Дерс мевзусы : Нутукъ услюплери.

Дерс мевзусы : Нутукъ услюплери.

Дерснинъ типи : Янъы мевзу анълатув дерси

Дерснинъ макъсатлары:

Окъутув:

- Талебелерни нутукъ услюплеринен таныш этюв.

- Оларнынъ арасындаки фаркъыны анълатмакъ.

- Нутукъларыны зенгинлештирмек, инкишаф этмек.

Тербиевий :

- ана-тилимизге севги дуйгъусыны ашламакъ

- тилимизде олгъан инджеликлернен таныштырмакъ

Инкишаф эттириджи :

- Талебелернинъ бильги севиелерини котермек, берильген вазифелер

ярдымынен тешкермек ва сонъунда пекитмек.

Талим усулы :

- сёз усулы (субет )

- амелий (мешгъулиетлер)

Дерс такъымлары : Дерслик, презентация, джедвель.

1. Тешкилий дакъкъа :

Оджа : - Мерабанъыз, балалар. Насылсынъыз? Ишлеринъиз яхшымы?

Талебелер : - Я, мерабанъыз, оджа! эр шей яхшы, сагъ олунъыз .

Оджа: - Невбетчинъиз бугунь ким? Манъа такътаны азырласынъ, эки дакъикъадан теннеффюс бите.

Чанъ къакъылды, эр кез ерли -ерине отурсын

Биринджиден, дерсте ким бар, ким ёкъ тешкерейик.

Талебе : - Бугунь Сафие ва Амет ёкълар

Оджа :- Не себептен?

2. Эв вазифесини тешкерюв, текрарлав :

Оджа : -Не исе, дерсимизге кечейик. Эв ишини эписинъиз яптынъызмы? Мытлакъкъа тешкереджем.

Кечкен дерсте насыл мевзуны кечтик?

Талебе : Фиильнинъ меиллерини кечкен эдик. Сиз эвге фииль меиллеринен багълы мустакъиль ишини япмагъа бердинъиз.

Оджа : эписи беджердими? Дефтерлеринъизи тапшырынъыз.

Даа оджа кечкен мевзу боюнджа бир къач суаль бере . Анълашылмагъан шейлер олса, Оджа даа бир кере анълатмагъа меджбур.

3. Янъы мевзуны анълатув.

Оджа-: Янъы мевзуны кечемиз.

Бугуньки мезуны такътадан кочюрип алынъыз. Янъы мевзу : Нутукъ услюплери.

Биринджи вазифе :

Оджа: - Метинлерни окъунъыз. Бу метинлерде не акъкъында лаф юрсетиле? Оларнынъ фаркъыны анълатыныз.

Топракъ – бу, ернинъ осюмликлер оськен юкъары йымшакъ къатыдыр. Топракънынъ тюсю, ичинде олгъан кубре, къум ве балчыкънынъ микъдарынен багълы. Топракъ къаты тюбюнде-къум я да балчыкъ къаты, даа ашагъыда исе ташлар бардыр.

Эвлятларым, динъленъиз,

Кельдим етмиш яшына,

Чокъ тер тёктим юртумнынъ

Топрагъына, ташына. (Э. Шемьи – заде.)

– Эписи бир, хатырлайым. Манъа анамнынъ мезары къайда олгъаныны айтынъыз. Мен оны зиярет этмек истейим. О, йигирми эки йылдан берли мени келир, деп беклейдир. Мен исе ойнап-кулип, къуванып юрьдим. Оны бир кере биле зиярет этмедим. Айтынъыз, мезары къайда? Мен о ерге бармакъ, аначыгъымны озь багърына алгъан топракъны корьмек истейим. (Айдер Осман)

3. - Инсанлар чешит ерлерде чешит тюрлю лакъырды этелер. Мисаль оларакъ эвде сиз ана-бабаларынъызнен бир тюрлю, мектепте, достларынъызнен, дерсте оджанен, идарелерде хадимлернен башкъа бир шекильде лакъырды этесинъиз.

Демек, къонушувда МЕН айтам, СЕН динълейсинъ. Лакъырды этеджек инсан нутукъны кимге ве, не макъсатнен айтаджагъыны козь огюнде тутмакъ керек.

Талебелер озь фикирлерини айталар ва исбатлайлар.

Дефтерге яздырув. :

Оджа : эбет, талебелер, тильге къонушув шартлары да мытлакъа бар. Мен оларнынъ шимди сеслендиреджем сиз исе дефтеринъизге язынъыз :

- не акъкъында айтасынъ;

- нутукънынъ макъсады;

- кимнен лакъырды этесинъ;

- не ерде лакъырды этесинъ.

Оджа: - Къонушувнынъ шартлары чешит тюрлю ола, шу себептен тилимизнинъ беш услюби бар.

Лакъырды услюби - эвде азбарда, достларнен, ана-бабаларнен къулланыла

Ильмий услюп - илим не техникада

Бедий услюп - эдебиятта

Ресмий- иш услюби - Идарелерде

Публицистик услюп - сиясетте, ресмий меджлислерде.

Тахтада джедвель, талебелер язып алалар.

Оджа бирер мисаль кетире.

Оджа :- Насыл услюплерни билесинъиз?

- Не ерде ве насыл файдаланмакъ мумкюн?

Мешгъулиет беджерюв.

Оджа : Парчаларны окъунъыз, эр бир парча насыл услюпке аит?

1. Ер юзю пек буюк сув мейданлыкъларынен къаплы. Оларгъа океанлар дейлер. Океанларнынъ къарагъа кирген парчаларына – денъиз дейлер.

2. – Денъиз эп токътамай, чайкъалана, - деймиз,

Денъизге чайкъаланмакъ, чайкъаланмакъ керек.

Онынъ дертине бизлер ич коньмеймиз,

О джанлы бир дюнья, онда бар юрек! (Черкез Али)

3. Ана-бабалар ве талебелернинъ дикъкъатына! Саат 8.00-де дуракъта автобус беклейджек. Къара денъизге сеяаткъа давет этемиз. Фирма реиси.

4. – Бабам, авасы пек сыджакъ. Денъизнинъ суву ким насыл къызгъандыр.

- Айды, огълум, барып ювунайыкъ.

- Я къардашымны да алайыкъмы?

- Эбет, о да бизнен барсын.

5. Халкъымызнынъ эфсаневий, даа догърусы, тарихий миллий къараманы Алим Азамат огълу аман-аман 200 йылдан сонъ кене «аткъа минди».

Адалет огърунда курешип онынъ юрген ёлларында, догъмуш Копюрли коюнде, Къарасувбазарнынъ дагълары, орманларында, Бурулча озенининъ ялыларында, Багъча-Эли коюнде Алимнинъ ады янъгъырап башлады.

Рефлексия:

1. Бугюнь дерсте насыл мевзуны огрендик?

2. Не анъладынъыз? Бу мевзу боюнджа суаллеринъиз бармы?

3. Огренюв усуллары келишиклими?

Эв вазифе : Услюплернинъ чешитлерини бильмек. Эр бир услюпке аит, 2-3 джумледен ибарет метин тапып дефтерге язмакъ.

Оджа : - Чанъ къакъылды, сайгъылы талебелерим. Дерсимиз сонъуна кельди. Сагълыкънен барынъыз, корюшкендже.

Талебелер : - Дерс ичюн чокъ сагъ олунъыз, оджам! Сагълыкънен къалынъыз.