Диалектилик создор

Сабактын темасы：Диалектилик создор

Сабактын билим беуучулук максаты：Диалектилик создорго кандай создор кирерин билишет.

Сабактын откоруучулук максаты：Суйлоо кебинде адабий тилдин нормасын сакташат.Оз алдынча тушунуп окушат жана окуганын айтып беришет.

Сабактын тарбия беруучулук максаты：Классташтары， достору， тааныштары менен сылык-сыпаа суйлошууго конугот.Топтоо иштоодо активдуу катышат.

Компетенттуулуктор

Кептик компетенттуулуктор：

Угуп тушунот：Диалектизм тилдик озгочолук экенин билишет.

Окуп тушунот：Адабий тилдеги моздор менен диалектилик создордун айырмачылыгын окуп тушунот.

Суйлошот：0озеки кебинде адабий тилдин ченемин сактоо менен маек кура алышат.

Жазат：Кыргыз тилинин эрежелерин жетекчиликке алып，туура жазышат.

Тилдик компоненттуулуктор: Диалектилик создорду кебинде орундуу колдонушат.Алардын корком чыгармаларда стилдик каражат катары колдонуларын билишет.

Маданият таануучулук компоненттуулуктор:Эне тили менен улуттук маданияттын оз ара байланышын тушунот жана тексттин диалектизмдерди табышат.Диалектилик создорду орду менен туура колдонушат.

Сабактын тиби.Жаны материалды оздоштуруу

Сабакта колдонулган метод. Оз алдынча иштоо, изилдеп уйронуу

Сабактын жабдылышы.Окуу китеби, таркатуучу материалдар, таблица.

Сабактын журушу

Уюштуруу иштери.''Ким коп билет?''оюну.Табышмактарды айтуу боюнча мелдештируу.

Окуучуларды сабактын максаты менен тааныштыруу жана айрымдарынан сурап текшеруу.

Уй тапшырмасынын аткарылышы окуучулардын оз ара бири-бирин текшеруу аркылуу жургузулот.Телеграмманы ким кандай жазып жонотту? Жыйынтыгы чыгарылат.

Жаны теманы тушундуруу.

Доскага компьютрден диалектилик создор катышкан бир нече суйломдор корсотулот.Тапшырма.1.Окуп чыгып,силерге маааниси тушунуксуз создорду тапкыла.2. Байыс,кадик,токоч,бадыбот,ынак,чанак,чигит деген создорду окуганда оюнарга кандай тушунуктор келди?Бул создордун маанисин билесинерби ?Мурда мындай создорду кезиктирдинер беле?

Окуучулардын жооптору угулгандан кийин,мугалим доскага таблицаны илет да,аларды диалектилерде кайсы соз кандай айтыларын тушунууго багыттайт.Окуучулар окушат.

Андан сон,мугалим окуучуларды оз алдынча эрежеге чыгарууга багыттайт.Ал учун томондогудой полилог тузулот.

-Мындай создор белгилуу бир аймакка тиешелуубу же баарына тиешелуу деп ойлойсунарбы?

-Бир аймакка гана тиешелуу

-Мындай создор адабий тилде колдонулабы?

-Жок,адабий тилде колдонулбайт.

-Каякта колдонулушу мумкун?

-Белгилуу гана бир аймактарда гана колдонулат.

-Бир диалектидеги создор башка диалектиде колдонулса эмне болот?

-Создун мааниси тушунуксуз болот.Эл анын маанисин тушунбойт.

-Диалектилик создордуни мааниси озунун чойросундо жашаган элдерге тушунуктуубу?

-Ооба,тушунтуу болот.

Мугалимдин созу.Диалекти деген соз грек dialektikos деген созунон алынып,’’жергиликтуу тилдин ботончулугу ’’деген маанини билдирет.Бир диалектиде колдонулган соз экинчисинде тыбыштык озгорууго учурайт.Чыгармаларда диалектилик создор каармандардын созундо кездешет.Аларды этияттык менен колдонуу чыгарманын маанисин бузбайт,тескерисинче,ага коркомдук берет.

Келгиле,алган маалыматтар боюнча озубуз корутунду эреже чыгаралы.Окуучулар озулорунун эрежелерин айтышат.Мугалим аларды мактап,кошумча киргизет.Айтылбай калган жерлерин толуктайт.

Сабакты бышыктоо.126-конугуу.Жаны билим алууга алгачкы жолу киришуу конугуусу.1)Окуп чыгып,силерге тушунуксуз болгон создорду тапкыла.2)Алардын эмне учун диалектилик создор экенин тапкыла.

127-конугуу.Алган билимди текшеруу конугуусу.1)Томондогу создор озунордун кебинерде кандай колдонуларын атагыла.2)Бир эле буюмдун,заттын,жаныбарлардын аттары эки башка айтылып жатканын далилдегиле.3)Диалекти жонундо тушунук бергиле.

128-конугуу.1)Томондогу суйломдорду кочуруп жазып,кара тамга менен терилген создордун эмне учун диалектилик создор экенин комментарийлегиле.

Суроолор:

1. Кандай диалектилер бар экенин билдинер?
2. Бул диалектидеги создор эмнеси менен айырмаланат?
3. Диалектилер каякта колдонулат？ Каякта колдонулбайт?
4. Эмне учун биз адабий тилдин нормасын сакташыбыз керек?

Сабакты жыйынтыктоо.

Окуучулардын билимин баалоо критерийинин негизинде жургузулот.

-эрежени билиши,аны тушундуруп бере алышы;

-диалектилик создорду ажырата алуусу；

-конугуудо берилген тапшырмаларды туура аткаруусу；

-создорду эмне учун диалектилик деп, эсептегени туура далилдеп беруусу；

-адабий тилде суйлоосу；

-жоопторунун тактыгы；

-сабаттуу жазуусу жана каллиграфиясы.

Уйго тапшырма：129-конугуу.1)Окуп чыгып,кара тамга менен басылган создордун кайсы диалектиге таандык экенин тапкыла.2)Адабий тилде кандай айтыларын уйронгуло.3)Кыргыз адабий тили кайсы диалектилердин негизинде тузулгондугун айтып бергиле.

Сабактын темасы：Диалектилик создор

Сабактын билим беуучулук максаты：Диалектилик создорго кандай создор кирерин билишет.

Сабактын откоруучулук максаты：Суйлоо кебинде адабий тилдин нормасын сакташат.Оз алдынча тушунуп окушат жана окуганын айтып беришет.

Сабактын тарбия беруучулук максаты：Классташтары， достору， тааныштары менен сылык-сыпаа суйлошууго конугот.Топтоо иштоодо активдуу катышат.

Компетенттуулуктор

Кептик компетенттуулуктор：

Угуп тушунот：Диалектизм тилдик озгочолук экенин билишет.

Окуп тушунот：Адабий тилдеги моздор менен диалектилик создордун айырмачылыгын окуп тушунот.

Суйлошот：0озеки кебинде адабий тилдин ченемин сактоо менен маек кура алышат.

Жазат：Кыргыз тилинин эрежелерин жетекчиликке алып，туура жазышат.

Тилдик компоненттуулуктор: Диалектилик создорду кебинде орундуу колдонушат.Алардын корком чыгармаларда стилдик каражат катары колдонуларын билишет.

Маданият таануучулук компоненттуулуктор:Эне тили менен улуттук маданияттын оз ара байланышын тушунот жана тексттин диалектизмдерди табышат.Диалектилик создорду орду менен туура колдонушат.

Сабактын тиби.Жаны материалды оздоштуруу

Сабакта колдонулган метод. Оз алдынча иштоо, изилдеп уйронуу

Сабактын жабдылышы.Окуу китеби, таркатуучу материалдар, таблица.

Сабактын журушу

Уюштуруу иштери.''Ким коп билет?''оюну.Табышмактарды айтуу боюнча мелдештируу.

Окуучуларды сабактын максаты менен тааныштыруу жана айрымдарынан сурап текшеруу.

Уй тапшырмасынын аткарылышы окуучулардын оз ара бири-бирин текшеруу аркылуу жургузулот.Телеграмманы ким кандай жазып жонотту? Жыйынтыгы чыгарылат.

Жаны теманы тушундуруу.

Доскага компьютрден диалектилик создор катышкан бир нече суйломдор корсотулот.Тапшырма.1.Окуп чыгып,силерге маааниси тушунуксуз создорду тапкыла.2. Байыс,кадик,токоч,бадыбот,ынак,чанак,чигит деген создорду окуганда оюнарга кандай тушунуктор келди?Бул создордун маанисин билесинерби ?Мурда мындай создорду кезиктирдинер беле?

Окуучулардын жооптору угулгандан кийин,мугалим доскага таблицаны илет да,аларды диалектилерде кайсы соз кандай айтыларын тушунууго багыттайт.Окуучулар окушат.

Андан сон,мугалим окуучуларды оз алдынча эрежеге чыгарууга багыттайт.Ал учун томондогудой полилог тузулот.

-Мындай создор белгилуу бир аймакка тиешелуубу же баарына тиешелуу деп ойлойсунарбы?

-Бир аймакка гана тиешелуу

-Мындай создор адабий тилде колдонулабы?

-Жок,адабий тилде колдонулбайт.

-Каякта колдонулушу мумкун?

-Белгилуу гана бир аймактарда гана колдонулат.

-Бир диалектидеги создор башка диалектиде колдонулса эмне болот?

-Создун мааниси тушунуксуз болот.Эл анын маанисин тушунбойт.

-Диалектилик создордуни мааниси озунун чойросундо жашаган элдерге тушунуктуубу?

-Ооба,тушунтуу болот.

Мугалимдин созу.Диалекти деген соз грек dialektikos деген созунон алынып,’’жергиликтуу тилдин ботончулугу ’’деген маанини билдирет.Бир диалектиде колдонулган соз экинчисинде тыбыштык озгорууго учурайт.Чыгармаларда диалектилик создор каармандардын созундо кездешет.Аларды этияттык менен колдонуу чыгарманын маанисин бузбайт,тескерисинче,ага коркомдук берет.

Келгиле,алган маалыматтар боюнча озубуз корутунду эреже чыгаралы.Окуучулар озулорунун эрежелерин айтышат.Мугалим аларды мактап,кошумча киргизет.Айтылбай калган жерлерин толуктайт.

Сабакты бышыктоо.126-конугуу.Жаны билим алууга алгачкы жолу киришуу конугуусу.1)Окуп чыгып,силерге тушунуксуз болгон создорду тапкыла.2)Алардын эмне учун диалектилик создор экенин тапкыла.

127-конугуу.Алган билимди текшеруу конугуусу.1)Томондогу создор озунордун кебинерде кандай колдонуларын атагыла.2)Бир эле буюмдун,заттын,жаныбарлардын аттары эки башка айтылып жатканын далилдегиле.3)Диалекти жонундо тушунук бергиле.

128-конугуу.1)Томондогу суйломдорду кочуруп жазып,кара тамга менен терилген создордун эмне учун диалектилик создор экенин комментарийлегиле.

Суроолор:

1. Кандай диалектилер бар экенин билдинер?
2. Бул диалектидеги создор эмнеси менен айырмаланат?
3. Диалектилер каякта колдонулат？ Каякта колдонулбайт?
4. Эмне учун биз адабий тилдин нормасын сакташыбыз керек?

Сабакты жыйынтыктоо.

Окуучулардын билимин баалоо критерийинин негизинде жургузулот.

-эрежени билиши,аны тушундуруп бере алышы;

-диалектилик создорду ажырата алуусу；

-конугуудо берилген тапшырмаларды туура аткаруусу；

-создорду эмне учун диалектилик деп, эсептегени туура далилдеп беруусу；

-адабий тилде суйлоосу；

-жоопторунун тактыгы；

-сабаттуу жазуусу жана каллиграфиясы.

Уйго тапшырма：129-конугуу.1)Окуп чыгып,кара тамга менен басылган создордун кайсы диалектиге таандык экенин тапкыла.2)Адабий тилде кандай айтыларын уйронгуло.3)Кыргыз адабий тили кайсы диалектилердин негизинде тузулгондугун айтып бергиле.