Мультимедиа — визуалды ж?не аудио эффектілерді? ?зара ?рекеттестігі
интерактивті программалы? ?амтаманы? астында ?азіргі заман?ы техникалы?
ж?не программалы? т?сілдер ар?ылы м?тінді, дыбысты, графикалы?
сызбаларды, суреттер мен видеоларды біріктіріп бір ?ана цифрлы ?ойылым
ретінде корсетеді.
Зерттеме ж?не мультимедианы ?олдану ?шін, программалы? ??деуге
?андай бейне ??ралды ж?не аудиоформатты ?олданып ж?мыс жасау?а
болатынын на?ты білген д?рыс. Видео ж?не аудио форматтарды зерттей келе
е? бірінші MPEG форатын ?арастыр?анымыз ж?н. MPEG форматыны?
отбасылы? тарихы, 1988 жылдан бастап танымал бола баста?ан PDF created
with FinePrint pdf форматтары. ?азіргі уа?ытта ?те танымал МPEG-4
форматы осыларды? туысы. Д?л сол жылы Moving Pictures Expert Group
комитеті ??рыл?ан болатын. Аудармасы жобамен кинематографиялы?
(?оз?алмалы бейнелер) сараптамалы? тобы. МPEG ?азір барлы?ына,
мультимедиа компьютермен немесе санды? телевидениемен ж?мыс жасап
ж?ргендер жа?сы білетін танымал формат деп есептеймін.
Ж?не д?л сол жылы MPEG-1 форматыны? зерттемесі басталып, а?ыр?ы
ая?тал?ан т?рі 1993 жылы шы?арыл?ан болатын. Біра? кез келген
бейнефрагментте суреттен бас?а дыбыста ?осыл?ан.
Дыбысты кодтау арнайы дыбысты? кодер ар?ылы орындалады. MPEG
форматты? дамуы барысында дыбысты? кодерлер жиі жиі ??деліп отырды
ж?не натижесін де к?рсетті. MPEG-1 форматыны? а?ыр?ы стан дартизациясыны? кезінде осы отбасыны? ?ш дыбысты? кодері пайда болды. Олар - MPEG-1 Layer I, LayerII и Layer 3 (д?л сол ?йгілі MP3). Windows-?а келетін болса? мультимедиалы? ойнат?ыш MicrosoftWindows Media Player ?олданылады. Біра? ол заманауи жа?а форматтарды,е? алдымен MPEG отбасылы? форматтарын ?олдай алмады. Жа?а MicrosoftWindows Media Player 7 ба?дарламалы? ?амтамасында ?олдай алатын форматты? тізбесі ау?ымданды. Б?л ба?дарламалы? ?амтама одан бас?адаал?аш?ыларына ??самайтын ?те пайдалы ?згешелікті? ?атарымен толы?ты.Дербес жа?дайда Media Player 7де true-bass ?зіндік ж?йесі, т?менгі жиіліктегідыбыстамаларды ж?не компазицияны? тере?дігін сомдайтын ж?йесіжа?сартыл?ан. Сонымен ?атар к?псызы?ты графикалы? эквалайзерлер,
плагиндер, скиндер, та?ы сол сия?ты ал?аш?ы жобаларда кездеспеген
к?птеген ерекшеліктері бар. Со??ы кездері .AVI форматыны? орынын бейне
ж?не дыбысты? файлдарды са?тау?а арнал?ан .WMV форматы баса бастады.
WMV (Windows Media Video), б?л формат дыбысты? ж?не бейне
а?параттарды Интернетте жіберуге ?рі са?тау?а арнал?ан ке? тарал?ан
формат болып есептеледі. Б?л форматта?ы а?параттар Windows Media
ойнат?ышы ар?ылы ойнатылады. М?нда?ы Windows ME жобасынан бастап
стандартты жеткізілімді ба?дарлама Windows Movie Maker, бейне мен
дыбысты? а?параттарды ?арапайым редакциялау?а ж?не дайын клиптерді
.WMV форматында са?тау?а м?мкіндік береді.
?ысуды? д?режесін ж?не жазыл?ан файлды? сапасын файлды са?тамас
б?рын та?дау?а болаты. QuickTime (Macintosh) технологиясы ?зіні?
фирмалы? форматын ?олданады. QuickTime ба?дарламалы? ?амтамасы
компьютерде дыбысты?, анимациялы? ж?не бейнелік файлдарды ойнату?а
арнал?ан.
Кейінгі уа?ытта ?аламторда Real Audio (Real Video) форматында?ы
а?параттар к?птеп кездеседі. RealAudio — б?л формат сайттар?а ?уендер
орналастыру?а арнал?ан, ал RealVideo —Сайттар?а бейне жазбаларды
орналастыру?а арнал?ан. Атал?ан форматтар ?уендер мен бейне
а?параттарды ?аламтор ар?ылы компьютерде, мейлі ол серверде жазылып
т?рсада немесе тікелей микрофон ар?ылы дыбыстарды бере алады ж?не
ойната алады. Бейне клиптерді ?абылдау оны? ойнауымен бірге ж?зеге
асады. Орта? жа?дайда бейнеклип ?ат?ыл дискте са?талмайды. Ондай бейне
клиптеге арнал?ан RealPlayer ба?дарламалы? ?амтамасы бар. ?аламтор
ар?ылы RealPlayer форматында ?ойылып т?р?ан радиостанцияларды
ты?дау?а болады.
Бейне материалдар жаз?ан кезде, біз Евразия континентінде
т?рыпжат?анымызды есепке ала отыруымыз керек. Ойнатылым кезінде
бейнестандарттарды? те?герімдерінде PAL стандарты т?руын ?ада?алау
керек. ?йткені барлы? техникаларда ойнатылуды? осы стандарты
белгіленген .
Дыбысты? формат, бейне жазу?а арнал?ан форматтар ж?не файлдарды
?ысу?а арнал?ан форматтар ж?не ойнату?а арнал?ан форматтар кездеседі.
Видео жазу?а арнал?ан форматтар:
VHS — аналогты видео. Б?л формат б?рын?ы ескі видеокассеталарды жазу
?шін арнал?ан формат. ?азіргі кезде аліде ?олданылады.
DV (Digital Video) — б?л видеоформат санды? видеоны жазу?а арнал?ан.
записи, мысалы MiniDV-камералар. М?нда видеосигналды ?ысу коэффиценті
кішкене (5:1), сонды?тан ?лкен (жадыда к?п орын алатын) жо?ары сапада?ы
видеоа?ын болып табылады. Алын?ан бейнені к?ру ?шін оны компьютерде
к?п ??деуге (?ысу немесе конверттеу) тура келеді.
Егер ?азіргі уакыттта?ы стандартты ?ысу жайлы айтатын болса?, онда келесі
фомат т?рлерін белгілеуге болады:
MPEG (Moving Pictures Expert Group) — б?л халы?аралы? комитет атауы,
осы ?ысу стандарттарын жасаумен айналысады. Оны? ?рт?рлілігі:
MPEG-1 — б?л формат компакт-дисктерді ?ысу?а арнал?ан(CD-ROM).
Видео сапасы— к?дімгі ?арапайым видеомагнитофондікі, ?лшемні? р??саты
352х240, м?ндай форматта фильм жазыл?ан диск VCD (VideoCD) деп
аталады.
MPEG-2 — б?л формат DVDге, санды телевидениеге арнал?ан. Б?л
форматта?ы видеоларды DVD-, HDD-, Flash-камералары т?сіреді. М?нда
кейбір бас?ада заманауи форматтар негізделеді. Олар жайлы ары ?арай
жал?астырамыз.
MPEG-3 – д?л ?азіргі уа?ытта ?олданыстан шы??ан формат. Тек сіздер м?ны
дыбысты? ?ысу MP3 (MPEG Audio Layer 3) форматымен шатастырма?ыздар.
MPEG-4 — б?л форматты жиі жай ?ана MP4 деп атайды. MPEG-2
форматына ?ара?анда видеоа?ыны кішілеу бол?анымен, бейне суреттер
жо?ары сапалы. Сонды?тан б?л форматты к?птеген заманауи DVD-
ойнат?ыштар ойната алады. Б?л форматтарды? арасында?ы айырмашылы?ты
т?сіну ?шін келесі сандар тізбегіне назар аудары?ыздар: ?за?ты?ы 1,5
са?атты? DV форматында?ы видеожазба жобамен 20 Гб орын алады, MPEG-
2 форматында?ы жазба — 4,7 Гб (к?лемі DVD), ал MPEG-4 форматында?ы
видео жазба — 700 Мб (к?лемі CD).
HD (High Definition) – б?л жа?а формат видеоны жазу ж?не ойнатуы
жа?ынан ?те аны? ж?не бейнені жо?ары сапада к?рсете алады. Б?л
форматты? ?ш жа?ы бар: HD1 р??сат етілген 1280х720, HD2 — 1440х1080
ж?не FullHD — 1920×1080, MPEG-2 кодегіне негізделген.
Со??ы уа?ытта к?птеген ?й бейнекамералары HD форматында жазады.
Жазыл?ан бейнені? сапасы жо?ары, біра? оны толы?тай ба?алау ?шін
т?сірілген жазбаларды ?лкен диагональды теледидардан немесе монитордан
аттас HD класынан ?ара?ан ж?н.
Айтар болса? та?ыда к?птеген форматтар кездеседі. Олар?а:
AVI (Audio Video Interleave) — аудио ж?не видео кезектері. ?зімен бірге
медиа-контейнері бар, ??рамында MPEG1 бастап, MPEG4 ден ая?талатын
ж?не та?ада бас?а форматтары бар.
WMV (Windows Media Video) — б?л форматта?ы видео Microsoft
компаниясыны? программалы? ?амтамаларымен к?руге арнал?ан .
VCD (Video CD) — б?л стандарт а?параттарды компакт-дискіде са?тау?а
арнал?ан. VCD форматы тек арнайы VCD-ойнат?ыштарда, кейбір DVD-
ойнат?ыштарда ж?не ДК де ?ана ойнатылады. Бейне сапасы VHS бейнелеріне
с?йкес. MPEG-1 кодегінде кодталады.
SVCD (Super Video CD) – б?л формат жа?сартылы?ан ?рі ке?ейтіген VCD
ретінде жасал?ан.
MKV (Матрешка немесе Matroska) — б?л да контейнер. Видео, аудио,
субтитрлар, м?зір ж?не ойнат?ыштан ??рал?ан. Ашы? коды бар, ?лі к?п
таралма?ан, біра? болаша?ы зор формат.
Ал енді интернетте ?олданылатын бейнеформаттар жайлы айта:
FLV (Flash Video) — б?л формат бейнеклиптерді Интернетте орналастыру?а
ж?не жіберуге арнал?ан. Ж?не айта кету керек, б?л формат YouTube, RuTube,
Google Video т.с аума?тарда бейнеклиптерді орналастыру ?шін ?олданылады.
SWF (Shockwave Flash) — б?л анимациялы? ке?ейтілім Adobe Flash
ба?дарламасында жасал?ан. Ж?не де flash форматында?ы бейнеклиптер
браузерлерде Flash Player к?мегімен ойнатылады. Сонды?тан флеш-роликтер
Интернете ке?інен тарал?ан. Ендеше FLV кенейтілімін— ол, SWF — флеш-
ролик емес флеш-видео деп айтамыз.
RM, RA, RAM — ке?ейтілімдері RealVideo форматы, RealNetworks
компаниясы ?сын?ан, Интернетте телевизиялы? трансляцияларды к?рсетуге
арнал?ан формат. Файл к?лемі аз ?рі сапасы т?мендеу бол?анымен
телевизиялы? каналдарды on-line к?руге м?мкіндік береді.
MOV — Quick Time – аудио ж?не видео форматтарды са?тау?а арнал?ан. 80-
жылдарды? ая?ында Apple фирмасы ?сын?ан. Бастамасын ал?аш?ы Macintosh
компьютерлерінде ?олдану?а арналып жасал?ан еді, со?ына ?арай барлы?
?лшемдері Microsoft Windows операциялы? ж?йесіне аударылды. ?ысу
д?режесі ?те жо?ары бол?анымен, біра? алын?ан фильм сапасы т?мендеу.
DVD жазбасына ?атысы бар ке?ейтулер:
VOB (Versioned Object Base) — б?л ке?ейтілімді контейнер, ??рамында
бірнеше видео (MPEG-2 форматты) ж?не аудио а?ыны бар,м?зір мен
фильмдерді? субтитрынан турады. Б?л негізгі файлдар DVD-дискте
фильммен бірге орналас?ан.
IFO — файлдары DVD-дискте, фильм жайлы а?параттармен бірге м?зірі,
VOB-файлдарды жіберу реті, DVD ойнат?ыш?а ?ажетті ?ызметтік
файлдардан т?рады. Б?л ??рылым DVD-диска жазып немесе
конвертирования жасап жатканда орындалады.
m2v, m2p — б?л VOB-файлдарды? ??рылуы ж?не и DVD дискты жазу
барысында?ы MPEG-2 форматты видео.
Мобильді ж?не ы?шамды ??рылымдар?а арнал?ан бейне форматтар
PMP (Portable Multimedia Player) — ы?шамды мультимедиялы?
ойнат?ыштар?а арнал?ан вейнеклиптер.
3GP (3rd Generation Phone) — ?шінші д?режелі мобильді телефондар?а
арнал?ан видео ж?не аудио файлдар. Дайын 3gp форматта?ы видео роликтер
бас?а формата?ы видео роликтерге ?ара?анда ?лшемдері аз келеді. Біра?
?кінішке орай ол бейнені? сапасына ?атты ?сер ететінінде еске сала кетеміз.
Интернетте ж?мыс жасау?а ?олайлы негізгі форматтар олар MPEG4,
FLV ж?не SWFт.с.с олар ?те аз орынды алады. Барлы? форматтар
компьютерде к??іл толарлы?тай ж?мыс жасай алуы ?шін, арнайы кодектер
(видео ??дейтін кішірек ба?дарламалар) орнатылуы керек. Мысалы, кодектер
тізімінде K-Lite Codec Pack кодегі барлы? ?иынды?тарды? алдын алатын,
?мбебап аудио ж?не видео ойнат?ыш болып есептеледі
Аудио, видео файлдарды? дамуын ба?ылый отырып осы салада?ы
ба?дарламалы? ?амсыздандыруды? ?лкен к?лемі ?азіргі т?тынушылар?а
?сынынылатынын бай?ау?а болады, ж?не ?олданыс ?шін ?андайда бір аудио
видео форматты на?ты н?с?асы ретинде ?сыну ?те ?иын себебі а?паратты?
ж?не компьютерлік технологиялар ?р екі ?ш жыл сайын сапалы дыбыс пен
к?ріністі ?сыну ?шін аудио видео форматтарды? жа?сартыл?ан жа?а
т?рлерін ?сынуда.
914
70 376 
