Жиде дегеніміз не? Жиде (Elaeagnus) — жиде тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын (кейбіреулері мәңгі жасыл) ағаш. Бұта түрлері де бар. Қазақстанда 2 түрі бар: түрікмен Жидесі, үшкіржемісті Жиде . Солтүстік облыстардан басқа барлық жерлерде өседі. Бұталары тікенді, күміс түсті ұзынша кезек орналасқан жапырақтары болады. Гүлі қос жынысты. Жазғы тұрым гүлдейді. Жиде — шірнелі өсімдік. Тұқымынан, тамыр өскінінен де тамыр түбінен де көбейеді. Жемісі — жалған сүйек, сырты ұнтақты жұмсақ қабық пен жабылған, түсі қызғылттау, бірақ қоңыр қабыршақпен жабылғаннан кейін күлгін көрінеді. Оны жеуге болады.
Тақырыптың өзектілігі: Жиде – көптеген дертке шипа. Гүлінің құрамында эфир майы, жапырағында аскорбин қышқылы болады. Сабағы мен бұтағының құрамында илік және бояу заттары бар. Жидегінде қант, органикалық қышқылдар, ақуыз, көмірсулар, фруктоза, аздап илік заттар, дәрумендер бар. Жидеде Едәрумені көп болады. Жидені іштің ауырғанын басу, иммунитетті көтеру, ас қорыту органдарының жұмысын жақсарту үшін пайдаланады. Жүрек-қан тамырлары ауруларын жидек жемісімен емдейді. Жиде құрғақшылыққа төзімді. Оны құм тоқтатуға, жыра, арық, өзен бойын, қаланы көгалдандыруға пайдалану керек. Гүлінен хош иісті май, иіс сулар алынады. Жиде балы адам денсаулығына өте пайдалы.
Жиденің химиялық құрамы: Химиялық құрамы: Игіліктің жеуге болатын бөлігінің 100 г энергетикалық бәсі -59-105 калорий. Жемістің 95-98% алқалардың, 17,0 ден 76,5% дейін жұмсақ заттардан тұрады; 1,2-1,6 % наруіз; 0,1-0,3% май; 0,6-1,4% клетчатка. 1,7 - 3 % дейін органикалық қышқылдар (көбіне алма және янтарная) асырайды. Игіліктерде зизипин қышқылы кездеседі. Унаби айырым өзгешелігімен С витаминіне - 26 - 1700 мг/100г. дейін және Р-белсенді заттар 305 -1230 мг/100 г. дейін болып табылады. В1витамины (0,02 мг/100 г), В2 (0,04 мг/100 г), В5 (0,9 мг/100 г) , бета-каротин ( 20-40 мг/кг) кездеседі.
Емдік қасиеттері Жиде жемістері қан қысымын қалыпқа келтіретіні анықталды. Жеміс-жидектерінде, жапырақтарында, тұқымдарында, тамырларында, және ағаш қашуында емдік қасиеттері бар. Жеміс –жидектерін қоректік және айдағыш ретінде пайдаланылады. Жеміс –жидектері азық-түлік ретінде қабылданылса бауыр мен бүйрек аурулары, жөтел , сондай-ақ, анемия , туберкулез , жүйке тозуына жеңіл көмектеседі. Жемістері ұзақ мерзімде пайдаланылса қандағы холестерин деңгейін төмендеп, бас ауыруы мен жүрег ауруы жоғалып , жақсаруы анықталды. Сондай –ақ жемістері ауыр жұқпалы аурулардан соң қуатты қалпына келтіреді.
Халық медицинасында қолданылуы.
Ежелде қытай монахтары жийденің жемісін ғана жеген. Шығыс медицинасында, жемістерін метаболизм, өткір және созылмалы гастрит, неврастения, шаршау, депрессия, созылмалы инфекциялар, ревматизм реттеу, тері туберкулез, көз, өкпе үшін, асқазан ауруларында пайдаланылады. Шығыста, жийде, сондай-ақ тыныс жолдарының суық тию аурулары үшін жұмсартқыш және қабынуға қарсы құрал ретінде танымал. Кептірілген жемістермен жөтел, бронхит, ысқырықты, көк жөтел емдеуге болады. Қытайда, осы мақсат үшін, 10-20 г жемісті қабылдауға 300 мл су мен қайнатылады. 1-2 ас қасықтан қолданылады. Корей медицинасында, жийде жемісі улы есірткі бейтараптандыру үшін пайдаланылады. Орталық Азияда, жемісі жұмсартқыш, сондай-ақ стенокардия, асцит, цистит ретінде қолданылады. Тәжіктер өміршеңдігін арттыру үшін жемісін қайнатып ішіп, целлюлоза тұмауды әсіресе жөтелді емдеу үшін пайдаланылады. Артериалдық гипертонияда және жүрек жеткіліксіздігінде 20 жидектен 3 ай күніне үш рет қабылданылады. Жийде жемістері, сондай-ақ стоматит, және басқа ауыз қуысының қабыну ауруларында қолданылады. Емдеу мақсатында, сондай-ақ тамыры, қабығы, жапырақтары, тұқымдары пайдаланылады. Корейс медицинасында, жийденің ағаш қабығы -асқазан және ішек үшін , жапырақтары- қан қысымын төмендету үшін пайдаланылады. Күзде жиналған жапырақтар және қабығы - гипертония үшін тиімді құрал.
Қан қысымы төмен болған адамдар жийде жемістерін пайдалана отырып шектеулі болуы тиіс. Жапырақтары анестетиктер тұрақты әсері бар. Сіз жийде жапырақтарын шайнаған болсаңыз, 5-10 минут ішінде ол тәтті қант дәмі, лимон қышқылы және ащы -хинин дәмі сезініледі. Жағымсыз әсерлері, қолданылуға болмайтын жағдайлар.
Зерттеу нәтижесі 75 жастағы Махбуба ененің қан қысымы 145/90 болатын. Сонда ол күнде 8-10 дана жийдені қайнаған суда кептіріп, 3 ай бойы шай орныда ішкен. Қан қысымы 130/80 болып қалыптасқан.
51 жастағы Халмат ағайдың қан қысымы 135-140/90 болатын. Ол күнделікте 10-15 дана жийдені 2 ай бойы қабылдап қан қысымы бір қалыпта реттеген. Қан қысымын реттеп жүрген кезде оның қан қысымы 120/80 болып қалыптасып жүрген. Зерттеу нәтижес
Қорытынды: Артериалдық Гипертония – қауіпті ауру. Артериалдық Гипертонияның алдын алу шараларын жүргізіп, ауруды дер кезінде анықтап емдемесе, адамның денсаулығы мен өміріне қауіп төнеді.
Қолданылған әдебиеттер: Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б; Үлкен совет энциклопедиясы - Джидда (өсімдік) Ф.А Брокгауза және И.А.Ефрондың энциклопедиялық сөздігі. Д. А. Муравьева тропические және субтропик дәрілік өсімдіктер. - м: "медицина", 1983. - С. 26.
2 347
29 786 
