиг билигнин даалгазы
Бо чугаа чогаалдыӊ кандыг жанрынга хамааржырыл? Харыыны демдегле.
а) чечен чугаа в) шүлүк
б) тоол г) шии
Эки шингээдип алган билигнин даалгазы
Номчаан чогаалдарыӊныӊ (сөзүглелдериӊ) аразындан бо чогаалдыӊ (сөзүглелдиӊ) жанрынга (хевиринге) дүгжүп турар чогаалдыӊ (сөзүглелдиӊ) адын бижи:
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Даалга № 2
Билген турар ужурлуг билиглери: чогаалдыӊ (сөзүглелдиӊ) темазын тодарадып билири.
Ортумак деӊнелдиг билигниӊ даалгазы
1. Номчаан сөзүглелиӊ кандыг темага хамааржып турарыл?
а) Төрээн чурт в) Ажыл-иш, амыдырал
б) Экология, кадыкшыл г) Чылдыӊ үелери
Эки шингээдип алган билигнин даалгазы
Эрен-оол ышкаш оолдарга чүнү чагыыр сен?
а) Арыларга шактыргаш, эки ыглаар.
б) Дириг амытаннарны эки дүвүредир.
в) Ары бүрүзүнге бөмбүк-биле өг кылып бээр.
г) Кандыг-даа амытанныӊ оран-савазынга дээп болбас.
Автор эӊ-не кол чүнү чугаалаксааныл?
а) Эрен-оолдуӊ ачазыныӊ дугайында
б) тенек оол дугайында
в) хойлар дугайында
г) бойдуска камныг болурунуӊ дугайында
Чижек хыналда даалгаларнын шын харыылары
| Болуктун дугаары | Даалга лар дугаары | Даалгаларнын деннели | Кезек даалга лары | Шын харыылары | Баллы |
| 1-ги б=л\к | №1 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №1 | Б, б.а Б.а | 2 б 3 б |
|
| №2 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №2 №3 №1 №2 | Б.а Г Б-1,а-2,в-3,г-4 Б.а А | 1 б 1 б 1 б 5 б 1 б |
|
| №3 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №1 | Б.а Б.а | 3 б 2 б |
| 2-ги б=л\к | №1 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №1 | Б.а Б.а | 1 б 3 б |
|
| №2 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №2 №1 | Б.а Б.а Б.а | 1 б 2 б 3 б |
| 3-к\ б=л\к | №1 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №1 | А Б.а | 1 б 1 б |
|
| №2 | Ортумак билигниё Эки шиёгээдип алган билигниё | №1 №1 №2 | В Г Г | 1 б 1 б 1 б |
Даалгаларныё т\ёнелин \нелээри:
28-32 балл. Эки шиёгээдип алган («5»)
21-27 балл. Эки шиёгээдип алган («4»)
16-20 балл. Шиёгээдип алган («3»)
15 баллдан куду. Шиёгээдип албаан («2»)
3-ку класстын календарь-тематиктиг планы. (неделяда 2 шак)
| № | Кичээлдиӊ темазы | өөреникчилерниӊ билииниӊ хевирлеттинери
| Билиинге негелде лер | шагы | Эртти рер үези |
| ||||||||||||||||||||||
| личностуг хевирлеттинген турары | предметтигхевирлеттинген турары | метапредметтиг хевирлеттинген турары |
| |||||||||||||||||||||||||
|
Регулятив тиг
| эртемге сонуурга лын ханыладыры | Коммуникативтиг
| П Л А н | Ф А К т |
| |||||||||||||||||||||||
| 1 | Моорей «Угаанныг лар, сагынгыр лар» | -Торээн дылывыс харылзажырынын база мээ-медере ливистин шынарын коргузери нин кол чепсээ; Торээн дыл национал культуравыстын кол болуушкуну; Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередирин ге дылдын бай-байлаан, уран-чечен аргаларын чоптуг ажыглап билири. | Ыыткыр, сымыра нып, иштинде созуглелдибоду нун билип алыр шаа-биле дурген номчууру Созуглелдин хевирле рин литера турлуг негелде лерге дууштур ( шын адалга, бижик демдектерин, логиктиг ударениени сагып ) номчууру
| ооренип турар эртеминин тема, болук аайы-биле кол сорулгала рын,утка зын угаап билири; - башкынын удуртулга зы-биле бердинген даалгалар ны кууседип ооренири;
| ооредилге даалгала рын кууседип турар уеде херек ужурлуг медээлерни немелде номнар, статьялар болгаш энциклопе диялардан тып билири; -бодунун назы-харынга дууштур янзы-буру словарьларга, справочниктерга даянып билири;
| Аас чугаага диалогту ажыглап билири; ангы-ангы бодалдарны ооренип, сайгарып билири болгаш чангыс аай туннелге келиринге ооредири; бот туружун болгаш бодалын быжыглап чанчыгары;
| Билири: 2-3 слогтар дан тургустунган состерни шын номчууру, айтырыг ларга шын харыы лаары. Билип алыры: шулук аянын сагып номчууру, чурукка чугаа тургузуп билири. |
|
|
|
| |||||||||||||||||
| 2 | К.Ондар «Ужук дою» |
|
|
|
|
| Билири: бижик демдектерин барымдаалап шын аянныг номчууру. |
|
|
|
| |||||||||||||||||
| 3 | Ч.Карк-Куске «Арыг-силиг,ча раш бижиир» | Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередирин ге дылдын бай-байлаан, уран-чечен аргаларын чоптуг ажыглап билири.; Торээн дылын улаштыр оорениринге сонуургалын оттурары; Аас болгаш бижимел чугаага дылдын уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири.
| Созуглелдин адынга болгаш бердин ген чурукта рынга даянып, оон утказын баш удур даап бодаары. Номчаан чуулунун кол состеринге даянып , утказын бодунун созу-биле дамчыдып билири. .
| башкынын удуртулга зы-биле бердинген даалгалар ны кууседип ооренири; -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунун, эштеринин ажылын унелеп билиринге ооренири;
| -бодунун назы-харынга дууштур янзы-буру словарьларга, справочниктерга даянып билири; -дылдын негелдерин кууседирде янзы-буру схемаларны, модельдер ни, символ- демдектер ни ажыглап билири ;
| ангы-ангы бодалдарны ооренип, сайгарып билири болгаш чангыс аай туннелге келиринге ооредири; бот туружун болгаш бодалын быжыглап чанчыгары; билдинмес чуулдеринге айтырыгларны салып билири;
| Билири: Медээ, айтырыг, кыйгырыг домакта рын шын номчууру. Айтырыг ларга харыылап билири. Билип алыры:оо реникчи кижи кызымак болуру
|
|
|
|
| |||||||||||||||||
| 4 | С.Сарыг-оол «Оореник чээ» С.Маршак «Школачы билип алзын». | Билири: 3-4 слогтуг состерни будуну-биле адап номчууру, шулуктун утказын дамчыдып билири.
|
|
|
|
| ||||||||||||||||||||||
| 5 | К-Э.Кудажы «Ногаан, кок болгаш кызыл карандаш тар» С.Баруздин «Берге бодалга». | Билири: Шулук аяннын сагып номчууру, чаа состернин утказын билиндирери. Билип алыры:онаалганы шын кылыр дизе,оореникчи кандыг болур ужурлугул дээрзин чуу негеттинерин билиндирери. |
|
|
|
| ||||||||||||||||||||||
| 6 | «Эртем чокта-эртен база дун» |
|
|
|
|
| Бо чогаалчыларнын оске шулуктерин тывар,оларга чуруктар чуруур. «Ужук билбес кижи-уну чоктан дора»деп хана солун кылыр |
|
|
|
| |||||||||||||||||
| 7 | Б.Ховенмей «Куску хову» Г.Скребицкий «Кус» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| С=з\глелди кезектерге утказыныё аайы-биле чарып, башкыныё дузазы-биле б=д\\н болгаш нарын план тургузуп, кезек б\р\з\нге база б\д\н с=з\глелге хамаарышкан айтырыгларны тургузуп билири. Номчаан ч\\л\н долузу-биле, кысказы-биле, шилилгелиг, диалогтарны медээ домактары-биле солуп, ч\велерниё овур-хевирин деёнеп, чугаалап билири.
| -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| -дылдыё негелдерин к\\седирде янзы-б\р\ схемаларны, модельдерни, символ- демдектерни ажыглап билири ; -белен таблицаларны,схемаларны, с=з\глелдерни немээри;
| - билдинмес ч\\леринге айтырыгларны салып билири; - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири;
| Билири:Номчаан ч\\л\н\ё утказын билири, с=з\глелди илчирбелей номчууру. Билип алыры:бойдуска хумагалыг болуру |
|
|
|
| |||||||||||||||||
| 8 | В.Бианки «Сыйтылаа куске» |
|
|
|
|
| Билири: аянныг номчууру, словарь курлавырын байыдар. Билип алыры:К\ст\ё айларын билири, к\ск\ \еде бойдустуё болгаш к\ш-ажылдыё чурумалдарын чугаалап билири. | ар.22-23 |
|
| ||||||||||||||||||
|
9 | КДН. Ю.Аракчааев «Хемнер канчап тыптып кээрил?». |
|
|
|
|
| Билири: Бижик демдектерин сагып,шын номчууру, с=з\глелди абзац аайы-биле утказын сайгарары. Билип алыры: Тываныё хемнериниё дугайында билиин ханыладыры. | Ар.24 |
|
| ||||||||||||||||||
| 10 | Чугаа сайзырадылгазы |
|
|
|
|
| Билири: Домактарны шын тургузуп, харылзаалыг чугаа тургузуп ,ону \нд\р чугаалап билирин ==редир. Билип алыры:Чылдыё д=рт эргилдезин, к\ск\ \еде бойдуста, дириг амытаннарныё, куштарныё амыдыралында =скерлиишкиннерин билиндирери. |
|
|
| ||||||||||||||||||
| 11 | Экскурсия |
|
|
|
|
| Билири: Азырал болгаш черлик дириг амытаннарныё к\ск\ амыдыралын билири. Билип алыры: Чайгы болгаш к\ск\ бойдусту деёнеп билири. К\ск\ айларны аттарын били ри. |
|
|
| ||||||||||||||||||
| 12 | Тыва улустун тоолу «Дилги биле Ала-Сааскан» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| Номчаан ч\\л\н долузу-биле, кысказы-биле, шилилгелиг, диалогтарны медээ домактары-биле солуп, ч\велерниё овур-хевирин деёнеп, чугаалап билири. Номчуур номунуё титулдуг арынын, аннотациязын, эге база т\ёнел с=з\нге даяныры. Хереглээн номун алфавиттиг каталогтан тып, библиотекада бар номнарны ажыглап ==ренири.
| - башкынын удуртулгазы-биле бердинген даалгаларны к\\седип ==ренири; -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| -дылдыё негелдерин к\\седирде янзы-б\р\ схемаларны, модельдерни, символ- демдектерни ажыглап билири ; -белен таблицаларны,схемаларны, с=з\глелдерни немээри;
| - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири; - туннел ундурерде бодунун бодалын тайылбырлап билири болгаш эш-==руннун узел-бодалы- биле деннештирип билири;
| Билири: Номчаан ч\\л\н\ё утказын билири, с=з\глелди илчирбелей номчууру.
| 25-29 номчуур |
|
| ||||||||||||||||||
| 13 | Тыва улустун тоолу «Инек-Сокпа» |
|
|
|
|
| Билири: айтырыгларга харыылап билири. Билип алыры: тоолдун утказынга улегер домактар тывары. | Ар.31-34 |
|
| ||||||||||||||||||
| 14 | Тоол «Хунажык анай» |
|
|
|
|
| Билири: Б\д\н с=степ номчуурун, номчаан ч\\л\н\ё утказын билири, рольдап номчууру. Билип алыры: Тоол биле чугааныё ылгалын билири, тоолда чидигленге болуушкуну тып билири.
| Ар.35-37 утказы |
|
| ||||||||||||||||||
| 15 | Тыва улустун тоолу «Чаан биле Куске» |
|
|
|
|
| Билири: тоолду аянныг номчуурун, утказын билири, илчирбелей номчууру. Билип алыры:утказынга улегер домактар тывары. | Ар.38-40 утказы |
|
| ||||||||||||||||||
| 16 | С.Пюрбю «Бора-Шиижек» |
|
|
|
|
| Билири: айтырыгларга долу харыы берип билири. Билип алыры: | Ар.43-45. |
|
| ||||||||||||||||||
| 17 | А.Шоюн «Селбер Койгунак» |
|
|
|
|
| Билири:тоолду аянныг номчууру, айтырыгларга харыылап билири.. | Ар.46-49 Утказы |
|
| ||||||||||||||||||
| 18 | К.Чуковский «Ыылааш-Сээк» Г.Скребицкий «Коданнын аян-чоруу» |
|
|
|
|
| Билири: С=з\глелди аянныг номчууру, утказын билири, с=з\глелди рольдап номчууру. Билип алыры: кышты куштар,дириг амытаннар канчаар бергедежип эртип турарын билири. | Ар.51-55 утказы. |
|
| ||||||||||||||||||
| 19 | +=редиглиг эдертиг тыва улустун тоолу «Ийи куске» |
|
|
|
|
| Билири: словарь курлавырын байыдар. Билип алыры:найыралды унелеп билири,номчаан ч\\л\н\ё утказын бижип ==редир. | Ар.41 |
|
| ||||||||||||||||||
| 20 | С.Сарыг-оол «Бызаа» «Бодаган» | - долгандыр турар бойдуска хумагалыг, камныг, ынак болуру; - езу-чурумга чагырткан, ужур-д\р\мн\ сагып билир кижизиг м=з\ – шынарлыг бооп хевирлеттинген турар;
| Справочниктер, энциклопедиялар, уругларга хамаарышкан журналдарны ажыглап билири база кыска аннотацияларны с\мелээн номнарга тургузары. Номчаан материалында кол маадырларныё м=з\-шынарларын кижиниё алдынар ужурлуг д\р\мнери-биле деёнээри.
| башкы-биле демниг ажылдажыышкын уезинде чечен чогаалды ооренип шингээдип алырда чаа-чаа сорулгаларны салып билири; - кылып турар ажылдарын ажыл уезинде болгаш ажыл соонда шын азы шын эвес кылып турарын боду сайгарып, шинчилеп билири;
| - Библиотека болгаш Интернет дузазы-биле херек билиглерни тып, ажыглап билири; - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири;
| - коммуникативтиг сорулгаларны дыёнакчыга тода, дорт, дес-дараалашкаа-биле медээни, билигни чедирери; -удур-дедир хыналда \езинде бот-боттарынга дузаны \езинде чедирип билири болгаш коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары;
| Билири: Чурукка домактар, харылзаалыг чугаа тургузуп, ш\л\к аяннын сагып тургаш, аянныг номчууру. Билип алыры:азырал дириг амытаннарнын ажык-дузазынын дугайында билиндирери. | Ар.63-64 шээжи лээр |
|
| ||||||||||||||||||
| 21 | С.Сарыг-оол «Кулун» «Халбынмай» |
|
|
|
|
| Билири:Эзир-Кара дугайында билип алыры.Бичии турда,озуп кээрге азырал амытаннарнын аттары. | Ар.66-67 шээжилээр. |
|
| ||||||||||||||||||
| 22 |
| С.Сарыг-оол «Анай» К-Э.Кудажы «Анайжыгаш» |
|
|
|
|
| Билири: 3-4 слогтуг с=стерни б\д\н\-биле номчуурун, айтырыгларга харыыларны шулуктен тывары Билип алыры:бодунун бодалын делгеренгей чугаалаары,азырал амытаннарнын аттарын орус дылче очулдурары | Ар.68-69 |
| ||||||||||||||||||
| 23
|
| Ч.Кара-Куске «Анайларым» Ю.Кюнзегеш «Узер хуна» | Билири: Ш\л\к аянын сагып номчууру. Билип алыры:азырал амытаннар дугайында ырыларны дыннаары. | Ар.70-72 шээжилээр |
| |||||||||||||||||||||||
| 24 | Бистин проективис | «Тос чузун малымайны» | Ажылдарны сайгарар,ном кылдыр чыыр |
|
| |||||||||||||||||||||||
| 25 | Чылдыё \елери «Аккыр харлыг кыжым»-5 шак | Е. Танова «Кышкы ыржыгаш», К Ондар «Харжыгаш» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| С=з\глелди кезектерге утказыныё аайы-биле чарып, башкыныё дузазы-биле б=д\\н болгаш нарын план тургузуп, кезек б\р\з\нге база б\д\н с=з\глелге хамаарышкан айтырыгларны тургузуп билири.
| -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| -дылдыё негелдерин к\\седирде янзы-б\р\ схемаларны, модельдерни, символ- демдектерни ажыглап билири ; -белен таблицаларны,схемаларны, с=з\глелдерни немээри;
| - билдинмес ч\\леринге айтырыгларны салып билири; - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири;
| Билири:К\ст\ё болгаш кыштыё демдектерин деёнеп билири, ш\л\кт\ аянныг номчууру, утказын дамчыдып билири. Билип алыры: Кыш дугайында чугаа тургузары, кышкы оюннарныё хевирлерин билири. | Ар. 56-58 |
| ||||||||||||||||||
| 26 |
| Ч Ондар «Чаа чылдыё й=рээли». | Билири: Ш\л\кт\ аянныг номчууру, утказын билири. Билип алыры: Й=рээлдер дугайында анализтеп, ону чугаалап билири. | Ар. 59-60 |
| |||||||||||||||||||||||
| 27 |
| С Михалков «Чаа чылда». | Билири: Ш\л\кт\ аянныг номчууру, оон утказын тайылбырлаары. Билип алыры: Чаа чыл-биле Шагаа байырлалдарын деёнеп билири. | Ар.61 |
| |||||||||||||||||||||||
| 28 |
| Экскурсия | Билири:Агаарлаашкынныё кадыкшылга ажык-дузазыныё дугайында билиндирер.Арыг агаарга ойнаар оюннарны билири. |
|
| |||||||||||||||||||||||
|
29 |
|
КДН | Билири: С=з\глелде домактарны ч\г\рт\ номчууру. Билип алыры:+г-б\лениё сагып чоруур езу-чаёчылдарын билири. |
Ар.127 |
| |||||||||||||||||||||||
| 30 | Арыг-шевер кадыкшылдыё \ндезини (3ш) | Л.Чадамба «Арыг-шевер» К.Чуковский «Чунар херек» | -Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередиринге дылдыё бай-байлаан, уран-чечен аргаларын ч=пт\г ажыглап билири.; Т=рээн дылын улаштыр ==рениринге сонуургалын оттурары; - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглаары
| Номчаан ч\\л\нге хамаарыштыр бодунуё бодалдарын илередип билири, ону аас болгаш бижимел-биле дамчыдып билири.
| башкы-биле демниг ажылдажыышкын уезинде чечен чогаалды ооренип шингээдип алырда чаа-чаа сорулгаларны салып билири; - кылып турар ажылдарын ажыл уезинде болгаш ажыл соонда шын азы шын эвес кылып турарын боду сайгарып, шинчилеп билири;
| - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири; - алган медээлерни сайгарып, критикалап билири;
| удур-дедир хыналда \езинде бот-боттарынга дузаны \езинде чедирип билири болгаш коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - б=л\к-биле ажыл \езинде чогуур айтырыгларны салып билири.
| Билири:Ш\л\кт\ аянныг номчууру, оон утказын сайгарып билири. Билип алыры:Кадык болурунуё кол \ндезини арыг-силиг чорукта деп билиндирери | Ар.74-75 шээжи лээр |
| ||||||||||||||||||
| 31 |
| Н.Носов «Былчак хавактыг Федя» | Ар.76-77 утказы. |
| 13 | |||||||||||||||||||||||
| 32 |
| Чугаа сайзырадылгазы «Биче-кыстын д\ж\». | Ар.67 чогаадыг бижиир. |
| 14 | |||||||||||||||||||||||
| 3-к\ улдуё-22 шак | ||||||||||||||||||||||||||||
| 34-35 |
| А.Шоюн «Тып к=р\ёерем,уруглар» | -Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередиринге дылдыё бай-байлаан, уран-чечен аргаларын ч=пт\г ажыглап билири.; Т=рээн дылын улаштыр ==рениринге сонуургалын оттурары; - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглаары
| Номчаан ч\\л\нге хамаарыштыр бодунуё бодалдарын илередип билири, ону аас болгаш бижимел-биле дамчыдып билири. С=з\глелдиё эстетиктиг болгаш м=з\-шынарга хамаарыштыр \нелиг талаларын бодунуё билип турар аайы-биле илередип билири.
| башкы-биле демниг ажылдажыышкын уезинде чечен чогаалды ооренип шингээдип алырда чаа-чаа сорулгаларны салып билири; - кылып турар ажылдарын ажыл уезинде болгаш ажыл соонда шын азы шын эвес кылып турарын боду сайгарып, шинчилеп билири;
| - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири; - алган медээлерни сайгарып, критикалап билири;
| удур-дедир хыналда \езинде бот-боттарынга дузаны \езинде чедирип билири болгаш коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - б=л\к-биле ажыл \езинде чогуур айтырыгларны салып билири.
| Билири:тывызык деп ч\л дээрзин билиндирер . Билип алыры: тывызыктажырыныё чурумун билиндирери, словарь курлавырын байыдары. | Ар.93-95 утказы. | 2-3 | ||||||||||||||||||
| 36 |
| О.Сувакпит «Тывар сен бе? ».Л.Чадамба «Кым-дыр мен?» | Билири: А.Шоюннуё тывызыктары улустуё тывызыктарындан ылгалып турарын сайгарып , утказын тайылбырлап билири. Билип алыры: авторунуё допчу-намдарын,оон т=р\тт\нген чериниё онзагайын билири. | Ар.95-97 | 4 | |||||||||||||||||||||||
| 37 |
| К=г\д\глер.Уругларныё ырылары. | Билири: ш\л\к аянын сагып номчууру, оон утказын сайгарып билири. Билип алыры: биче хемчээлдиг тывызыктарны шын чогаадып билири. | Ар.98-100 | 5 | |||||||||||||||||||||||
| 38 | Бистиё проективис | «Тывызыктар болгаш \легер домактарда саннар» | Билири:бичии уругларны,дуёмаларын чассыдарын билири. Билип алыры:К=г\д\глер,уругларныё ырыларын дугайында билип алыры. |
| 6 | |||||||||||||||||||||||
| 39 |
| КДН И. Толоконников «Кажар дилги» | Билири: тыпкан тывызыктарынга чуруктар чурууру. Билип алыры:кылган ажылдарынга \нелел бээрин билиндирер. | Ар.38 | 7 | |||||||||||||||||||||||
| 40 | Чугаа сайзырадылгазы | С. Сарыг-оол «Шагаа.», «Шагаай=рээли». | Билири: С=з\глелди бижик демдектерин сагып,номчууру, утказын дамчыдары, илчирбелей номчууру. Билип алыры: Башкыныё дузазы-биле с=з\глелди кезектерге чарып, ооё утказын дамчыдып, кезектерге аттар тывары. | Ар.85-87 | 8 | |||||||||||||||||||||||
| 41 | Бистиё бичии =ён\ктеривис 3ш. Ю.Кюнзегеш «Койгунак» А.Пушкин «Кушкаш» | Билири: Номчаан ч\\л\н\ё утказын айтырыглар дузазы-биле дамчыдып билири. Билип алыры: Шагаа байырлалыныё онзагай талалары-биле таныштырары, й=рээл аяннын шын номчуп болгаш чугаалап ==редири. | Ар.102-103 | 9 | ||||||||||||||||||||||||
| 42 | О. Сувакпит «Шиижек оглу». | Билири: 3-4 слогтуг с=стерни ч\г\рт\ шын номчуурун, ш\л\к аяннын шын номчуп билири. Билип алыры: куштарга каяа чурттаары эки дээрзин таныштырары. | Ар.104-106. | 10 | ||||||||||||||||||||||||
| 43 |
| М.Пришвин «Чараа-чечен, «Дилгиниё чеми». | Билири: аянныг номчуп билири, с=с эгезинде кошкак ажык эвес \ннерниё (д,б) шын адап билири. Билип алыры: куштарга хумагалыг болуру,биче сеткилдиг,кээргээчел,дузааргак болурун билиндирер. | Ар. 107-109. | 11
| |||||||||||||||||||||||
| 44 | Т==г\ болгаш тоолчургу чугаалар (2шак). Т==г\ чугаа «Мечи сылдыс» | Билири: С=стерде узадыр адаар ажык \ннерни, эжеш ажык эвес \ннерни шын номчууру. Билип алыры:аргада \н\штерниё аттары-биле таныштырар. | Ар. 111-112. | 12
| ||||||||||||||||||||||||
| 45 |
| Тоолчургу чугаа «Инек б\\рээ» | Билири: /легерлеп алган с=стерни шын номчууру. Айтырыг домактарын болгаш диалогтарны шын номчууру. Билип алыры: Кол маадырныё кылган херээн анализтеп, ону т\ёнеп билири. Рольдап номчууру. | Ар.113 | 13 | |||||||||||||||||||||||
| 46 | Улус аразындан ие караа чымчак. (5 шак) | Л.Чадамба «Март сези» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| Ыыткыр, сымыранып, иштинде с=з\глелди бодунуё билип алыр шаа-биле д\рген номчууруС=з\глелдиё хевирлерин литературлуг негелделерге д\\шт\р сагып номчууру
| -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| - ==редилге даалгаларын к\\седип турар \еде херек ужурлуг медээлерни немелде номнар, статьялар болгаш энциклопедиялардан тып билири; -бодунуё назы-харынга д\\шт\р янзы-буру словарьларга, справочниктерга даянып билири;
| - бот туружун болгаш бодалын быжыглап чаёчыгары; - билдинмес ч\\леринге айтырыгларны салып билири; - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары;
| Билири:айтырыглар дузазы чокта утказын чугаалаары. Билип алыры: чалгаа чорукту ш\г\мч\леп,эрес-кежээ болурун кижизидер. | Ар. 79. |
14
| ||||||||||||||||||
| 47 | А.Даржай «Ава» | Билири: С=з\глелге хамаарыштыр айтырыгларга харыылаары. Билип алыры: Байырлалдыё тывылган т==г\з\н\ё дугайында таныштырары. | Ар.80-81 | 15
| ||||||||||||||||||||||||
| 48 | Экскурсия | Билири: Ш\л\кт\ аянныг номчууру, аас чугаа тургузары. Билип алыры: херээжен улустуё ниитилелде ролю-биле таныштырары. Оларныё ажыл-ижин х\нд\лээри,\нелээри. |
| 16 | ||||||||||||||||||||||||
| 49 | Класстан дашкаар номчулга. А. Даржай «Ава».(кл. дашкаар номчулга 2 кл. Е. Т. Танова) | Билири:чазын кадыкшылын дадыктырары,камгаланыры. Билип алыры:к=дээ ишчилерниё часкы ажыл-херектери-биле таныштырар | Ар. 75-77 | 17 | ||||||||||||||||||||||||
| 50 |
| Чугаа сайзырадылгазы. +=редиглиг эдертиг «Моортай болгаш ооё оолдары» | Билири: С=з\глелдиё утказын абзац аайы-биле дамчыдып билири. Билип алыры: С=з\глелге даянып боттарыныё аваларыныё сагыш-сеткилин эскерип билири. | Ар. 170 (диктантылар болгаш эдертиглер чыындызы А.А. Алдын-оол)
| 18 | |||||||||||||||||||||||
| 51 | Чылдыё \елери..Х=гл\г чазым (2 шак) | С.Сарыг-оол «Чаагай час» В.Бианки «Ыяштарныё байырлалы» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| С=з\глелди кезектерге утказыныё аайы-биле чарып, башкыныё дузазы-биле б=д\\н болгаш нарын план тургузуп, кезек б\р\з\нге база б\д\н с=з\глелге хамаарышкан айтырыгларны тургузуп билири.
| -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| -дылдыё негелдерин к\\седирде янзы-б\р\ схемаларны, модельдерни, символ- демдектерни ажыглап билири ; -белен таблицаларны,схемаларны, с=з\глелдерни немээри;
| - билдинмес ч\\леринге айтырыгларны салып билири; - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири;
| Билири: Номчаан ч\\л\н эдерти чугаалап билири. Билип алыры: Номчаан ч\\л\н\ё утказын план езугаар бижип ==ренири. | Ар. 82,85 | 19
| ||||||||||||||||||
| 52 |
| С.Пюрбю«Час келди».В.Бианки «/ш час» | Билири: С=з\глелди кезектер аайы-биле номчааш, утказын дамчыдып билири. Билип алыры:Хоорай, суурга кандыгчаагайжыдылгалар чорудуп болурун таныштырары. +рт айыылыныё дугайында билиндирери. | Ар. 84,86-88 | 20 | |||||||||||||||||||||||
| 53 | «Эштигде х=гл\г – эптигде к\шт\г»-2ш | И. Крылов «Куу, рак, шортан» Л. Толстой «Адазы болгаш оолдары» | -Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередиринге дылдыё бай-байлаан, уран-чечен аргаларын ч=пт\г ажыглап билири.; - Т=рээн дылын улаштыр ==рениринге сонуургалын оттурары;
| С=з\глелдиё адынга болгаш бердинген чуруктарынга даянып, ооё утказын баш удур даап бодаары. Номчаан ч\\л\н\ё кол с=стеринге даянып , утказын бодунуё с=з\-биле дамчыдып билири.
| - +=ренип турар эртеминиё тема, б=л\к аайы-биле кол сорулгаларын,утказын угаап билири; - башкынын удуртулгазы-биле бердинген даалгаларны к\\седип ==ренири;
| - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири; - алган медээлерни сайгарып, критикалап билири;
| - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири;
| Билири: С=з\глелдиё утказын план езугаар чугаалап дамчыдары. Билип алыры: Черлик дириг амытаннарныё дугайында билиин ханыладыры. | Ар.114-116 | 21 | ||||||||||||||||||
| 54 |
| О. Сувакпит «Айбаангы» | Билири: Басняны болгаш с=з\глелди \н аяннын сагып тургаш номчууру. Билип алыры: Эп – найыралдыё ажык-д\ж\\н \нелеп билиндирери. | Ар. 116-117. | 22 | |||||||||||||||||||||||
| 4-к\ улдуё-14 шак | ||||||||||||||||||||||||||||
| 55 | Чонум чаагай еэу-чаёчылдары (1шак) | О.Саган-оол «Аёчыныё чугаазы»
| - долгандыр турар бойдуска хумагалыг, камныг, ынак болуру; - езу-чурумга чагырткан, ужур-д\р\мн\ сагып билир кижизиг м=з\ – шынарлыг бооп хевирлеттинген турар;
| Номчаан ч\\л\нге хамаарыштыр бодунуё бодалдарын илередип билири, ону аас болгаш бижимел-биле дамчыдып билири. С=з\глелдиё эстетиктиг болгаш м=з\-шынарга хамаарыштыр \нелиг талаларын бодунуё билип турар аайы-биле илередип билири.
| - башкынын удуртулгазы-биле бердинген даалгаларны к\\седип ==ренири; -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири;-бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| - Библиотека болгаш Интернет дузазы-биле херек билиглерни тып, ажыглап билири; - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири; - алган медээлерни сайгарып, критикалап билири;
| - коммуникативтиг сорулгаларны дыёнакчыга тода, дорт, дес-дараалашкаа-биле медээни, билигни чедирери; -удур-дедир хыналда \езинде бот-боттарынга дузаны \езинде чедирип билири болгаш коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - б=л\к-биле ажыл \езинде чогуур айтырыгларны салып билири.
| Билири:тываларныё чолукшуур езулалын сактыры. Билип алыры: аёчы кижиниё чер чоруурда езулалын с=з\лелден билиндирер. | Ар.132-133 | 1 | ||||||||||||||||||
| 56 | Ойнаксанчыг оюннарым (2шак). | К.Ондар «Ойнап чору». | Билири: С=з\глелди рольдап номчууру, бижик демдектерин сагыыры. Билип алыры: Номчаан ч\\л\н бодунуё с=стери-биле дамчыдары. | Ар. 120-123 | 2 | |||||||||||||||||||||||
| 57 | Матпаадыр | Билири: салаа б\р\з\н\ё адын билири болгаш ол оюнну ойнаары. Билип алыры:оюн \дээн чугаа деп ч\л дээрзин билиндирер. | Ар. 119-120 шээжилээр | 3 | ||||||||||||||||||||||||
| 58 | Кижи болуру чажындан (3шак) Е.Танова «Х==к\й х=кпештер ужун мегелепкеним» | Билири: Бижик демдектерин сагып, с=з\глелди аянныг номчууру. Билип алыры: Бодунуё кылган чазыгларынга т\ёнел \нд\р\п билиндирери. | Ар. 121-123. | 4 | ||||||||||||||||||||||||
| 59 | Чугаа сайзырадылгазы. Эдертиг «Долаана». | Билири:Номчаан ч\\л\н эдерти чугаалап билири. Билип алыры: Номчаан ч\\л\н\ё утказын план езугаар бижип ==ренири.
| Ар. 182-183 (А.А.Алдын-оол) | 5 | ||||||||||||||||||||||||
| 60 | А.Гайдар «Тимур болгаш ооё командазы» | Билири: С=з\глелди аянныг номчууру. Билип алыры:тимуржу команданыё кежиг\ннери кырган улуска канчаар дузалажып болурун билиндирери | Ар. 124-125 | 6 | ||||||||||||||||||||||||
| 61 | +ске чоннарныё аас чогаалы (3шак) | Узбек улустуё тоолу «Эё эки белек» | -Сагыш-сеткилди,бодалдарны илередиринге дылдыё бай-байлаан, уран-чечен аргаларын ч=пт\г ажыглап билири.; - Т=рээн дылын улаштыр ==рениринге сонуургалын оттурары;
| Хереглээн номун алфавиттиг каталогтан тып, библиотекада бар номнарны ажыглап ==ренириСправочниктер, энциклопедиялар, уругларга хамаарышкан журналдарны ажыглап билири
| - кылып турар ажылдарын ажыл уезинде болгаш ажыл соонда шын азы шын эвес кылып турарын боду сайгарып, шинчилеп билири; - номчулга талазы –биле бодунун ажылын планнап билири.
| - Библиотека болгаш Интернет дузазы-биле херек билиглерни тып, ажыглап билири; - аас болгаш бижимел чугааны шын болгаш медерелдии-биле тургузуп билири; - болуушкуннарны логиктиг (бодамчалыг) сайгарылгага даянып дамчыдып билири;
| -удур-дедир хыналда \езинде бот-боттарынга дузаны \езинде чедирип билири болгаш коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - б=л\к-биле ажыл \езинде чогуур айтырыгларны салып билири.
| Билири: Чурукка чугаа тургузуп билири, номчаан ч\\л\н\ё утказын дамчыдары. Билип алыры: узбек,тыва,орус тоолдарны ылгап-деёнеп билиндирери. | Ар. 126-127 | 7 | ||||||||||||||||||
| 62 | Татар улустуё тоолу «/ш угбашкы». | Билири:татар тоолду билири тыва тоол-биле деёнеп билири , аас чугаазын сайзырадыры. Билип алыры: Ада-иезин \нелеп,х\нд\леп чоруурун билиндирер .
| Ар.128-130 | 8 | ||||||||||||||||||||||||
| 63 | Класстан дашкаар номчулга | Май 9-Тиилелге х\н\.Л. Кассиль «Совет солдатка тураскаал». | Билири:Кезектер аайы-биле утказын чугаалап билири, словарь курлавырын байыдары. Билип алыры:Тывада ада чурттуё улуг дайыныныё тиилекчилеринге кылган тураскаалдар-биле таныштырары. | Ар. 165-166 | 9 | |||||||||||||||||||||||
| 64 | Чылдыё \елери. Чараш чайым (5шак) | Э.Кечил-оол «Чечектерим» С.С\р\ё-оол «Дииё оглу» | - Аас болгаш бижимел чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын чедимчелиг ажыглап билири. -Т=рээн дылын сайзырадырынга. ону кадагалап арттырарынга ==реникчинин бот киржилгези; - Аас чугаага дылдыё уран-чечен аргаларын эстетиктиг талазынче угландырары.
| С=з\глелди кезектерге утказыныё аайы-биле чарып, башкыныё дузазы-биле б=д\\н болгаш нарын план тургузуп, кезек б\р\з\нге база б\д\н с=з\глелге хамаарышкан айтырыгларны тургузуп билири.
| -бот хыналданы, удур-дедир хыналданы болгаш бодунуё, эштериниё ажылын \нелеп билиринге ==ренири; - бодунун кылыр ужурлуг ажылын планап билири; салып алган сорулгаларын езугаар ажылын кылып билири;
| -дылдыё негелдерин к\\седирде янзы-б\р\ схемаларны, модельдерни, символ- демдектерни ажыглап билири ; -белен таблицаларны,схемаларны, с=з\глелдерни немээри;
| - билдинмес ч\\леринге айтырыгларны салып билири; - коммуникативтиг сорулгаларны шиитпирлээринге дылдыё аргаларын чедимчелиг ажыглаары; - болукке ажылдап ооренири; бодунун бодалындан ангыда эжинин узел-бодалын база дыннап, унелеп билири;
| Билири: Ш\л\кт\,с=з\глелди ч\г\рт\ номчууру, номчаан ч\\л\н\ё утказын дамчыдып билири. Билип алыры:культурлуг болгаш черлик \н\штерниё чайгы \еде =з лдезиниё дугайында билиглерин ханыладыры. | Ар. 135-137 | 10 | ||||||||||||||||||
| 65 | С.С\р\ё-оол «Элик» | Билири:Т=рээн чериниё чайгы \еде =скерилгелерин хайгаарап болгаш чугаалап билири. Билип алыры: азырал,черлик дириг амытаннарныё чайгы \еде =з\лдезиниё дугайында билип алыры. | Ар. 138-139 |
11 | ||||||||||||||||||||||||
| 66 | Бистиё проективис «Чайгы дыштанылга» | Билири:чай дугайында ш\л\ктерни, авторларны билири. Билип алыры:ш\л\ктерни шын аянныг чугаалап билиндирер |
| 12 | ||||||||||||||||||||||||
| 67 |
| Чыл т=нч\з\н\ё хыналда тестизи. | Билири:номчаан чуулунуё утказынга айтырыгларга харыылаары. Билип алыры:тест-биле шын ажылдап билири. |
| 13 | |||||||||||||||||||||||
| 68 |
| Частырыглар-биле ажыл. Экскурсия | Билири:чайгы айларныё аттарын билири,т=рээн чериниё чайгы \еде =скерлиишкиннерин чугаалап билири. Билип алыры:айтырыглар дузазы биле чугаа тургузуп билир. |
| 14 | |||||||||||||||||||||||
58
Вебинар для учителей
🎓 Свидетельство об участии ✨БЕСПЛАТНО!✨
