Водгук на мастацкі твор

Сфера выкарыстання і функцыя:

мастацкая; у тэкстах выразна праследжваецца адзінства камунікатыўнай і эстэтычнай функцый, г. зн., што аўтары ставяць задачу не толькі данесці інфармацыю пра пэўную з’яву ці перажыванне, але і ўздзейнічаць на пачуцці, эстэтычныя ўяўленні чытача.

Падстылі:

1) паэтычны (лірыка), 2) празаічны (эпас), 3) драматургічны (драма).

Формы рэалізацыі і жанры:

пісьмовая;

раман, апавяданне, паэма, верш, п’еса і інш.

Асноўныя рысы:

выкарыстанне сродкаў іншых стыляў у эстэтычнай функцыі, экспрэсіўнасць, эмацыйнасць і вобразнасць.

Гэтым тлумачыцца шырокае выкарыстанне разнастайных вобразна-выяўленчых адзінак (тропаў і стылістычных фігур), якія павышаюць яго дзейнасць, дазваляюць падкрэсліць своеасаблівасць прадметаў і з’яў, выразіць індывідуальную, суб’ектыўную ацэнку, што адпавядае задачам паведамлення.

Тропы – гэта словы, якія ў тэксце набываюць пераносны сэнс. Яны ўзбагачаюць мову твора, надаюць яму асаблівую выразнасць. Пры дапамозе тропаў вылучаюцца характэрныя прыкметы прадметаў і з’яў, перадаюцца адносіны аўтара да таго, пра што ён піша. Да тропаў адносяцца: эпітэт, параўнанне, метафара, метанімія, сінекдаха, перыфраза, гіпербала, літота, іронія.

ЭПІТЭТ – гэта вобразнае слова, якое заключае ў сабе мастацкае азначэнне найбольш істотных прыкмет якога-небудзь прадмета ці з’явы. Можа выражацца любой часцінай мовы. Выконвае наступныя асноўныя функцыі:

• перадае непаўторнасць і глыбіню мастацкага бачання пісьменнікам жыцця;

• можа выклікаць у чытача зрокавыя ўяўленні (асабліва ў пейзажных замалёўках);

• уздзейнічае на розныя органы пачуццяў і выклікае пэўнае перажыванне.

Кудысьці белымі палямі ўздоўж аголеных бяроз, рассекшы неба правадамі , мяне цягнік паўсонны вёз. (І. Клепікаў)

А вечар чуткі, гутарлівы

Разносіць гоман, смех шчаслівы

І ў сэрцы паліць парыванні

І тчэ красёначкі кахання.

Якуб Колас

Сталыя эпітэты – гэта мастацкія азначэнні, якія ў фальклорных творах трывала замацаваліся за пэўнымі словамі і набылі ўстойлівы, традыцыйны характар: белыя ручанькі, сырая зямелька, шэры воўк, буйны вецер, зялёная дуброва і інш.

ПАРАЎНАННЕ – гэта мастацкі вобраз, пабудаваны на супастаўленні дзвюх з’яў ці двух прадметаў на аснове іх падабенства ці адрознення. Асноўныя функцыі:

• дапамагаюць стварыць каларытны малюнак прыроды;

• перадаюць эмацыйную напружанасць героя;

• адыгрывае важную кампазіцыйную ролю.

Ты далёка, як тое, што будзе праз год, і таму я самотны, нібы параход, што на беразе ціхім, як прывід, стаіць. (В. Шніп)

“На Беларусі пчолы, як гусі”, --

прыгадваў зямляк у выраі.

Р. Барадулін

Разгорнутае параўнанне – гэта супастаўленне дзвюх карцін: найчасцей пейзажную замалёўку з чалавечым жыццём:

Кукавала зязюля

У зялёным лесе,

Не згадала матуля,

Што выйдзе з Алесі.

Я. Купала

МЕТАФАРА – прыпадабненне аднаго прадмета ці з’явы да другога прадмета ці з’явы, чым-небудзь падобнага да першага. У аснову метафарызацыі можа быць пакладзена падабенства прадметаў:

-- па колеры, -- па форме, -- па аб’ёме, -- па прызначэнні, -- па становішчы ў прасторы і часе, -- па стану, працэсу і г. д.

Сярод іншых тропаў метафара займае галоўнае месца, яна дазваляе стварыць ёмісты вобраз, заснаваны на яркіх, часта нечаканых, смелых асацыяцыях: Пацяклі, паплылі за гадамі гады (Я. Купала).

Увасабленне (персаніфікацыя) – своеасаблівая разнавіднасць метафары; такое адлюстраванне неадушаўлёных прадметаў, раслін або жывёл, пры якім яны гавораць, думаюць і адчуваюць, як чалавек: У лесе затрымаўся вечар і нанач адпачыць прылёг, калі прыціх у голлі вецер, пугач узняў перапалох (А. Астрэйка).

МЕТАНІМІЯ – гэта троп, які ўяўляе сабой замену назвы аднаго прадмета назвай іншага прадмета, унутрана звязанага з першым па прасторавай сумежнасці, часу, прычыннай сувяззю. Гэта:

1. перанос назвы пакоя, памяшкання і пад. на людзей, якія там жывуць, вучацца, знаходзяцца: прагожы клас і клас замаўчаў; горад Гродна і Гродна прагаласаваў “за”;

2. перанос назвы пасудзіны ці ёмістасці на колькасць ці меру таго, што змешчана ў іх: чысты слоік і выпіць слоік соку; новае вядро і сабраў вядро суніц;

3. перанос назвы дзеяння на яго вынік: напісалі дыктант і праверыць (раздаць) дыктанты; пасеў азімых распачаўся і пасевы дружна зарунелі;

4. перанос дзеяння, задання на выканаўцаў: несці варту і выставіць варту; пайсці ў разведку і разведка дакладна вызначыла месца;

5. перанос назвы матэрыялу на выраб з гэтага матэрыялу: золата не счарнее і заваявалі золата (г. зн. залатыя медалі);

6. перанос назвы дзеяння на месца, дзе гэта дзеянне адбываецца: пераход з будынка ў будынак і новы падземны пераход;

7. перанос імя аўтара на яго творы: быў знаёмы з Мележам і чытаць Мележа і інш.

СІНЕКДАХА – від метаніміі, заснаваны на перайменаванні прадметаў па колькасных прыкметах. Гэта значыць:

1. ужыванне назвы часткі прадмета ці жывой істоты (чалавека) замест цэлага прадмета, жывой істоты (асобы): галава каровы і ў статку 10 галоў; закрыць рот і ў хаце 4 рты;

2. ужыванне адзіночнага ліку замест множнага: у лесе паспела ягада і хутка паявіцца грыб;

3. ужыванне множнага ліку замест адзіночнага: Гарлахвацкія існуюць толькі з зёлкінымі, якія ствараюць найбольш спрыяльныя ўмовы для іх існавання (С. Андраюк);

4. ужыванне канкрэтнай назвы замест агульнай: за лета студэнты зарабілі за мяжой сваю капейку;

5. ужыванне назвы адзення, абутку замест назвы чалавека. Напрыклад, у адным з вершаў Ф. Багушэвіч сваіх персанажаў характарызуе найменнямі асобных элементаў адзення:

Тут кажух і шынель,

І бурнос, лапсярдак,

І сурдут і мундзір,

А адзін быў і храк.

ПЕРЫФРАЗА – троп, які нагадвае разгорнутую метанімію – назва прадмета, з’явы ці персанажа замяняецца апісаннем іх істотных рыс. Напрыклад, Я. Купала назваў свайго героя мужыка “панам сахі і касы”; В. Таўлай Кастуся Каліноўскага – атаманам мужыцкай праўды.

ГІПЕРБАЛА – гэта вобразны выраз, у якім перабольшваюцца тыя ці іншыя якасці або дзеянні прадмета, з’явы. Функцыя гіпербалы – узмацніць мастацкія ўражанні чытача, скіраваць яго ўвагу на істотнае, найбольш важнае для выяўлення ідэі твора.

Мая далонь – пляцоўка касмадрома,

З якой увысь стартуюць караблі.

П. Макаль

ЛІТОТА – стылісттычная фігура, супрацьлеглая гіпербале – мастацкае перамяншэнне велічыні, сілы, значэння прадмета, з’явы, падзей.

Неўладкаваны чалавечы дом

Жывая кропля чорнага сусвету –

Зямля мая,

Зялёнае гняздо,

Адкуль вылётваюць

І птушкі і ракеты.

П. Панчанка

ІРОНІЯ – гэта слова, ужытае ў супрацьлеглым асноўнаму значэнні. Надзвычай часта звяртаюцца да іроніі пісьменнікі-сатырыкі.

Багачы і панства,

Нашы “дабрадзеі”!

Мы на суд вас клічам,

Каты вы, зладзеі!

Я. Колас