Учителям к майским праздникам! Скидки до 50% на комплекты видеоуроков и электронных тетрадей

СДЕЛАЙТЕ СВОИ УРОКИ ЕЩЁ ЭФФЕКТИВНЕЕ, А ЖИЗНЬ СВОБОДНЕЕ

Благодаря готовым учебным материалам для работы в классе и дистанционно

Выбрать материалы

Скидки до 50 % на комплекты
только до

Готовые ключевые этапы урока всегда будут у вас под рукой

Организационный момент

Проверка знаний

Объяснение материала

Закрепление изученного

Итоги урока

Маденова Эльмира Кайратовна

Учитель начального класса

11 лет

453

113 357

Подписчики

Подписки

Местоположение

Казахстан, Сатпаев

Специализация

Начальные классы

Обо мне Блог Файлы Тесты Галерея Активность Награды

Жоба "Бал?аш к?лі"...............................

Категория: Начальные классы

21.04.2016 08:22

КІРІСПЕ

?зектілігі : Б?л жобаны? мен ?шін ?зектелігі- Бал?аш к?лі туралы ма?л?мат алу, к?лді? экологиялы? жа?дайына то?тала отырып,оны? проблемасын ашу,т?сіну.

Жобаны? ма?саты: Бал?аш к?лі ж?не оны? экологиялы? жа?дайы туралы м?ліметтер жинап, проблемасын ашуды? жолдарын іздеу.

Міндеттері: 1. Бал?аш к?лі

2. Бал?аш к?ліні? климаты

3. Бал?аш к?ліні? жануарлары

4. Бал?аш к?ліні? экологиялы? жа?дайы

Негізгі б?лім:

Бал?аш к?лі – Каспий те?ізі мен Арал те?ізінен кейінгі к?лемі бойынша ?шінші орын алатын ірі к?лемді ж?не а?ынсыз су ?оймасы. Ол республиканы? о?т?стік-шы?ысында Бал?аш-Алак?л ойпатында (те?із де?гейінен 342 метр биіктікте) орналас?ан. К?лді? ?зынды?ы – 614 ша?ырым, е? ?лкен ені – 74 ша?ырым. Айдын к?лді? аума?ы 18200 шаршы ша?ырым болса, жа?алы? сызы?ыны? ауданы 2383 – ша?ырым. Су к?лемі – 106 текше км. Бал?аш екі б?лікке б?лінеді: батыс ж?не шы?ыс. Батыс б?лігіні? тере?дігі 6-12 метр, ал шы?ыс б?лігіні? тере?дігі 15-26 м. К?л ша?ын аралдар мен шы?ана?тар?а б?лінген. Е? ірі аралдардарына Басарал мен Тасарал жатады. Бал?аш к?ліне Іледен бас?а ?аратал, А?су, Лепсі, Аяг?з, Ба?анас ж?не бас?а да ?зендер. К?лге Іле к?лі суды? айтарлы?тай б?лігін (675) ??яды.

Бал?аш к?ліні? климаты

К?л ш?л ж?не ш?лейт климатты? белдеуде орналас?ан. ?а?тарда?ы орташа температура –15 – 17⁰С, шілдені? орташа температурасы 24⁰С. Жауын-шашынны? к?п жылды? орташа м?лшері 120 мм. Ауаны? салыстырмалы ыл?алдылы?ы 55 – 66%, желді? жылды? орташа жылдамды?ы 4,5 – 4,8 м/с. Жел к?лді? батыс б?лігінде к?бінесе, солт?стіктен, шы?ысында – солт?стік-шы?ыстан со?ады. Осы себепті к?лде ?немі к?шті тол?ын болады. Жазда?ы булану ауа райына байланысты 950 мм-ден 1200 мм-ге дейін ауыт?иды. К?л беті к?біне ?арашаны? ая?ында ?атып, с?уірді? ортасында м?зы ериді. М?зды? ?алы?ды?ы кей жылдары 150 см-ге жетеді. Тауда?ы м?зды?тар еріген кезде (маусым – шілде) су де?гейі біраз к?теріледі. К?п жылды? су де?гейі тербелісіні? м?лшері ?ш метрден асады

Бал?аш к?ліні? ерекшелігі – оны? жі?ішке б??азбен жал?асып жат?ан батыс пен шы?ыс б?ліктеріні? минералдауыны? т?рлі болып келетіндігінде. Б?рыннан суы мол Іледен толатынды?тан батыс бассейніні? суы т?щы да, шы?ыс б?лігі – ащы болып келеді. Бал?ашты? таби?аты ?те та??аларлы? ж?не ?арама-?айшылы?тар?а толы. ?аза?станда ерте заманнан бері Бал?аш к?лі туралы ?ле?дер жазылып, ?ндер, а?ыздар айтылып ж?р. Бал?ашты халы? фольклорында еш?ашан ренжітпейтін, кедей жи?ангермен де достасып, баспана мен та?амымен б?лісетін аппа? дана а?са?ал?а те?ейді. Бал?аш к?ліні? жа?асы бойымен ?лы Жібек Жолы ар?ылы ?ытайдан Орталы? Азия?а жал?асатын ж?не ?рі ?арай со??ы те?ізге ?арай (солай ?лы Дала аума?ында Батыс Еуропаны ата?ан) сансыз керуендер ?ткен. Б?л жерде т?щы сумен ?оса жоры? ішіп-жемін осы жерлерде молымен мекендейтін балы? пен жабайы ??стар?а толтыру?а болатын.

Бал?аш к?ліні? жануарлары

Бал?аш к?лі балы??а бай екендігі б?рыннан м?лім. Бал?ашта балы?ты? 20-дан астам т?рі мекендейді, оны? 6 ертеден мекендейтін жергілікті т?рлері (ілелік, бал?аш к?кбалы?тары, бал?ашты? алаб??а ж?не т.б.), ?ал?андары бас?а су ?оймалардан келген (с?ген, шаба?тар, к?ксерке) болып табылады. Ихтиофауна?а жататындар ішінде сазан, Амур балы?ы, шаба? балы?, каяз балы?ы, ш?баржон балы?, а?балы?, а?мар?а, табан, жайын ж?не бас?аларын атау?а болады. Бал?аш а?балы?ы мен оны? алаб??асы Халы?аралы? ?ызыл кітап?а енгізілген. Аулау?а сазан, к?ксерке, бал?аш алаб??асы ж?не т.б. т?рлері жатады. Балы?шылар ж?не экстремалды еркін демалысты? ?уес?ойлары Бал?аш?а емін-еркін бара алады. Оны? ?зынды?ы 614 ша?ырымды, ал ені – 3,5-тен 44 ша?ырым?а дейін барады, е? тере? жері 26 метрге дейін жетеді.

Бал?аш к?ліні? нышаны болып табылатын ерекшелігіне а? а??улар жатады, оны тек к?лді? кейбір б?ліктерінде к?руге болады. Оны? орнына бір?азандарды жиі кездестіруге болады. Бал?аш к?лі сонымен ?атар ?лкен су??з?ындарды?, ш?регейлерді?, ?ыр?ауылдарды?, б?ркіттерді?, а? тырналарды? ж?не ондатраларды? мекен ортасы болып табылады. ?амыс ?опаларында жабайы ?абандар кездеседі. К?нкі а?шылар ?олына мылты? алып, б?лдыры?, ?йрек, ??р, ?оян, т?лкі мен тіпті ?ас?ыр аулауына болады.

Бал?аш к?ліні? экологиялы? жа?дайы

Бал?аш к?лі алабында?ы таби?и ресурстарды (?сіресе, су ?орларын) тиімсіз пайдалануды? н?тижесінде ?аза?станны? о?т?стік-шы?ыс айма?ында 20 ?асырды? ая?ында ?алыптас?ан таби?и, ?леуметтік ж?не экономикалы? жа?дай. Оны негізгі 2 себеп тудырды. Ішкі себеп – ?апша?ай су электр стансасыны? салынуына байланысты (1970) Іле ?зені арнасыны? б?гелуі. О?ан дейін Бал?аш к?ліні? экологиялы? тепе-те?дігін к?лге ??ятын ?зендер суы мен к?л айдынынан булан?ан ыл?ал м?лшеріні? т?ра?тылы?ы ?амтамасыз ететін. Жыл сайын к?л алабында?ы 15,0 км³ су ?орыны? 11,9 км³-і (80%) Іле ?з-мен келсе, ?ал?ан 3,0 км³ су к?лді? батыс б?лігінен шы?ыс б?лігіне ы?ысады. 1970 –1985 жылдарда?ы Бал?аш к?ліне ??ятын ?зендер суыны? жалпы а?ымы 14,9 км³-ден 11,8 км³-ге кеміді, я?ни к?л жылына шамамен 3,0 км³ су жо?алтып отырды. К?л алабынан алынатын су м?лшері жылына 7,0 – 8,0 км³-ге дейін ?сті, оны? 6,5 км³ суы егін су?ару?а, ?апша?ай ж?не бас?а да б?гендерді толтыру?а ж?мсалды. Булану?а кететін шы?ыны жылына 2,0 км³-ге жетті. Осы себептерден 1970 жылдан су де?гейі к?рт т?мендеді. 1986 жылды? ая?ында к?л де?гейіні? абсолют биіктігі 340,54 м болды. К?л де?гейіні? ??лдырау жылдамды?ы жылына 15,6 см-ге жетті, б?л к?рсеткіш 1908 – 1946 жылдарда?ы т?мендеу жылдамды?ынан (9,2 см/жыл) біршама жо?ары. Іле ?зені атырауында?ы батпа?ты-сулы алаптарды? 2/3 б?лігі ?ыс?арды. ?апша?ай СЭС-і іске ?осыл?ан со?, тас?ын су шы?ымы 1600 – 1800 м³/с-тан 700 – 800 м³/с-?а дейін т?мендеді. Электр стансасы ?ажетіне байланысты су а?ымы жылдам ?згеретін (0 – 1000 м³/с) болды. СЭС-тен т?мен ?арай ?зен тасындылары (суда?ы ?атты заттар) то?тап, олар толы?ымен ?апша?ай б?генінде ш?гетін болды. 1986 жылды? ая?ында Бал?аш к?ліне ??ятын Іле ?зеніні? тарма?тарынан Ш?бар??нан, Иір, Базарбай ж?не ?ал?аніле ?ана ?алды. Су шы?ымыны? 90%-ы тек Иір тарма?ымен ?осыл?ан ?о?алы тарма?ына жина?талып, бір арна?а айналды. Кезінде суы арнасына сыймай жататын Жиделі тарма?ы ш?гіндіге тола бастады. К?лді? о?т?стік жа?алауында?ы балы?тарды? уылдыры? шашу айма?ы т?гелдей жойылып, атырауда?ы 15 к?л ж?йелерінен тек 4 – 5-еуі ?ана ?алды. Осыны? салдарынан жыл сайын ауланатын балы? м?лшері 17 – 18 мы? тоннадан 10 – 11 мы? тонна?а дейін т?мендеп, балы? сапасы да нашарлады. Мысалы, б?рын негізінен сазан ауланатын болса, кейін ауланатын балы?ты? 90%-ын табан, жайын,к?ксерке, т.б. ??рады. Ал аты ?йгілі к?кбас, Бал?аш ?арабалы?ы 1970 жылдан бері кездеспейтін болды. 1980 жылдан бастап к?лдегі балы?тар суда?ы пестицидтер м?лшеріні? к?беюінен жаппай фибриалды саркома (?атерлі ісік жаралары) кеселімен ауыра бастады. К?л суыны? минералды?ы к?рт ?сті. Бал?аш металлургия к?сіпорындарыны? ?ндіріс ?алды?тарыны? ?серінен суда ауыр металдар (мыс, мырыш, ?ор?асын, кадмий, т.б.) мен к?кіртоксидтеріні? м?лшері к?бейді. Бал?аш алабынан атмосфера?а т?сетін ?р т?рлі газдарды? к?лемі жылына 250 мы? тонна?а жетті. Б?л газдар к?л бетінен булан?ан ыл?алмен ?осылып, жерге ?айтадан ?ыш?ыл жа?быр болып жауады. Жауын-шашынны? минералды?ы 3 еседен астам ?сті. ??р?ап ?ал?ан аума?тардан к?терілген ша?-тоза?ны? ?сері биік таулы айма?тарда?ы м?зды?тарды? еріп, ?са?тануына ?келді. Мысалы, 1974 жылдан бері Іле Алатауында?ы аум. 1 км²-ден астам 86 ірі м?зды?ты? 6-уы ?ана ?алды. 1980 – 1990 жылдры Іле – Бал?аш таби?и-шаруашылы? ж?йелеріне кешенді ?ылыми-зерттеу ж?ргізіліп, оларды? ?орытындысы бойынша берілген ?сыныстар?а с?йкес, ?апша?ай б?геніні? де?гейі 10 метрге т?мендетілді, с?йтіп, к?лемі 2 есеге (28 км³-ді? орнына 14,5 км³) кеміді де, жер су?ару?а алынатын су м?лшеріні? ?суі то?татылды. Осы шаралар Бал?аш к?ліні? де?гейін т?ра?тандыр?анмен, су сапасы жылдан-жыл?а нашарлады. Сырт?ы себеп – Бал?аш алабында?ы су ?орыны? жартысына жуы?ы ?ытай мемлекетіні? аума?ында ?алыптасады.

Іле бойында ж?не к?л жа?асында?ы тіршілік ететін ??старды? т?рлері де азайып кеткен. «?ызыл кітап?а» енген а??у, бір?азан, к?к??тан, т.б. ??стар ?азір ?те сирек кездеседі..

Б?л ??ірдегі экологиялы? ірі м?селелер ?атарына Бал?аш к?лі бойында?ы Бал?ашмыс комбинаты, Приозер, А?с?йек кен рудаларын байыту кешендері,

Сарыша?ан полигоны ж?не Текелі ?ор?асын-мырыш комбинаттары осы айма?та т?ратын т?р?ындар?а ?з зардабын тигізіп отыр. 1999 жылы «Бал?аш к?лін ??т?ару, оны? б?гінгісі мен болаша?ы» атты халы?аралы? де?гейде экологиялы? форум ?тті. Онда Бал?аш к?лін ??т?ару м?селелері ?аралып, на?ты шешімдер ?абылданды. Оны? негізгілері:

1. Іле ?зені бойында?ы ?ндіріс орындарында суды тиімді пайдалануды реттеу. 2. ?апша?ай су?оймасынан Бал?аш?а жіберілетін суды? ?лесін т?ра?тандыру. 3. А?дала ж?не Шарын массивтеріндегі к?ріш ал?аптарын азайту. 4. Жер асты суларын пайдалануды ж?зеге асыру. 5. Суармалы жерлерді? к?лемін шектеу.

?орытынды: Жо?арыда ?ойыл?ан міндеттерді шешу ?шін к?птеген а?парат жинап о?ыдым. Мені? ойымша, Бал?аш к?лін ??т?ару б?гінгі к?нні? талабы. Арал мен Бал?аш сия?ты су экож?йелерінен айырылу ?аза?станды ?ана емес Еуразияны да б?рын-со?ды болма?ан экологиялы? анатты? оша?ына айналдыруы м?мкін. Сонды?тан ?рбір таби?и экож?йені к?зді? ?арашы?ындай са?тау мен ?ор?ау адамзат баласыны? парызы.

?олданыл?ан ?дебиеттер тізімі:

1. ?. Бейсенова, А. Сама?ова, Т. Есполов, Ж. Шілдебаев

экология ж?не таби?атты тиімді пайдалану, Алматы-2004 ж

2. ?. С. Бейсенова «Экология ел та?дыры»-Алматы, 2006ж

3. ?. Б.Ас?арова «Экология ж?не ?орша?ан ортаы ?ор?ау»-Алматы,2002

Просмотр содержимого документа
«Жоба "Бал?аш к?лі"...............................»

Балқаш көлі

Қарағанды облысы, Сәтбаев қаласы,

Абай атындағы №4 лицей мектебі

3 «Б» сынып оқушысы

Қайрат Назерке

Жетекшісі: Мизанбаева Т. К.

бастауыш сынып мұғалімі

КІРІСПЕ

Өзектілігі : Бұл жобаның мен үшін өзектелігі- Балқаш көлі туралы мағлұмат алу, көлдің экологиялық жағдайына тоқтала отырып,оның проблемасын ашу,түсіну.

Жобаның мақсаты: Балқаш көлі және оның экологиялық жағдайы туралы мәліметтер жинап, проблемасын ашудың жолдарын іздеу.

Міндеттері: 1. Балқаш көлі

2. Балқаш көлінің климаты

3. Балқаш көлінің жануарлары

4. Балқаш көлінің экологиялық жағдайы

Негізгі бөлім:

Балқаш көлі – Каспий теңізі мен Арал теңізінен кейінгі көлемі бойынша үшінші орын алатын ірі көлемді және ағынсыз су қоймасы. Ол республиканың оңтүстік-шығысында Балқаш-Алакөл ойпатында (теңіз деңгейінен 342 метр биіктікте) орналасқан. Көлдің ұзындығы – 614 шақырым, ең үлкен ені – 74 шақырым. Айдын көлдің аумағы 18200 шаршы шақырым болса, жағалық сызығының ауданы 2383 – шақырым. Су көлемі – 106 текше км. Балқаш екі бөлікке бөлінеді: батыс және шығыс. Батыс бөлігінің тереңдігі 6-12 метр, ал шығыс бөлігінің тереңдігі 15-26 м. Көл шағын аралдар мен шығанақтарға бөлінген. Ең ірі аралдардарына Басарал мен Тасарал жатады. Балқаш көліне Іледен басқа Қаратал, Ақсу, Лепсі, Аягөз, Бақанас және басқа да өзендер. Көлге Іле көлі судың айтарлықтай бөлігін (675) құяды.

Балқаш көлінің климаты

Көл шөл және шөлейт климаттық белдеуде орналасқан. Қаңтардағы орташа температура –15 – 17⁰С, шілденің орташа температурасы 24⁰С. Жауын-шашынның көп жылдық орташа мөлшері 120 мм. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 55 – 66%, желдің жылдық орташа жылдамдығы 4,5 – 4,8 м/с. Жел көлдің батыс бөлігінде көбінесе, солтүстіктен, шығысында – солтүстік-шығыстан соғады. Осы себепті көлде үнемі күшті толқын болады. Жаздағы булану ауа райына байланысты 950 мм-ден 1200 мм-ге дейін ауытқиды. Көл беті көбіне қарашаның аяғында қатып, сәуірдің ортасында мұзы ериді. Мұздың қалыңдығы кей жылдары 150 см-ге жетеді. Таудағы мұздықтар еріген кезде (маусым – шілде) су деңгейі біраз көтеріледі. Көп жылдық су деңгейі тербелісінің мөлшері үш метрден асады

Балқаш көлінің ерекшелігі – оның жіңішке бұғазбен жалғасып жатқан батыс пен шығыс бөліктерінің минералдауының түрлі болып келетіндігінде. Бұрыннан суы мол Іледен толатындықтан батыс бассейнінің суы тұщы да, шығыс бөлігі – ащы болып келеді. Балқаштың табиғаты өте таңғаларлық және қарама-қайшылықтарға толы. Қазақстанда ерте заманнан бері Балқаш көлі туралы өлеңдер жазылып, әндер, аңыздар айтылып жүр. Балқашты халық фольклорында ешқашан ренжітпейтін, кедей жиһангермен де достасып, баспана мен тағамымен бөлісетін аппақ дана ақсақалға теңейді. Балқаш көлінің жағасы бойымен Ұлы Жібек Жолы арқылы Қытайдан Орталық Азияға жалғасатын және әрі қарай соңғы теңізге қарай (солай Ұлы Дала аумағында Батыс Еуропаны атаған) сансыз керуендер өткен. Бұл жерде тұщы сумен қоса жорық ішіп-жемін осы жерлерде молымен мекендейтін балық пен жабайы құстарға толтыруға болатын.

Балқаш көлінің жануарлары

Балқаш көлі балыққа бай екендігі бұрыннан мәлім. Балқашта балықтың 20-дан астам түрі мекендейді, оның 6 ертеден мекендейтін жергілікті түрлері (ілелік, балқаш көкбалықтары, балқаштық алабұға және т.б.), қалғандары басқа су қоймалардан келген (сүген, шабақтар, көксерке) болып табылады. Ихтиофаунаға жататындар ішінде сазан, Амур балығы, шабақ балық, каяз балығы, шұбаржон балық, ақбалық, ақмарқа, табан, жайын және басқаларын атауға болады. Балқаш ақбалығы мен оның алабұғасы Халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген. Аулауға сазан, көксерке, балқаш алабұғасы және т.б. түрлері жатады. Балықшылар және экстремалды еркін демалыстың әуесқойлары Балқашқа емін-еркін бара алады. Оның ұзындығы 614 шақырымды, ал ені – 3,5-тен 44 шақырымға дейін барады, ең терең жері 26 метрге дейін жетеді.

Балқаш көлінің нышаны болып табылатын ерекшелігіне ақ аққулар жатады, оны тек көлдің кейбір бөліктерінде көруге болады. Оның орнына бірқазандарды жиі кездестіруге болады. Балқаш көлі сонымен қатар үлкен суқұзғындардың, шүрегейлердің, қырғауылдардың, бүркіттердің, ақ тырналардың және ондатралардың мекен ортасы болып табылады. Қамыс қопаларында жабайы қабандар кездеседі. Кәнкі аңшылар қолына мылтық алып, бұлдырық, үйрек, құр, қоян, түлкі мен тіпті қасқыр аулауына болады.

Балқаш көлінің экологиялық жағдайы

Балқаш көлі алабындағы табиғи ресурстарды (әсіресе, су қорларын) тиімсіз пайдаланудың нәтижесінде Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағында 20 ғасырдың аяғында қалыптасқан табиғи, әлеуметтік және экономикалық жағдай. Оны негізгі 2 себеп тудырды. Ішкі себеп – Қапшағай су электр стансасының салынуына байланысты (1970) Іле өзені арнасының бөгелуі. Оған дейін Балқаш көлінің экологиялық тепе-теңдігін көлге құятын өзендер суы мен көл айдынынан буланған ылғал мөлшерінің тұрақтылығы қамтамасыз ететін. Жыл сайын көл алабындағы 15,0 км³ су қорының 11,9 км³-і (80%) Іле өз-мен келсе, қалған 3,0 км³ су көлдің батыс бөлігінен шығыс бөлігіне ығысады. 1970 –1985 жылдардағы Балқаш көліне құятын өзендер суының жалпы ағымы 14,9 км³-ден 11,8 км³-ге кеміді, яғни көл жылына шамамен 3,0 км³ су жоғалтып отырды. Көл алабынан алынатын су мөлшері жылына 7,0 – 8,0 км³-ге дейін өсті, оның 6,5 км³ суы егін суғаруға, Қапшағай және басқа да бөгендерді толтыруға жұмсалды. Булануға кететін шығыны жылына 2,0 км³-ге жетті. Осы себептерден 1970 жылдан су деңгейі күрт төмендеді. 1986 жылдың аяғында көл деңгейінің абсолют биіктігі 340,54 м болды. Көл деңгейінің құлдырау жылдамдығы жылына 15,6 см-ге жетті, бұл көрсеткіш 1908 – 1946 жылдардағы төмендеу жылдамдығынан (9,2 см/жыл) біршама жоғары. Іле өзені атырауындағы батпақты-сулы алаптардың 2/3 бөлігі қысқарды. Қапшағай СЭС-і іске қосылған соң, тасқын су шығымы 1600 – 1800 м³/с-тан 700 – 800 м³/с-қа дейін төмендеді. Электр стансасы қажетіне байланысты су ағымы жылдам өзгеретін (0 – 1000 м³/с) болды. СЭС-тен төмен қарай өзен тасындылары (судағы қатты заттар) тоқтап, олар толығымен Қапшағай бөгенінде шөгетін болды. 1986 жылдың аяғында Балқаш көліне құятын Іле өзенінің тармақтарынан Шұбарқұнан, Иір, Базарбай және Қалғаніле ғана қалды. Су шығымының 90%-ы тек Иір тармағымен қосылған Қоғалы тармағына жинақталып, бір арнаға айналды. Кезінде суы арнасына сыймай жататын Жиделі тармағы шөгіндіге тола бастады. Көлдің оңтүстік жағалауындағы балықтардың уылдырық шашу аймағы түгелдей жойылып, атыраудағы 15 көл жүйелерінен тек 4 – 5-еуі ғана қалды. Осының салдарынан жыл сайын ауланатын балық мөлшері 17 – 18 мың тоннадан 10 – 11 мың тоннаға дейін төмендеп, балық сапасы да нашарлады. Мысалы, бұрын негізінен сазан ауланатын болса, кейін ауланатын балықтың 90%-ын табан, жайын,көксерке, т.б. құрады. Ал аты әйгілі көкбас, Балқаш қарабалығы 1970 жылдан бері кездеспейтін болды. 1980 жылдан бастап көлдегі балықтар судағы пестицидтер мөлшерінің көбеюінен жаппай фибриалды саркома (қатерлі ісік жаралары) кеселімен ауыра бастады. Көл суының минералдығы күрт өсті. Балқаш металлургия кәсіпорындарының өндіріс қалдықтарының әсерінен суда ауыр металдар (мыс, мырыш, қорғасын, кадмий, т.б.) мен күкіртоксидтерінің мөлшері көбейді. Балқаш алабынан атмосфераға түсетін әр түрлі газдардың көлемі жылына 250 мың тоннаға жетті. Бұл газдар көл бетінен буланған ылғалмен қосылып, жерге қайтадан қышқыл жаңбыр болып жауады. Жауын-шашынның минералдығы 3 еседен астам өсті. Құрғап қалған аумақтардан көтерілген шаң-тозаңның әсері биік таулы аймақтардағы мұздықтардың еріп, ұсақтануына әкелді. Мысалы, 1974 жылдан бері Іле Алатауындағы аум. 1 км²-ден астам 86 ірі мұздықтың 6-уы ғана қалды. 1980 – 1990 жылдры Іле – Балқаш табиғи-шаруашылық жүйелеріне кешенді ғылыми-зерттеу жүргізіліп, олардың қорытындысы бойынша берілген ұсыныстарға сәйкес, Қапшағай бөгенінің деңгейі 10 метрге төмендетілді, сөйтіп, көлемі 2 есеге (28 км³-дің орнына 14,5 км³) кеміді де, жер суғаруға алынатын су мөлшерінің өсуі тоқтатылды. Осы шаралар Балқаш көлінің деңгейін тұрақтандырғанмен, су сапасы жылдан-жылға нашарлады. Сыртқы себеп – Балқаш алабындағы су қорының жартысына жуығы Қытай мемлекетінің аумағында қалыптасады.

Іле бойында және көл жағасындағы тіршілік ететін құстардың түрлері де азайып кеткен. «Қызыл кітапқа» енген аққу, бірқазан, көкқұтан, т.б. құстар қазір өте сирек кездеседі..

Бұл өңірдегі экологиялық ірі мәселелер қатарына Балқаш көлі бойындағы Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендері,

Сарышаған полигоны және Текелі қорғасын-мырыш комбинаттары осы аймақта тұратын тұрғындарға өз зардабын тигізіп отыр. 1999 жылы «Балқаш көлін құтқару, оның бүгінгісі мен болашағы» атты халықаралық деңгейде экологиялық форум өтті. Онда Балқаш көлін құтқару мәселелері қаралып, нақты шешімдер қабылданды. Оның негізгілері:

1. Іле өзені бойындағы өндіріс орындарында суды тиімді пайдалануды реттеу. 2. Қапшағай суқоймасынан Балқашқа жіберілетін судың үлесін тұрақтандыру. 3. Ақдала және Шарын массивтеріндегі күріш алқаптарын азайту. 4. Жер асты суларын пайдалануды жүзеге асыру. 5. Суармалы жерлердің көлемін шектеу.

Қорытынды: Жоғарыда қойылған міндеттерді шешу үшін көптеген ақпарат жинап оқыдым. Менің ойымша, Балқаш көлін құтқару бүгінгі күннің талабы. Арал мен Балқаш сияқты су экожүйелерінен айырылу Қазақстанды ғана емес Еуразияны да бұрын-соңды болмаған экологиялық анаттың ошағына айналдыруы мүмкін. Сондықтан әрбір табиғи экожүйені көздің қарашығындай сақтау мен қорғау адамзат баласының парызы.