Залкар талантка таазим

Сабактын темасы: Залкар талантка таазим!

Сабактын усулу: Интерактивд\\ усул

Сабактын ыкмалары: топтордо иштъъ, «Сырдуу кутуча»

Сабактын жабдылышы: Ватман, маркер, карточкалар, скотч, А4 форматтагы кагаздар, слайд,

Баалоо критерийлери

5-  Бардык суроолорго жооп берип, сабакка активд\\ катышса;

4- Кээ бир суроолорго жооп бере албай калса, бирок активд\\ катышса;

3-Къб\ръък суроолорго жооп бере албай, бирок активд\\ катышса, аракеттенсе;

                                     Сабактын ж\р\ш\:

Мугалим: Саламатсыёарбы балдар. Маанайынар кандай балдар. Маанайынарды жакшы болсо партанын \ст\ндъг\ к\нд\, ал эми бир аз капа болсоёор анда айды кътър\п койгулачы. Азаматтар, маанайынар жакшы экен. Эшикте жаз келип, аба –ырайы да жылуу болуп, класс да таза сабак ъткънгъ аябай жакшы шарт т\з\л\п турат э балдар. Б\г\нк\ сабак ъз максатына жетет деп ишеничт\\ айтсак болобу?

Б\г\н биз кыргыз элин д\йнъгъ тааныткан залкар талант, белгил\\ жазуучу, кыргыз элинин сыймыгы, кыргыз элинин жылдызы, акылман, даанышман агабыз Ч. Айтмаовдун ъм\р\-чыгармачылыгына токтолуп, анын жасаган иштерин эскерип, силер менен биргеликте Чыёгыз агабыздын жан д\йнъс\нъ саякатка барып кел\\н\ туура таптым. Силер макулсуёарбы?

Окуучулар: Ооба, макулбуз.

Мугалим: Улуу чыгаан инсан Ч. Айтматовдун кыргыз эли \ч\н эмгеги зор. Анын баа жеткис чыгармалары 170 тилге которулуп, 60миллион нускада басылып чыккан. Аны менен бирге кыргыз эли б\т д\йнъгъ таанылды. Залкар талантыбыздын къз\ ътсъ да анын аты эч ъчпъстън, ар бир кыргыз атуулунун ж\ръг\н\н т\пк\р\ндъ сакталып кала берет жана эч качан унутулбайт.

Даанышманга айтуу ойду дандуурак,

Кандай кыйын болуу керек камдуурак.

Мен андыктан ой элегин элеймин,

Айткан съз\м болсун  \ч\н жандуурак.

1-окуучу: Галерея санай берсек б\тъб\,

Жаза берсек кагаз деген т\тъб\.

Чыёгыз агай жазган ар бир чыгарма,

Кыргыз эмес Азиянын б\т ъё\.

2-окуучу: Улуусун съз ънърд\н,

Ъм\р\ бизге дайын.

Эстесек ж\рък зырп дейт,

Ъткъргън балалыгын.

Б\г\н биз эскеребиз,

Ааламдын Айтматовун.

3-окуучу: Д\йнъ кереё б\ткън ъёд\\ кулагы,

Жолдор буулуп, акпай ъзън булагы.

Жер да бир аз ичиркенип зырп этти,

Ала –Тоонун алп чокусу кулады.

4-окуучу: Ким кетти?

Катардагы кыргыз кетти,

Кыргыздын чыгаан уулу Чыёгыз кетти.

Ааламга кыргыз деп нурун чачкан,

Асмандан орду толгус жылдыз кетти.

5-окуучу: Кыргыздын маёдайынан жарык кетти,

Жазылбай дагы далай тарых кетти.

Жазганга \лг\ръ албай жанган жылдыз,

Къп нерсе жарык кърбъй карып кетти.

6-окуучу: Къънърбъс къё\л\нън алып жазды,

Д\йнъгъ нурун чачып жанып жазды.

Къп чыгарма къгърткън калем сабын,

Кыргыздын тарыхынан алып жазды.

7-окуучу: Къп чыгарма жетишпей жазылганга,

Къп кендери жетишпей казылганга,

Адабият кампасы жабык калды,

Кампачы жок чыгарып сапырганга.

8-окуучу: Къп чыгарма жазылбай ыйлап калды,

Жазуучунун ж\ръг\ токтоп калды.

Учурап орду толгус жоготууга,

Кыргыздын боору ачышып сыздап калды.

9-окуучу: Суктанып талантынын таёгагына,

Капамын шум ажалдын алганына.

Къз\н\н тир\\с\ндъ кол кармашып,

Ък\нъм бир кър\шпъй калганыма.

10-окуучу: Д\йнъ таёсык Ысык – Кълдъй жан элеё,

Кыргызымда алп Манастай бар элеё.

Эстен кеткис майрам болчу, той болчу,

Айкъл Чыке Таласыёа бир келсеё.

Мугалим: Азаматсыёар балдар, ж\ръкт\ толкунданткан ыр саптарын айтып бердиёер. Эми жазуучунун ъм\р\ -чыгармачылыгы жън\ндъ эмнелерди билесиёер. Азыр \ч топко бъл\нъб\з.

 Биринчи топ- Ч. Айтматов боюнча кластер т\зъс\ёър

Экинчи топ- Ч. Айтматов боюнча синквейн т\зъс\ёър

/ч\нч\ топ- Ч. Айтматов жън\ндъ замандаштарынын   эскер\\лър\нън айтып бергенге аракет жасагыла. Бул тапшырманы аткаруу \ч\н силерге 5-7 м\нът убакыт берейин.

Топтор тапшырмаларды аткарып, презентациялашат.

Мугалимдин маалыматы:

Д\йнъгъ белгил\\ кыргыз жазуучусу Чыёгыз Айтматов 1928 – жылы Талас ъръън\ндъг\ Шекер айылында туулган. Атасы Търъкул кър\н\кт\\ партиялык кызматкер болгон. Сталиндик режим учурунда репрессияга учурап атылып кеткен. Анын съъг\ 1990 – жылы табылып, ошол эле Атабеитке към\лгън. Энеси Нагима билимд\\ киши болгон, мугалим болуп иштеген. Адегенде Жамбылдагы  зооветехникумду, анан Фрунзе шаарындагы айыл чарба институтун б\т\ргън. Кесиби боюнча – зоотехник. Къркъм адабиятка болгон Чыёгыздын кызыгуусу эрте ойгонот. Адегенде котормо иштерин студент кезинде эле баштайт. 1952 – жылдан тартып, Ч. Айтматов ъз\н\н оригиналдуу чыгармаларын жаратып, жарыялайт. Алар «Газетчи Дзюйо», «Ашым» аёгемелери «Кыргызстан» альманахына жарыяланат.

1953-1956- жылга чейин айылда зоотехниктик кызматта иштеп. 1956-1958- жылдары Москва шаарында СССР жазуучулар союзунун М. Горкий атындагы адабият институтунун  алдындагы жогорку курста окуйт. 1959 – 1960 – жылдары Кыргызстан жазуучулар союзунун органы болгон, орус тилинде чыгуучу «Литературный Кыргызтан» журнал альманахынын редактору болуп иштеп, андан кийин беш жыл бою «Правда» газетасында атайын кабарчы болуп иштеген. 1986 – жылга чейин Кыргызстан киноматогрфистер  союзунун башкармасынын търагасыболуп иштеп, 1986 – жылы Кыргызстан жазуучулар союзунун 7- съездинде анын търагасы болуп шайланат. 1988 – жылдан тартып ушул эле кызматы менен бирге «Иностранная литература» журналынын башкы редакторлук кызматын да аткарат. 1963 – жылы «Тоолор жана талаалардын повестери» («Делбирим», «Жамийла», «Бото къз булак», «Биринчи мугалим») жыйнагы \ч\н Лениндик сыйлыкка, 1968 – жылы «Г\лсарат» повести \ч\н Мамлекеттик сыйлыкка, 1976 – жылы «Эрте келген турналар»  \ч\н кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгына, 1977 – жылы «Ак кеме» повести жана ал боюнча жазылган киносценарийн экинчи жолу СССРдин Мамлекеттик  сыйлыгына татыктуу болгон.

1980- жылы «Деёиз бойлой жорткон ала дъбът» менен «Эрте келген турналар» \ч\н Италиянын «Этрурия» аттуу адабий сыйлыгы ыйгарылды.

     Кыргыз адабиятынын ън\г\ш\ндъг\ эмгегин баалап, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун  Указы менен 1968 – жылы Ч. Айтматовго  Кыргыз ССРинин Эл жазуучусу деген ардак наам берилген. 1974 – жылы Кыргыз ССРинин илимдер академиясына академик болуп шайланган.  Б\тк\л д\йнъл\к илим жана искусство Академиясынын акдемиги. Д\йнъдъг\     чыгармачыл адамдарды  бириктирген «Ыссыккъл форумунун » търагасы.

1978-жылы Ч. Айтматовдун къп улуттуу совет адабиятынын  ън\г\ш\ндъг\ эмгегин баалап, ъкмът мененпартиябыз Социалистик Эмгектин Баатыры деген наам берген.СССР Жогорку Советинин депутаты болгон

ЧЫЁГЫЗ АЙТМАТОВДУН  

            ЖЕТИ АТАСЫ

      1. Атасы – Търъкул

     2. Чоё атасы – Айтмат

     3. Бабасы - Кимбилди

    4. Бубасы – Кончужок

   5. Кубасы – Кудайназар

   6. Жотосу – Шекер

  7. Жетеси - Тъётъгър

2-топ синквейн

1. Чыёгыз
2. Таланттуу, залкар
3. Жазган, окуган, таанылган
4. Айтматов белгил\\ кыргыз жазуучусу
5. Жазуучу

3- топ

Замандаштары Залкар жазуучу   жън\ндъ…

«Мен д\йнън\ багынткан эки Чыёгызды билем, бири кылыч менен багынтса, экинчиси калем менен багынтты.»

Луи Арагон:

   «Жаныбарым Г\лсары» реалисттик искусствосунун эё сонун \лг\с\. Мен бул повести эё улуу чыгарма деп айтуудан тайманбайм. Бул адам жана аны курчап турган нерселер жън\ндъг\ ойлордун ъз\нчъ бир д\йнъс\»

Корнелий Зелинский

  «… Жамила» повести болсо менимче, автордун жазуучулук индивидуалдуу талантын айкын –ачык кърсътъ алган, ъз алдынча жеке почеркинин белгиленишин айкындай алган, жазуучунун чыгармачылык ъс\ш этабын белгилеген чыгармасы катарында турат».

Мухтар Ауэзов

«Кылым карытаар бир к\н» романы 20-кылымдын аягындагы д\йнъл\к адабияттагы залкар чыгарма… Аны уламдан-улам окуп, ъзгълъргъ да окута ж\р\\ керек… роман боюнча канча ойлонсоё да , ой т\б\нъ жет\\ м\мк\н эмес…»

                                                                                                            Жан Альбертини

Мугалим: Ой азаматтар, тапшырмаларды абдан мыкты аткардыёар. Эми кийинки тапшырма. «Сырдуу кутуча» деп аталат. Бул кутучанын ичинде Чыёгыздын каармандары жън\ндъ ырлар жазылган, силер кайсы каарман экенин таап алышыёар керек. Топ башчылар келип кутучадан ыр саптарын алсаёар болот.

1. Тапшырма: Оо жер эне баарына сен к\бъс\ё,

                     Канчалардын урат мени каргышы.

Жашап жатам  ък\н\ч менен санаада,

Жараткандын келбей жатат алгысы.

«Ничего неподобно » деп турмушту,

Канчаларга шылдыё менен карадым.

Абийиримди алмаштырып аракка …………….. (Базарбай)

1. Тапшырма: Кандуу согуш къз алдыма тартылып,

                     Ойлогонмун: «Тир\\ адам ълт\ръмб\, атамбы?»

                     Бир жагынан ажал къзгъ кър\нгън,

                    /й – б\лъ деп санаам –санга бъл\нгън…………. (Ысмайыл)

3-тапшырма:  Кечир мени бала кърбъс арсызды,

Касиетт\\ кагылайн Жер эне.

Каргышына калып Бугу-маралдын,

Къпч\л\кт\н азар  бердим дилине………….(Орозкул)

Мугалим: Азамтсыёар, силер Ч. Айтматовдун чыгармалары менен тааныш экенинер айдан ачык кър\н\п турат.

Бышыктоо:

Анда алган билимдерибизди бышыктоо \ч\н слайдка къё\л бурабыз. Слайдда жазылган суроолорго жооп беребиз.

(Слайд кърсът\лът)

 Баалоо

Ар бир топ ъз\ёърд\н тобуёардагы активд\\ катышкан окуучуларды баалап, баалоо баракчаларын толтуруп берип койгула.

Баалоо баракчасы

Кайтарым байланыш

Сабакта эмне жакты?___________________________________________________

Эмне жаккан жок ?_____________________________________________________

Кийинки сабак кандай ът\лсъ сага жагат? ______________________________________________________________________

Сабакка катышканынызга чон рахмат!

/й тапшырма:

Мугалим: Балдар \йдън Ч. Айтматовго арнап ыр же эссе жазып кел\\гъ аракет жасагыла. Жакшы аткарган тапшырмага сыйлыктар бар

Къё\л бурганыёар \ч\н чоё рахмат. Саламатта баргыла.

Баалоо баракчасы

Кайтарым байланыш

Сабакта эмне жакты?___________________________________________________

Эмне жаккан жок ?_____________________________________________________

Кийинки сабак кандай ът\лсъ сага жагат? ______________________________________________________________________

Сабакка катышканынызга чон рахмат!