- бэйэ-бэйэлэрин кытта алтыһыыларын тэрийэн санарар уонна толкуйдуур дьоҕурдарын сайыннарар;
Туттуллар матырыйааллар: Л.В.Захарова, Л.К.Избекова «Кустук» 2006 сыллааҕы БИЧИК учебник, от туорааҕа, проектар, экран, линейка тэтэрээт уруучука, биологическай даннайдаах карточка, дьыл кэмнэрин таблицата, ыйдар ааттара.
| Этап урока | Методы и приемы обучения | время | Деятельность учителя | Деятельность учащихся | УУД, формирующиеся на данном этапе (сатабыл) |
| Тэрээһин чаас | Тылынан | Уопсай | Үтүө күнүнэн! Уруокпутун ахсынньы ый алгыс тылынан бэйэ-бэйэбитин эҕээрдэлэһиэххэ | Билиини биэрээччи,
Өйү үксэтээччи,
Үөрэх төрдө,
Билии баһа,
Билгэһит
Билгэ Хаан,
Бэттэх көрөн
Мичик гын!
Дом | Сыал туруоруналлар. |
| Уруок тематын уонна сыалын таһаарыы чааһа | Ыараханы көрсөөһүн, тахсар суолу көрдөөһүн | Уопсай | Дуосканы көрдүбүт. Анаграмма. бастакы сүһүөхтэринэн тылы таайын. (Остуоруйа). Ханнык тыл таҕыстай. Остуоруйа диэн тугуй? Остуоруйаны ким айарый? Тугунан түмһетэнэрий? Туохха сыһыаннаах остуоруйалар баалларый? бүгүң уруокка тугу ааҕабытый? | Остуоруйа.
Остуоруйа аптаах, хомуһуннаах. Үтүө санаа кыайар. Олох-дьаһах, алыптаах, кыыллар тустарынан
| Теманы таҺаарар, сыалы туруорар., холбуур, тэңниир |
| Уруок сүрүн чааһа | Тылынан | Уопсай, биирдиилээн | 1) Ааптар. Саамай сөп, кинигэбитин арыйдыбыт. Остуоруйа ааптара кимий? Истибиккит дуо? Саха норуодунай суруйааччыта Н.Якутскай ҮөҺээ Бүлүү улууҺугар Харбалаах нэһилиэгэр Дөлөкөй диэн алааска 1908 күн сирин көрбүтэ. Бүлүү училищетын бүтэрэн баран байыаннай оскуолаҕа Владивостокка үөрэнэ барар. Сахалартан бастакы байыаннай үөрэхтээх буолан Молдавияҕа гыраныыссаны маныы үлэлии барар. Уонна Тирасполь куоракка олохсуйар. Н.Якутскай оҕолорго анаан олус элбэх айымньылардаах. Баҕар биир эмит остуоруйатын, номоҕун аахпыккыт буолуо: «Куобахтааҕар куттас», «Куобах кутуруга суох буолуута», «Кэҕэ ороспуой», «ЭҺэлээх бөрө иирсээннэрэ», «Ойуур оскуолата» уо.д.а. 2) ааҕыы. Бүгүн биһиги остуоруйабыт аатын ааҕын. Дьукаахтыылар диэни хайдах өйдүүгүт? Эһиги санааҕытыгырар бу остуоруйа туох туһунан буолуой? Бу остуоруйа ханнык көрүҥэ буоларый? -Билбэт тылларгыт бу остуоруйаҕа бааллар дуо? Кутуйахтаах чооруос тугу сүбэлэспиттэрий? Сайын устата тугу гыннылар? Кутуйахтаах чооруос тугу хаһааммыттарай? | Истэллэр
Ааҕабыт. Цепочканан ааҕыы
Дьукаах, хаҺаас, хаспах, туораах, саараама.
| Ааспыты саныыр, истэ сатаан истэр өйдүүр, тиэксинэн үлэлиир |
| Остуоруйаны кытары салҕыы үлэ | Тылынан, тиэксинэн үлэ | Уопсай | 3) бэйэ ааҕыыта. Остуоруйабыт сүрүн геройдарын кимнээхтэрий? - Чооруос хайдаҕый? Кутуйах хайдаҕый? Аны бу тыллары көрүҥ, хайаларын маннык этиэхтэрэй? (Кэччэгэй, көҥөс, айдааннаах, тулуура суох). Оҕолор эҺиги кутуйаҕы уонна чооруос чыычааҕы билэҕит дуо? Көрбүккүт дуу? Оҕолорго биологическай информация биэрэр. Кутуйах: кыра кэрбээччи харамай, этин уҺуна 7-12 см., кутуругун уһуна 6-10 см. Чооруос: нууччалыыта чечетка сиэрэй өңнөөх кыра чыычаах төбөтүгэр кыҺыл баттахтаах ыллыырыгар “че-чет” и “пи-ю-ии” “чив-чив-чив...”диир эбит. Билигин өссө төгүл Чооруос чыычаах уонна кутуйах туһунан билиигитин чопчулаары, бэйэҕит остуоруйаны болҕомтолоохтук ааҕын. | Кыыл-
Чооруос чыычаах уонна кутуйах.
Билэр оҕолор кэпсииллэр.
| Аахпытын саныыр, геройдары араартыыр, сонуну истэр, тылдьытынан улэлиир, доҕорун үлэтин көрөр |
| Ааҕыллыбыты чиңэтии, кэңэтии |
|
| - оҕолоор иннигитигэр ойуулар сыталлар, сөптөөх ойууну остуоруйа ис хоһоонунан дуоскаҕа сааһылаан тахсан ыйаан иһэҕит. | Дьукаахтаһыы Кыстык кэлиитэ Чооруос хасааьа Кутуйах хасааһа Айдаан Охсуьуу тумугэ
|
|
| Физкульт-минктка |
|
| Албын саһыл курдук кыймаңнаан хаамабыт, куттас куобах курдук ойуоккалаан тахсабыт, торҕон бөрө курдук түргэнник сүүрэбит, тот эҺэ курдук утуйан тахсабыт. | Учуутал этэринэн хамсаныылары оңороллор |
|
| Ылбыт билиигэ олоҕуран саҕаны арыйыы | Оңорон таһаарааһын |
| Кутуйах чооруоска хаҺааммыт туорааҕын хайдах кэмнээн биэрэр эбитий? Дьиңнээх кутуйах кутуругун уһуна - 10 см буолар эһиэхэ остуолгутугар от туорааҕын аҕалан уурдум дьэ күнңэ төҺө туорааҕы чооруос сиэбит эбитий? Линейкаларгытынан кээмэйдээн суоттаан таҺаарың эрэ Дьылга хас ый баарый? Ааттаталааң Эһиэхэ ыйдар ааттарын биэрэбин. Ону эһиги сахалар дьыллара ханнык ыйтан саҕаланарын быҺаараҕыт уонна дьыл бастакы аңаарын ыйдарын, дьыл оройо ханнык ыйын, дьыл иккис аңаарыгар ханнык ыйдар киирэллэрин бэрээдэктээн уурталааң Саха омук дьыла ханнык ыйтан саҕаланарын, дьыл бастакы, иккис аңаарыгар ханнык ыйдар киирэллэрин уонна дьыл оройо ханнык ый буоларын быһаарар. Остуоруйабытыгар ол аата ханнык ыйдар тустарынан суруллубутуй?
| Кылгастык кэпсээьин. дьукаахтаҺан олоруох буолбуттар Хороонноругар хас да хаспаҕы хастан от уонна бурдук туорааҕын хаһааммыттар. Быһаараллар Хаһаастаналлар. Эппиэттииллэр От, бурдук туорааҕын.
Кутуругунан. Кээмэйдииллэр, суоттууллар. Биир күңңэ чооруос хас туорааҕы сиэбит эбит. Сох топот ол аата өссө элбэх туорааҕы сиир эбит. охсуҺаллар. Дьыл бастакы аңаара Дьыл оройо Дьыл иккис аңаара 12 Тохсунньу, олунньу, кулун тутар, муус устар, ыам ыйа, бэс ыйа, от ыйа, атырдьах ыйа, балаҕан ыйа, алтынньы, сэтинньи, ахсынньы. Бэрээдэктииллэр. Слайданан көрөн көннөстөллөр. Ааттаталыыллар.
| урут көрбүтүн, билбитин саныыр, толору ситимнээх саңаны туттар, суоттуур, саңаны арыйар, анаалыстыыр холбуур, араарар. Бэрибиэркэлэнэр, тэңниир |
| Урукку өйдөбүлгэ төннүү. |
|
| -Маннык майгы дьоннорго олоххо көстөллөр дуо? Киһи ханнык хаачыстыбалара уопсайынан олоххо сыаналанарый? Ааптар бу остуоруйаны того суруйбутуй? Остуоруйа сүрүн санаата тугуй? | Кутуйах сымыйаччытын иһин, чооруос тулуура суох охсуһуугун. Эппиэттииллэр
ЧиэҺинэй буолуу, убаастааһын аһыныгас буолуу уо.д.а Сыаналаналлар, түмүк оңороллор. |
|
| Түмүк |
|
| -Уруок хайдах ааста? Ордук тугу гынаргытын сөбүлээтигит? -Ким үлэлиирин кэрэхсээтигит? Уруокка үлэлээбит настарыанньаларын көрдөрөр сыанабылы (күн, былыттаах күн, ардахтаах былыт) түҥэтэр. Маладьыастар, олус үчүгэйдик үлэлээтигит, элбэх билиини ыллыгыт буолуо диэн ээрэнэбин. | - Бэйэ-бэйэни кытта иллээхтик олоруу - До5ору сыаналааьын, харыстааьын - Ыарахан кэмнэ бэйэ-бэйэҕэ күмөлөсүһүү
|
|
| Дьиэҕэ үлэ | Тылынан | Уопсай | Автортан сорудах - Арай эһиги бу остуоруйа автора этигит буоллар остуоруйаҕа тугу уларытыа этигитий, Остуоруйаны эһиги хайдах салгыах этигитий? | Дневниктарыгар суруналлар | Дьиэҕэ үлэлииригэр сыал туруорунар, талар. |
| Бэйэни сыаналаныы |
|
| Кырдьык-сымыйа |
|
|
52
249 961 
