"?рпа?-артта ?ал?ан із"

Саба?ты? та?ырыбы: ?рпа? – артта ?ал?ан із.

Саба?ты? ма?саты: о?ушы бойына ?лтты? ??ндылы?тарды сі?іре отырып, адамгершілікке, кішіпейілділікке, адалды??а, ?айырымдылы??а т?рбиелеу.

Саба?ты? т?рі: пікірлесу

Саба?ты? ?дісі: с?ра?-жауап

Саба?ты? к?рнекілігі: презентация

Жоспар:

І. ?ла?аты хал?ымны? д?ст?рінде... («Бір шо? жиде» хикаятында к?рінетін салт-д?ст?р, ?дет-??рып, ырым-жорал?ылар).

    ІІ. Бір шо? жиде – бір атаны? ?рпа?ы (адами ??ндылы?тар, жолдасты?, а?айынны? бірлігі).

    ІІІ. А?аш тамырымен мы?ты,

          Адам ?рпа?ымен мы?ты.

Ж?рісі:

М??алімні? кіріспе с?зі:

   Т?рбие са?атымыз жергілікті жазушы, ?о?ам ?айраткері ?біш Кекілбаевты? «Бір шо? жиде» хикаяты негізінде ?ткізіледі. «Бір шо? жиде» шы?армасы ?аза? хал?ыны? ерлік тарихын, ту?ан ел мен ?скен жерді? ?адір-?асиетін д?ріптеп, ата-бабаны? ой-арманын жеткізетін, ?мірді? м?н-ма?ынасы т??ірегіндегі тол?аныстарды ал?а тартатын ?аламгерді? тамаша туындыларыны? бірі. Жиде а?ашы тамырын тере?ге жаятын, ?рі к?п жеміс беретін ?сімдік. Шы?армада ?рпа? жал?асты?ы, хал?ымызды? сан ?асырлар бойы жина?тал?ан салт-д?ст?рі, ?дет-??рпы, ырым-тыйымдары к?рініс табады. Сол себепті ?аламгер туындысы «Бір шо? жиде» деп атал?ан. Бізді? б?гінгі пікіралысуымыз осы шы?армада кездесетін салт-д?ст?р, ?дет-??рып, ырым-тыйымдар мен адами ??ндылы?тар т??ірегінде ?рбімек.

І. ?ла?аты хал?ымны? д?ст?рінде... («Бір шо? жиде» хикаятында к?рінетін салт-д?ст?р, ?дет-??рып, ырым-жорал?ылар)

С?ра?тар:

1. Баланы ?ыр?ынан шы?ару кезінде ?андай жорал?ылар жасалады? М?ні неде?

(?ыр?ынан шы?па?ан баланы? еті мен с?йегі бірікпегенін білегінен ?стап бай?ау?а болады. Олай дейтініміз, ?ыры? к?нге дейін баланы «тіл тиеді», «с?? ?теді» деп тіл-к?зден са?та?ан, к?рсете бермеген, я?ни ана ?шін де, бала ?шін де ?ыры? к?н – ?ауіпті кезе?. ?ыр?ынан шы?па?ан б?пені к?руге ?лкендер де талпынба?ан. Сол сия?ты ?ыр?ынан шы?па?ан баланы? к?зі де бірт?рлі т?манданып, ?айда ?арап т?р?аны белгісіз болып т?рады. ?ыр?ынан шы?па?ан бала ?лі жерді? баласы болып есептелмейді. Баланы ?ыр?ынан шы?ар?ан со?-а? оны? екі к?зі жылтырап, жан-жа?ына к?з то?татып ?арай бастайды. Білегін ?ста?анда ет пен с?йегіні? біріге баста?аны бай?алады, я?ни с?биді ?ыр?ынан шы?ару –  ет пен с?йекті? біріккеніне жасалатын ??рмет.

?детте ?л баланы ?ыры? к?нге жеткізбей (37-39 к?нде), ?ыз баланы міндетті т?рде ?ыры? к?н толтырып барып, ?ыр?ынан шы?арады. Тіліміздегі «?йел ?ыры? шыра?ты» деген с?з де осы жаймен байланысты айтылса керек. ?алай бол?анда да, ?л мен ?ызды? дене бітімі екі т?рлі. ?йел мен ер адамны? к?ш-?уатында, жаратылысында, дене ??рылысында ?здеріне т?н ерекшеліктері бар, бір есептен ?ыз бала ?лдан ?ара?анда н?зік ?ой. ?л бала болмысынан т?зімді, ?айсар дегендей, сонды?тан ?л баланы ?ыры? к?нге жеткізбей шы?ара береді. Бала ?міріндегі кез келген ?уаныш тойларыны?  ?р?айсысыны? ізгі тілегі, ма?саты, танымды? ?лгісі бар. Бала мазасызданып жыла?анда, д?рыс ?йы?тама?анда  ?желеріміз «бала ?ыр?ын к?тіп ж?р» деп жатады. Шынында да, ??дайды? ??діретіне шек жо?, жа?а?ыдай мазасыз жыла??ы баланы барлы? ж?н-жорал?ысымен ?ыр?ынан шы?арса, жылауы то?тап, тынышталатын бол?ан. М?нда?ы та?ы бір ерекшелік, баланы ?ыр?ынан шы?ару?а арнап ша?ырылатындар – ?йел адамдар, осында?ы ж?н-жорал?ыларды ?йелдер ат?арады).

1. Баланы? ?олына асы? жілікті ?статуды? м?нісі неде, астарында не жатыр?

(Біреуді? н?рестесін бауырына салу, я?ни бала асырап алу — ?аза?ты? ежелден келе жат?ан ??рпы. Бала асырап алу, негізінен, ?з кіндігінен ?рпа? болма?ан жа?дайда ж?зеге асырыл?ан. Сондыктан да ?з кіндігінен н?ресте болмаса немесе балалары ??таймай, шетіней берсе, ондай ша?ыра? жа?ын-жуы?тарыны? бірімен келісімге келіп, баласын бауырына салатын бол?ан. ?аза? салтына орай, бала асырап алушы, ?детте, той жасап, ер бала болса — асы?ты жілік, ?ыз бала асырап алатын болса — то?па? жілік ?стау ??рпын істеген. Баланы? ?олына жілік ?стату оларды? к?пшілік алдында?ы анты, у?десі іспетті бол?ан. Ж?рт аддында бала?а жілік ?стату ар?ылы екі жа? та бала алу, бала беру ісіне ризашылы?ын танытады)

1. С?би шетіней берсе, д?ниеге келген н?рестені? т?руы ?шін ?андай ырымдар жасалады?

(?ыры? ?азанны? астынан ?ткізіп, ?ыры? ?йелді? емшегін емізіп, жа?а к?шіктеген ?ызыл итті? бауырына салады).

   ІІ. Бір шо? жиде – бір атаны? ?рпа?ы. (адами ??ндылы?тар, жолдасты?, а?айынны? бірлігі)

1. Же?гесіні? ?з бауырынан шы??ан 30 к?ндік с?биін ?айынсі?лісі мен к?йеу баласыны? бауырына салуыны? ма?саты неде? Сендерді? к?з?арастары? ?андай?
2. «?ке ?лсе де, ?ке?ді к?рген ?лмесін» деген на?ылды? шы?арма?а ?андай ?атысы бар?

Бізді? ?лтты? т?рбиемізде отбасы шешуші ма?ыз?а ие болды. Бір ша?ыра?ты? астында?ы ?лденеше буын ?кілдеріні? ?р?илы педагогикалы? парызы болды. Ана ?лы мен ?ызын мейірбанды??а, бауырмалды??а, ?дептілікке, ізеттілікке, ?й т?рмысына болысу?а баулыса, ?ке мен а?а батылды??а, шаруашылы??а, а?айын-жегжатпен жарасымды ?атынас?а, елжанды??а, табандылы? пен т?зімділікке баулыды. Ата мен ?же ата-баба шежіресіне, ?ткен замандар тарихына, бабалардан ?ал?ан д?ст?рлер мен рухани м?ра?а баулыды.

          ІІІ. А?аш тамырымен мы?ты,

          Адам ?рпа?ымен мы?ты.

• Б?гінгі т?рбие са?атымыздан не білдік, нені санамыз?а т?йдік? Адам бойында ?андай жа?сы ?асиеттер болу керек деп ойлайсы?дар? (?а?аз?а ?асиеттерді жазып, а?аш?а ілу).

     Міне, осы ??нды ?асиеттерді, атадан бала?а мирас болып келе жат?ан салт-санамызды, ?дет-??рпымызды бойымыз?а сі?іріп ?ссек, тамырымыз тере?ге жайылып,  жапыра?ымыз жай?ал?ан мынадай м?уелі б?йтерекке айналарымыз с?зсіз.

      «А?аш тамырымен, адам ?рпа?ымен мы?ты» деп бабаларымыз айт?андай, сіздерді? ата-аналары?ны? артына ?алдырар жар?ын ізі болулары?а тілектеспін!