Үндүүлөрдүн үндөштүк закону (сингармонизм)

• ТЕМА: ҮНДҮҮЛӨРДҮН ҮНДӨШТҮК ЗАКОНУ (СИНГАРМОНИЗМ

Sin – бирге

Harmonia - окшошуу)

Сабактын максаты:

• Билим берүүчүлүк: үндүү тыбыштар боюнча мурунку алган билимдерин тереңдетишет.

• Өнүктүрүүчүлүк: окуучулар үндүү тыбыштардын үндөшүп өзгөрүүсүн үйрөнүшөт.

• Тарбия берүүчүлүк: топтордо иштөөдө бири-биринин оюн угуп, өз ара сыйлашууга тарбияланышат.

• Фонетика деген эмне?
• Тамга, тыбыш деген эмне?
• Үндүүлөр жана алардын класификациясы кандай?
• Үнсүздөр жана алардын классификациясы кандай?
• Муун жана анын түрлөрү кандай?

э,ээ,и,ү.үү,ө,өө

• ҮНДҮҮЛӨР ТИЛГЕ КАРАЙ

ИЧКЕ

ЖООН

а,аа,ы,у,уу,о,оо

а,аа,э,ээ,и,ы

• ҮНДҮҮЛӨР ЭРИНГЕ КАРАЙ

ЭРИНСИЗ

ЭРИНДҮҮ

О,ОО,Ө,ӨӨ,У.УУ,Ү,ҮҮ

• Айылдаштарыбыз – жоон, эринсиз (ачык)
• Жердештерибиздин - ичке, эринсиз (ачык)
• Үйдөгүлөрүбүздүн - ичке,эринчил
• Сырдашпыз – жоон, ачык
• А-та, а-па, и-ни, э-же ж.б.
• Эне+лар=энелер
• Тоо+лар=тоолор
• Элик+ны=эликти

• Үндөшүү үндөшүүнүн деңгээлине карай толук жана толук эмес болуп бөлүнөт.
• Толук үндөшүү:
• өмүрдүн – ичке,эринчил
• жакшылык –жоон,эринсиз
• Толук эмес:
• Шылтоо – жоон,эринчиз,эринчил
• Шумкар - жоон,эринчил,эринсиз

• Кыргыз адабий тилинде үндөшүү мыйзамынын бузулушу да орун алган. Бул көбүнчө башка тилдерден келген сөздөрдө бузулат.
• Мисалы: адилет, алиппе, айкел
• Ээрчибес туруктуу мүчолөр бар
• Мисалы: сүт+кор= сүткор (ичке,жоон) жем+кор=жемкор (ичке,жоон),илим+поз=илимпоз (ичке,жоон)