" Здоровьесберегающие технологии".

Магасерча лицея хьехархо:

Ужахьнаькъан Жабраьила Лиза.

Г1алг1ай меттеи литературеи урокашка дешархой могашал лораяра лелаю технологеш

«Здоровье - не все, но все без здоровья - ничто»

Сократ

Дерригача дунен могашал лораеча организаце устава т1а могашал яхача деша укх тайпара ма1ан да "Уне- айпе ца хилари, унах ц1ена хилари". Унах -ц1ено могашал массе хана лакхача боараме лаьттай . Сага вахаре могаш хилар доккха ма1ан долаш да.

Могашал лораеча министерствас яхачох:

- 5 % мара дийша боала дешархой (выпускник) могашал йолаш вац,

- 80 % д1а ца доала цамагар долаш ба,

- 50 % морфофизиологически оаг1орвалар долаш ба,

- 70% нервно - психологически талхар долаш ба.

Лазараш:

• Садоаха органашта (пехкаш)
• Б1аргашта
• Т1ехкашта

Дийтта шу даланца долча берашта юкъе онкологически лазар кхетар лакхденнад 26,2% , кхувш боаг1ача 15 – 17 шу даьннача берашта юкъе - 83,3% .

Могашал йохаеш дола бахьанаш (фактораш)

• Дукха 1охайна ваг1ар;
• Къайла помещенеш (классаш), моттиг з1амига хилар;
• Керда х1ама довзара, хоам бара принцип,
• Хьехархоша шоай балха т1а, цар мах тохка а ца тохкаш, тайп – тайпара методически пособеш леладар,
• Боарам боацаш, т1еххьарча замо д1адех яхаш,бераш «интеллектуальни» кхеде г1ертар.

Унахц1ено лораяра инновацеш

Унахц1ено лораяра йолча технологей лоарх1амаш

• Бераш школе деша даг1ача хана, берий могашал лоръяр,
• могашал лораярах бола кхетам а навыкаш а ялар,
• шоашта беннача кхетамах пайда эца хар, т1ехьа т1айоаг1ача урокашка.

Берий могашал г1аххьа я, нагахьа санна:

• Берий могашал дешара ха (урок луш йола ха) ла могаш яле, ший к1аьдвалара терко т1айохийташ веце,
• Берашца къамаьл дара, царца ловзара из т1ера вале,
• Нагахьа санна из бер хьехархо а цун классера дешархой цецбаха могаш вале (сакъердаме),
• Ший хьаькъал долаш хилар гойтар, х1ама зувш хиларца,
• Ше дешархо хиларга хьежжа, мишта хила веза а, мишта лела веза а ховш вале.

Берашца болх беш йола ха нийса в1ашаг1йоллар:

• Урока ха боагг1ача боараме хилар;
• Берий могашалга хьежжа урок оттаяр;
• Ц1ено лоаттаяр (керда ц1ена фо, боагг1ача боараме й1овхал, сердал хилар, ц1ена хилар);
• Берашца велавенна безаме хилар;
• Г1алг1ай меттеи литературеи уроках физкультминуткаш д1аяхьар (сада1ара миноташ) д1аяхьар.

Могашал лораеш, дича бакъахьа дар:

• Лораелаш берий могашал;
• уроках физкультминуткаш елаш,
• классера фо ц1ена хилийта хьажалаш, й1овхала а, сердар ялара а;
• Шоай могашал лорае бераш 1омаделаш,
• Шоай дешархошта сийрда масал хилалаш!

Лоралелаш, шоай дешархой а лорабелаш!