Е? парасатты м??алім

Е? ПАРАСАТТЫ М??АЛІМ

Ш?кірттеріні? берген ба?асы.

О?ушылар?а шы?армашылы?пен ж?мыс істеуді ?йрете алатын, оларды? ?абілетін дамыта алатын м??алімді–на?ыз шебер м??алім деп ж?рміз. Мына ?ит?р?ы заманда ?скеле? ?рпа?ты а?ылмен, біліммен ?аруландырып ?ана ?оймай, ?лтымызды? ?лтты?ын жетекшілік, ?йыт?ышылы? де?гейге к?тере оны ?рі ?арай дамыта білетін, Алаш арыстарыны? ой-армандарын орындай алатын, «арыстандай айбатты, жолбарыстай ?айратты»(М.Ж?мабаев) жігерлі жастарды т?рбиелеуде м??алімні? де ?аншалы?ты де?гейде білімді, білікті, ізденімпазды?ы, ?абілеттілігі, парасаттылы?ы болуы керектігі т?сінікті ж?йт. Елімізде ондай м??алімдер жеткілікті.

Осындай м??алімдерді? алды??ы легінен, ?ала, облысты былай ?ойып, Республика бойынша Жамбыл атында?ы №7 мектеп-интернатты? ?аза? тілі мен ?дебиетіні? м??алімі Тауы?баева Б?тіш М??атай?ызыны? к?рініп ж?ргені бізді? ма?танышымыз. Б?тіш М??атай?ызыны? ?лгі боларлы? ерекшеліктері неде.

?ріптес бола ж?ріп Б?тіш М??атай?ызыны? жанынан о?ушыларды? ?йіріліп ж?ретінін к?ретінмін. Я?ни, о?ушылармен тіл табысу шеберлігіне бай адам бол?аны. К?пшілігімізге осы ?асиет жетпей жатады да, оларды ?зімізден ?ашы?татып алатынымыз жасырын емес. Ал, Б?тіш М??атай?ызыны? саба?ы д??гелек ?стел немесе семинар сия?ты ашы? ала??а ??сайды. ?ашан к?рсе? осылай, пікір-талас, ашы? ??гіме – ?орытындысы о?ушыларды? ?ана?аттанып шы?ып жат?аны. Б?нда?ы ?стазды? негізгі принципі ынтыма?тасты?ты, ізгілікті ?алыптастыра отырып, о?ушыларды ой-?рекетіне баулу, ой-пікіріне еркіндік беру, ж?рексінбей те? д?режеде с??баттасу?а ?йрету. М?ндай саба? к??ілсіз ?туі м?мкін емес.

Негізі ?з п?нін жа?сы ме?герген адам оны ?ткізуді? де технологиясын жетік білуі керек. Саба?ын ш?кірт ж?регіне жеткізе алмай жатса, оны? несі м??алім. Ке?естік ж?йе кезінде о?ытуды? алуан т?рі пайда бол?аны белгілі. Соны? ішінде тірек сызбалары бойынша о?ыту ж?не ?жымды? о?ыту технологиясы к?ні б?гінге дейін ма?ызын жой?ан жо?. Тірек сызбаларыны? авторы В.Ф. Шаталов ?сын?ан технологияны? ерекшелігі – на?ты д?л есептелген о?у процесін ??ра білу ж?не уа?ыт ?немділігі. Мысалы, белгілі бір та?ырыпты т?сіндіру барысында бірнеше та?ырыпты жина?тап, ы?шамдап бір-екі тірек сигналына сыйдыру?а болады. Б?тіш М??атай?ызы осы т?сілді жетік ме?геріп, ?з т?жірибесінде тамаша жетістіктерге жетті. Б?л т?сілді? тиімділігі негізінде 8 сынып бойынша синтаксис та?ырыбына арнал?ан «Ой т?рткі» тірек конспектісі жеке ?дістемелік ??рал ретінде жары??а шы?ып, республика м??алімдеріні? с?ранысына ие бол?анын білеміз.

Б?тіш М??атай?ызыны? ізденімпазды?ы керемет. Дем алу?а уа?ыты да болмайтын шы?ар. О?ытуды? барлы? технологиялары – «Білім беруді ізгілендіру технологиясы», «Дидактикалы? бірліктерді ірілендіру технологиясы», «Дамыта о?ыту технологиясы», «Модульдік о?ыту технологиясы», «Т?сіндіре бас?арып оза о?ыту технологиясы», «Де?гейлеп саралап о?ыту технологиясы», «Сын т?р?ысынан ойлау ар?ылы о?ыту технологиясы» т.б. ж?нінде ?ашан с?раса? к?мегі дайын. Мектеп м??алімдеріні?, мейлі тарихшы, мейлі математик болсын б?ріні? пікірі осындай.

То?саныншы жылдарды? басында ?скеменде ?ткен республикалы? мектеп-интернат басшыларыны? семинары кезінде жа?ашыл ?стаз, КСРО Мемлекеттік сыйлы?ыны? лауреаты ?.О.Бітібаеваны? республикалы? ?ылыми-?дістемелік атаулы мектебі ашылып, со?ан ша?ырыл?ан Б?тіш М??атай?ызы осы атаулы мектепті? м?шелігіне ?абылданады. Ол кезде Б?тіш М??атай?ызыны? ?ызметі ?ар?аралы ауданы Н?ркен атында?ы №10 мектепте болатын. Б?тіш М??атай?ызыны? жемісті е?бек етіп ж?ргенінен мол хабары бар облысты? білім Департаментіні? бас маманы ?азиза ?абдолла?ызы Сма??лова ол кісіні ?ара?анды?а гимназиялы? типке к?шейін деп жат?ан №7 мектепке келуге ?ол?а салады. Б?л м?селені естіген Жамбыл атында?ы №7 облысты? мектеп-интернатты? директоры Н.?.?айырбаев ?оярда-?оймай ж?ріп Б?тіш М??атай?ызын к?ндіріп, мектепті? іргесінен елді? ?олы жете бермейтін п?тер тауып беріп, мектеп директорыны? о?у-т?рбие ісі бойынша орынбасары етіп та?айындайды. Б?л мектепті? гимназиялы? типке сатылап к?шіп жат?ан 1995 жылы болатын. Содан бері тура жиырма жыл ?тіпті.

Осы жылдар ішінде Б?тіш М??атай?ызыны? ба?ындыр?ан асулары аз емес екен. Жо?арыда атап ?ткен технологияларды? ?атары ?.О.Бітібаеваны? «Конструкциялы? жобалау технологиясымен» толы?ты. Б?л кезе?дерде Б?тіш М??атай?ызыны? ?ыры??а жуы? баяндамасы мен ма?алалары ?ылыми жина??а енгізіліп, ?дістемелік журналда жарияланды. ?зіні? озы? іс-т?жірибесінен бірнеше рет республикалы? педагогикалы? о?улар?а ?атысып, т?жірибесі республика к?лемінде тарады. ?аза? тілі п?нін о?ыту?а арнал?ан «Ойт?рткі» тірек конспектісін, «5-8 сыныптарына арнал?ан диктанттар жина?ын», «6-9 сыныптарда МОТ негізінде ?аза? ?дебиетін о?ыту» ?дістемесін баспадан шы?арды. ?.О.Бітібаева жетекшілік жасайтын республикалы? атаулы мектепті? белсенді м?шесі, «?аза? тілі мен ?дебиеті» журналы авторларыны? бірі. Ол кісіні? пір т?татын адамы ?анипа Бітібаева. Ол туралы жастар?а ?немі айтып отырады. Б?тіш М??атай?ызыны? е?бектеріні? ?зектілігі, мазм?ныны? ?ткірлігі, б?гінгі талапты? ?ажеттілігіне сай екендігі республика?а м?лім. Сонды?тан да Алматыда, Таразда, ?скеменде, ?ара?андыда, ?ай жерде болмасын ?ткен ірі-ірі Республикалы? ?ылыми-практикалы? конференциялар?а ша?ырылуы, баяндамаларын о?уы, оларды? айналым?а т?суі Б?тіш М??атай?ызыны? на?ыз педагог-?стаз екендігіні? ай?а?ы. Атал?ан е?бектеріні? к?пшілігі «?аза? тілі мен ?дебиеті», «?аза?стан м??алімі», ?зімізді? «Орталы? ?аза?станда», «?згеріс-Перемена» баспа беттерінде, конференцияларды? жина?тарында жарияланып т?рды. Б?л к?ндері «Модульдік о?ыту технологиясын» ?з т?жірибесіне енгізіп, оны? ?ыр-сырларын ?ріптестеріне де ?йретіп ж?р. Н.?.?айырбаевты? п?рменімен келген, ол кісіні? талапшылды?ынан, іскерлігінен т?лім алып ысыл?ан Б?тіш М??атай?ызы ?зі де б?гін шы?дал?ан, а?ылшы, ?йретуші ?стаз. Т?р?ан бойы – ?неге мектебі.

Б?тіш М??атай?ызыны? алдынан бірнеше ж?здеген ш?кірттер ?тті. Ш?кірттері филология, журналистика маманды?тарын та?дап, ?азір бірі м??алім болса, енді бірі журналист. Б?тіш М??атай?ызыны? ш?кірттерін айма?ымызды? барлы? мектебінен кездестіруге болады. ?рт?рлі себептермен, отбасы жа?дайымен бас?а ?алаларда ж?мыс істеп ж?рген о?ушылары, ?ріптестері ?ара?анды?а келген сайын Б?тіш М??атай?ызына со?пай кетпейді. ?стазды? керемет ?асиеті осы ?ой деймін. С?йсінесі?. Олай дейтінімізді? себебі бар. Директорды? о?у-т?рбие ісі ж?ніндегі орынбасары бола ж?ріп, мектептегі барлы? кафедраларды? ж?мысын т?пкі н?тижеге ба?ыттай білді. Оларды? шеберліктерін к?теруге бар к?ш-жігерін ж?мсады. Жас м??алімдерге к?мектесе ж?ріп, оларды т?жірибелі м??алімдерден ?йренуге жа?дай жасап, бекітілген т?лімгерлер ар?ылы к?сіби ?суіне ?ам?орлы? жасап ж?рді. Ал олар м?ндай ?ам?орлы?ты ?мыта алмайды.

?зі саба? беретін о?ушыларыны? ?лгерімі ?те жо?ары болатын. ?аза?ты? тіліне, ?дебиетіне деген с?йіспеншілікті арттыра білген Б?тіш М??атай?ызыны? біржылдары мектепті бітірген ш?кірттеріні? 86 пайызы жо?ары о?у орындарыны? филология факультеттеріне т?скені кездейсо?ты? емес еді. Б?л е?бекті? жемісі. Облысты? болсын, республикалы? болсын, «Абай о?улары», «М??а?али о?улары», «Махамбет о?улары» сия?ты сайыстар?а ?атысып ж?ретін ш?кірттері ?немі же?іс ж?лделерін ?анжы?асына байлап келетін. Мектепішілік «Жас ?ркен» кейін «Ш??ыла» журналын шы?арып, о?ушыларды ма?ала, ?ле?дер жазу?а жатты?тырды. Осы журналдарды? компьютерлік ??деуі мені? ?олымнан ?тетіндіктен білетінім Б?тіш м??алімні? о?ушылары ?аптатып ?ле?дерін ?келіп жататын. Соны? н?тижесінде мектепті? бір топ о?ушысы «Болаша?» университетінде ?ткен шы?армашылы? конкурста ж?лделі орындар алып, шы?армалары университетті? ?деби жина?ына жарияланып, жекеше кітап боп шы?ты. Сол шы?армашыл топтарды? ішінде к?п к?зге к?рініп ж?ретіндері ?алиева Алуа, Сенбек Л?ззат, М???ылбай ?біл?азы, Есепхан Жадыра, Базар??лова Г?лжазира, С?лімова А?ерке, Ибрахим С?лушаш, Балаубекова Айн?р, ?инаятова ??ралай, ?ойба?аров Н?рс?лтан, Орынбасар?лы Ерназар, Б?легенов Н?рс?лтан, Имашхан Тілеубек, Ашы?бекова ?йгерім, Касенов Аман, т.б. Б?ларды? ішінде «Айг?лек» фестиваліне ?атыс?андар да бар. Сол журналды? бас редакторы ?ымбат ?білда?ызы «.шын ?дебиетші екені?ізді танып, еске алдым.», -деп ?ол та?ба ?алдырыпты.

Б?тіш М??атай?ызы ?р саба? сайын ш?кірттеріне ?аза? тілін ??рметтеуді, аялауды ?йретеді, рухани н?р береді. Абзал жан - ?аза?ты? ?асиетті тіліні? м?ртебесін к?теруге, ке? ?анат жаюына ?лес ?осып келе жат?ан ??рметті ?стаз.

?Р Президенті Н.?.Назарбаевты? Ал?ыс хатыны?, «?Р Білім беру ісіні? ?здігі», «Ы.Алтынсарин» т?сбелгілеріні? иегері, к?птеген ??зырлы органдарды? ??рмет Грамоталарымен марапаттал?ан, ш?кірт бойына ?з хал?ын шексіз с?йетін ?айсар рух, парасаттылы? пен білімділік ?асиеттерді сі?іруді басты м?раты санайтын Б?тіш М??атай?ызы осындай жан.

О?ушыларыны? ж?не баспа бетінде к?рінген пікірлерді о?ып к?рі?іздер:

«Аяулы ?стаз!. Сізді? біз ?шін еткен е?бегі?із шексіз ?ой. Сол жа?сылы?ты ?айтара алса? арман жо?-ау. ?олым жетсе шы?дар?а, Сені? ар?а? ?стазым. ?міті?ді а?тасам, Арманым жо? ?стазым. Ш?кірті?із – Л?ззат». «?стазды? т?л?а? айнымас, Есейіп мен кетсем де. Сізге та?зым етемін, Ас?ар?а биік жетсем де. Жазира». «?стазым! Сізге бар жа?сылы?, ба?ыт тілеймін. Мен 2030 жылы осы мектепке ?айтып келемін. Сізді? жолы?ызды жал?астырамын. Назым». «Жыл сайын е?бек етіп ерте к?зден, ?айы?тай тыныш суда сыр?и ж?зген.

Де?гейі тере?, білімі – те?із болса, ?стазсы? сол тере?нен маржан с?зген. ?ріптестері».

“Азия-Транзит” журналында?ы “?немі іздену жолында” атты ма?аладан:

“М?ндай кісілер ха?ында біз, жанымызда ж?р жа?сы адам дейміз. Осы бір ?а?ылез де ?арапайым жан таби?атынан ?стазды??а бейімделіп жарал?ан ба деп ойлайсыз. Тек ?аза? тілі мен ?дебиетіні? маманы емес, сонымен бірге ?р о?ушыны? ішкі д?ниесін тани білетін жантанушы десек те б?л кісіге арты? болмас.”

«Орталы? ?аза?стан» 28 маусым 2002 жыл?ы н?міріндегі «?стазды? ?лы? ?ызмет емес» атты ма?аладан:

«Біз осы мектепті? ?аза? тілі мен ?дебиетін тере?дете о?ытатын сыныбында ана тілімізді? інжу-маржанынан сусындап ?стік. ?аза? хал?ы бар жерде ?аза? тілі де бар. Біз соны зердемізге т?йіп, ?лы?тап жетілдік. Осыны? б?рі - Б?тіш апайымызды? к?рсеткен та?ылымыны? жемісі».

«С?зі – а?ыл, мінезі алтын, ?зі – дана, Пейілі ке?. к??ілі судан таза. ?стаз?а ас?ан сыйлы? керек емес, Ысты? болар ш?кіртті? жыры ?ана. Абыройы? ж?рет??ын ?ырды асып, А?ылы?мен кітапта?ы сырды ашып, Б?тіш ?стаз ?р к?н сайын ж?реді, Ш?кірттерді? талабына н?р шашып. Жаны таза, а?ыл-ойды? зерегі, Барлы? ш?кірт білімі?ді тереді. Арда?тайды, аялайды ??рметпен, Сіздей ?стаз – мектебімні? ж?регі. Б?легенов Н?рс?лтан».

Ш?кірттеріні?, ?ріптестеріні? ??рметіне б?леніп ж?рген осындай ?стаз туралы ойымды т?мендегі арнау-?ле? жолдарымен ая?тасам деймін:

Ж?рексіз ?мір болмайды ?ой, белгілі,

Ал,. М??алімсіз–болмайды елді? елдігі.

Данышпан да, патшалар да бас иген,

М??аліммен ?лшенеді–д?ниені? ке?дігі.

А?ыл-ойды? таусылмайтын б?ла?ындай–м??алім,

Жылуымен н?рлендіріп т?рат??ын ?ланын,

?ашан к?рсе? г?л суарып м?пелеген ба?бандай,

Ж?рет??ын м??алімді–М??алім деп ??амын.

?стаз-??мыр мектебімен, ш?кіртімен жал?ас?ан,

С?зге шешен, ойы тере?, ?ткір тілі алдаспан.

?стаз осы – рухы биік ?дебиетті? ?ам?оры,

Алып ж?рген Алашымны? аманатын талмастан.

?лт уызынан ?анып ішіп, ?уат алып, н?р ал?ан,

?стаз сондай терін т?гіп ш?кірт ?шін жарал?ан.

?стаз ?шін басты ??рмет ш?кіртіні? оз?аны

Бар байлы?ын солар ?шін, тек солар?а бере ал?ан.

Б?тіш ?стаз–д?л осылай жарал?ан.

?лтты? тілі, ?дебиеті ?міріні? ?зегі,

Б?тіш ?стаз сол байлы?ты?-мол байлы?ты? ?зені.

Б?тіш ?стаз– тірі т?р?ан ?аза? тілді факультет,

Соны білсе?, филфагы?ны?, бар ма, сір?, керегі

Оша?бай СУХАНБЕРЛИН,

?ара?анды ?аласы.