ВИЧ жана СПИД деген эмне (доклад)

ВИЧ жана СПИД деген эмне?

ВИЧ кыргызча АИВ-бул:

А-адамдын

И-иммунно жетишсиздик

В –вирусу

ВИЧ-бул къпкъ чейинъз\н\н адам организминде бар экендигин билинбестен жашыруун сакталуусу менен ъзгъчълънът.Бул вирус тышкы чъйръдъ туруктуу эмес;56 градус та 30 минутта, кайнатканда 5 минутта: Химиялык жол менен тазалаганда (хлор ,спирт,иод)жоголот.

СПИД-ЖИКС (жуктурулган иммун жетишсиздик синдрому)-ооруунун акыркы баскычы. Акыркы баскычта адамдын иммундук системасы начарлай баштайт,организм оорууларга каршылык кърсътъ албай ,айыктырууга м\мк\н болбойт: кургак учук,ъпкъгъ суук тийген,коркунучтуу шишик (рак)ж.б.СПИД тез ън\г\п,оор абалда ъърч\п,ъл\мгъ бат алып келет.СПИД-(ЖИКС) термини ар кандай ооруулардын белгилерин бириктирет, натыйжада организмдеги иммундук системанын начарлалашына,акыры ВИЧ жугуштуу оорууга алып келет.

Ж-жуктурулган

И иммундук

К –кем

С синдром

ТАРЫХЫ

Измлдъълъргъ таянсак ,илдет Борбордук Африка ълкълър\ндъ пайджа болгон. Америкалык изилдъъч\ Б.Корбеттин тыЯнагы боюнча,ВИЧ 1-жолу 20-кылымдын 30-жылдарында маймылдан адамга кан аркылуу жуккан .Бул вирус адамдын организмине киргенден кийин ,акырындык менен иммундук системанын функцияларын ълт\ръ баштайт бирок вирусту алып ж\ргън адам бир топ жыл соо адамдай эле жашай алат.15 жылга чейин канда сакталышы ыктымал.Кыргызстанда 1-болуп ВИЧ илдетин жуктурган адам 1996-жылы каттталган.

БУУнун маалыматына караганда д\йнъдъ ВИЧ СПИД менен жашап жаткан болжол менен 35 миллион адам бар..К\н сайын вичке 7 миёдей адам чалдыгат.Жыл сайын д\йнъдъ 2 миллионго жакын адам каза болууда.

29-майда СПИДден каза болгондорду эскер\\ к\н\ белгиленет.Ушул к\нгъ карата СПИД борбору каалоочулардын баарын ыктыярдуу т\рдъ текшер\\ акциясын ъткъз\шът.

СПИД кылымдын табышмактуу дарты

СПИД-пайда болгон иммундук жетишсиздиктин синдрому –бул кишинин иммундук дефицитинин вирусун (ВИЧ)чакыруучу жугуштуу ооруунун акыркы тепкичи.Бул вирус адамдан адамга гана берилет.ВИЧ бардыгынан мурда адамдын организминин ар кандай ооруларга жана жугуштуу оорууларга каршы турууну камсыз кылган коргонуу системасын жабыркатат.ВИЧ менен жашаган адамдар ден-соолугуден-соолугу тазадай кър\нът жана къп жылдар бою бул ооруну жугузуп алгандыгы тууралуу шектенишпейт.Бул учурда ,оорунун кандайдыр бир белгилери пайда болгонго чейин ,алар башкаларга да жугузушу м\мк\н.ВИЧ-инфекциясынын алгачкы белгилери къптъгън башкаоорулардын белгилерин элестетет.Алар:лимфа бездеринин чоёоюшу,жътъл\\,дененин ысышы,ичтин ът\\с\ ж.б.ВИЧ-инфекциясы деген диагнозду врач гана атайын анализдин жардамы менен кое алат.

Азыркы учурда окумуштуулар ВИЧ-инфекциясына каршы вакцинаны иштеп чыга элек,ошондой эле ВИЧ-инфекциясынан адамдын организмин толук айыктыруучу дары дармектер да жок.СПИД ж\з миёдеген адамдардын ъм\р\н алып кетти жана планетадагы бардык адамзатка коркунуч туудурууда.

Къбъйт\\дъ СПИДти

Кък\ръг\ сокурлар

К\ндъп-т\ндъп акмалап,

К\ръш ачып доктурлар.

Ийне сайып кайф болуп,

Итеёдешет наркоман

Итти туурап ит болуп

Иш б\т\рът аркадан.

Арал айылынын фельдшери Абдумаликов Абдинаби аке 21-кылымдын чумасы деп аталган СПИД тууралуу жалпак тил менен кеёири т\ш\нд\р\п кетти.окуучуларды жаркын жашоого \ндъп спорт менен достошууга чакырды.

Суроо – жооптор:

-Башка биръълърд\н канына булганганда ВИЧти жугузуп алууга болобу?Мисалы ,мурун канаганда же спорттук аспаптарга жугуп калган кангдын калдыгы аркылуу?

-Эгерде териде жаракат болбосо ,ал тери ъз\ эле микробдордун ,анын ичинен ВИЧтин кир\\с\нън сактайт.Оорулуу адамдын каны соо адамдын рганизмине теридеги жаракат,кесик аркылуу киргендежугат.ошондуктан чоочун кан менен кандай гана байланыш болбосун коргонуу каражаттарын клодонуу керек (пластикалык пакет же резина мээлейлери).Биръън\н каны менен кандай гана байланыш болбосун ар дайым колду самындап жууш керек .

-СПИД менен ооруган адам канча жыл ъм\р с\рът?

-Бул адамдын дарылануусуна жараша болот.Эгер оорулуу такай врачтын къзъмъл\ндъ болуп,айткан даарыларды \зг\лт\кс\з колдонуп ж\рсъ жашай берет.

-СПИД менен ооруган кыз търъй алабы?

-Търъсъ болот.Бирок кыйын, такай врачтын къзъмъл\ндъ болуп аябай даарыланып,търъгъндън кийин эмчек с\т\н эмизбейт.

Стен газета чыгарган класстар ъздър\н\н газеталарын презентация кылып берип тегереку столду жыйынтыктадык.

А./сънбаев атындагы “Арал”орто мектеби

Биз СПИДге каршыбыз

8-9-11- класстар арасында уюштурулган тегерек стол

Уюштурган: Мамазияева Г.

ВИЧтин белгилери:

-ООРууну жуктургандан кийин 3-6-9-айлардын ичинде температура 39 га кътър\лът

1-2 тынбай ич ътът

-Денеге б\д\р ала майда безгектер чыгат

-Баш оору

-Тез арыктоо

Лимфотический узулдердин чоёоюшу

-Тез оору(грип,лихородка,орви ж.б.)

Негизи оорулуу адамдын спермасында,канында,влагалищадан чыккан суюктукта ВИЧ вирусу эё къп болот.

Кыргызстанда СПИД борборунда официально катталгандардын саны 5.5миё адамдан ашат.А катталбай ж\ргъндърдън саны канча ?СПИД 914 кыргызстандыктын ъм\р\н алып кетти. Д\йнъдъ 35 миллиондон ащык адам къз ж\мду.

КАНДАЙ ЖОЛДОР МЕНЕН ЖУГАТ?

Корголбогон жыныстык катнаш

Колдонулган шприц же бритва

Кан куйган донор

Энеден балага

Оруулуу эне търъгън учурда балага

СПИД КАЙСЫ УЧУРДА ЖУКПАЙТ.

-Идиш аяктарды бирге колдонгондо

-Мончого,бассейнге ,коомдук туалеттерге барганда,

-Кол алышканда

Ъб\шкъндъ

Ооруунуну карап тейлегенде

-Чымын чиркей чакканда