Алыкул Осмонов

Ысык-Көл темасы акындын чыгармачылыгында. Алыкул Осмонов Ысык-Көлдүн жээгинде өмүрүнүн көбүн өткөрүү менен кыргыз жеринин бул кооз бермети тууралуу ондогон ырларын жазды. Алардын айрымдары: "Таң атарда көл бети", "Ысык-Көл" (ушундай аттагы үч ыры бар), "Кыргыз көлү", "Ысык-Көл — Нева суунун сүйгөн жары", "Көлүмө", "Ысык-Көлдө төрт мезгил", "Көл толкуйт да, кайра басылат", "Жаныбарым, Ысык-Көл", "Көл ата", "Мен көлүмө келгенде", "Көлдүн кечки көрүнүшү", "Чолпон-Ата".

Ысык-Көл тууралуу айрым саптары эл оозунда учкул сөз катары калган. "Ысык-Көл – кыргыз көлү кылкылдаган, кыз-келин кылаасында шыңкылдаган", "Ысык-Көл, кээде тыптынч, кээде толкун, толкусаң толкунуңа тең ортокмун, турмушта кандай жолдош күтсөм дагы, бир сырдуу сендей жолдош күткөн жокмун", "Ысык-Көл, сени сүйдүм, сени ырдадым", "Көргүм келет, көргүм келет миң ирет, айткым келет, сүйөм көлүм, сүйөм деп", "Элесиңде көл жатпаса шарпылдап, ырларымда анда кандай касиет", "Сага окшоп көл боюнда атым турса, эмне арман, муштумдай бир кара таштан" ж.б.

Акындын оорусу жана Ысык-Көл. Алыкул Осмонов өпкөнүн кургак учук оорусуна кабылып, оорусу улам күчөп отургандыктан Ысык-Көлдүн "Койсары" курортунда дарыланып, ырларын жазган, Чолпон-Атанын көл жээгиндеги кургак учукка каршы ооруканасында да дартына даба издеген. Анын 1945-жылдан көзү өткөн 1950-жылдарга чейин жашаган үйү азыр да Чолпон-Атада турат. Ал ошол кездеги медицинанын алы жетпеген кургак учук оорусуна абасы, жели, суусу, куму шыпаа болор бекен деп Ысык-Көлгө тез-тез барып турган жана эң мыкты чыгармаларын да көл жээгинде жараткан.

Төрт мезгил, акын жана Ысык-Көл. Жогоруда айткандай, Ысык-Көлгө арналган ырларынын катарында Алыкул Осмоновдун "Ысык-Көлдө төрт мезгил" деген ыры бар. Анда акын Ысык-Көлдүн жазын, жайын, күзүн, кышын салыштыра карайт.

Жаздагы көл: куулар, аңырлар кетип, кайыңдар, талдар бүчүрлөрдөн бүрүн жарып, гүл ачар кез болот, катарлаша учуп турналар өтөт, карлар эрип, кырларга чөп чыгып, талаа көгөрөт, кара торгой үнүн безеп сайрап, үпүп ары-бери учат. Бул табиятта. Ал эми эл турмушунда: тракторлор жер айдап, кош чыгып, аттар соко тартат, колхозчулар жаздын келгенине кубанат.