Есiмдік. Жіктеу eсімдігі.

Ы.Алтынсарин атында?ы

№49 мектеп-гимназияны?

?аза? тілі мен ?дебиеті п?ні м??алімі

Илебаева Шолпан Кожамкуловна

Саба? № _______ Сыныбы: _______ К?ні: _____________

Саба?ты? та?ырыбы: Есімдік. Жіктеу есімдігі.

Саба?ты? ма?саты:

Білімділік: Есімдік ж?не жіктеу есімдігіні? т?л?алы? ерекшелігі туралы т?сінік беру;

Дамытушылы?: О?ушыларды? о?у ?рекетімен ш??ылдану ар?ылы теориялы? ойлау, с?йлеу ?абілеттерін дамыту.

Т?рбиелік:О?ушыларды с?здерді? ?олдану ерекшеліктерін бай?ау ар?ылы с?з ??діретін т?сіне білуге т?рбиелеу.

Саба?ты? т?рі: жа?а саба?ты ме?герту

Саба?ты? ?дісі: с?ра? жауап, к?рнекілік, талдау, ажырату, салыстыру.

Саба?ты? к?рнекілігі: тірек сызба, интерактивті та?та, ойын т?рлері.

Саба?ты? жоспары: І ?йымдастыру кезе?і

ІІ ?й тапсырмасын с?рау.

ІІІ Жа?а саба?.

ІV Саба?ты ?орытындылау.

V ?йге тапсырма.

Саба?ты? барысы:

І. ?йымдастыру кезе?і

а) О?ушыларды т?гелдеу.

?) О?у – ??ралдарды тексеру.

б) О?ушы назарын саба??а аудару.

ІІ. ?й тапсырмасын с?рау.

1. Сан есімні? емлесі.
2. Сан есімге ма?ал-м?телдерді орындау.

1. ?й тапсырмасын с?рау.

?йге берілген тапсырма сан есімдерді? т?рлеріне ?арай ма?ал-м?телдер жазып келу. О?ушылардан ма?ал-м?телдерді с?рап бол?ан со?, сан есімдерді? емлелері мен ережелеріне с?ра?тар ?оя отырып, саба?ымды ?орытындылаймын.

1. Сан есімдер дегеніміз не?
2. Сан есімдер ма?ынасына ?арай ?анша?а б?лінеді?
3. Сан есімдер ??рамына ?арай ?анша?а б?лінеді?
4. Сан есімні? емлесі ?анша?а б?лінеді?

Ма?ал-м?телдер

Есептік сан есім: Жеті атасын білген ер (??р.? дара, т?л?.? негізгі, ма?.?.есепт.с.е.)

Жетпіс ж?ртты? ?амын жер.(??р.?.дара,т?л?.? негіз.ма?.? есеп)

Реттік сан есім: Бірінші байлы? денсаулы?,

Екінші байлы? а? жаулы?

Жина?ты? сан есі м - Биреу- с?йенгенге тіреу

Екеу – бір мен бірді ?осып, бір-біріне с?йеу.

Т?ртеу т?гел болса т?бедегі келеді,

Алтау ала болса ауызда?ы кетеді.

Болжалды? сан есім - Т?лпар?а мініп, ?арыш?а

К?терілдім бір минутта.

Елудей ж?лдыз еркелеп,

Мы??а жуы?ы ж?р ?ызы?тап.

Топтау сан есім -

Екіден ж?зген а??уды

Жарасымды ж?п дейді

Он-оннан берсе? алманы,

?уанып інім ??п дейді.

Б?лшектік сан есім -

Ба?шадан ?зген бал ?арбы?,

Б?ріміз к?зді сал?анбыз.

Тілінген с?ттен ?ш бала

Жиырманы? т?ртін ал?анбыз.

Балалар мен сендерге тапсырма дайындап келдім, егер, осы тапсырманы д?рыс орындаса?, онда бізді? б?гінгі ?тетін жа?а саба?ымызды? та?ырыбы аны?талады. Ми?а шабуыл.

?анекей, балалар та?тада берілген ж?мба?тарды? жауабын д?рыс шешейік.

1. ?лшеусіз піштім,

Жіпсіз тіктім (Жер)

1. Білімні? д?нін тереді

Бала?а т?лім береді (?стаз)

1. Ешбір б?йым тікпеген,

?сті тол?ан к?к тебен.(Кірпі)

1. Тиіп кетсе? жырла?ан,

Даусы к?пке ?на?ан. (домбыра)

1. Емес ол кітап та, д?птер де,

Оны ?ойса? с?йлем бітпейді (к?нделік)

1. Ойды? ая?талуын к?тпейді,

Оны ?ойса? с?йлем бітпейді (?тір)

1. Ашылып, жабылады,

?р ?йден табылады. (Есік)

Мінекей, балалар осы с?зж?мба?ымызды д?рыс шешу ар?ылы, жа?а саба?ымызды? та?ырыбын аны?тады?. Жа?а саба?ымызды? та?ырыбы ІІІ. Жа?а саба?. Есімдіктер туралы т?сінік. Жіктеу есімдіктері.

Зат есім, сын есім, сан есімні? орнына ж?ретін с?з табын есімдіктер дейміз. Есім с?здерді? атын да, белгісін де, санын да атамай, тек соларды ме?зеп, н?с?ап к?рсетеді. Кейде оны орынбасар с?здер деп аталады

Мысалы:

1. Тал?ат биыл мектепті бітірді.
2. Ол енді ?алада о?иды.
3. Мен о?ан хат жазып т?рамын.
4. М?ндайда кім ?уанбайды?

М??алім т?сіндіреді: Бірінші с?йлемдегі Тал?атты? есімін екінші с?йлемдегі ол есімдігі ауыстырып т?р. ?шінші с?йлемдегі баяндаушы адам мен Тал?атты? есімдерін та?ы да мен,о?ан есімдіктері алмастырып отыр. Т?ртінші с?йлемде зат есімні? орнын кім есімдігі бас?ан.

Есімдіктер ма?ынасына ?арай жеті топ?а б?лінеді:

ЕСІМДІКТІ? БІРІНШІ Т?РІ ЖІКТЕУ ЕСІМДІГІ.

Жіктеу есімдігі дегеніміз – с?йлеушіні?, ты?даушыны?, б?где адамны? орнына ?олданылатын есімдіктер.

Жіктеу есімдіктері олар: мен, сен, сіз, біз (біздер), сендер, сіздер, олар.

Кім? Не? деген с?ра?тар?а жауап береді.

Мысалы:

Ол (кім?) о?ы?ан азамат.

Ол (не?) биік тау.

Жіктеу есімдіктері І,ІІ,ІІІ жа?та ж?не жекеше, к?пше т?рде ?олданылады.

Жіктеу есімдігіні? ?ш жа?ы ж?не жекеше, к?пше т?рі бар.

О?улы?пен ж?мыс. Жатты?у ж?мыстары.

165-жатты?у. К?п н?ктені? орнына тиісті есімдіктерді ?ойып с?йлемдерді жаз.

. сара?, ?ыз?анша?тау бала. мінезінен балалармен к?п араласа алмайды.

?анат.мінезін кешіре салады. Жолдас бол?ан со? да.к?тереді. не болса.жіпке тізе берсе не болады?. достарымен кездескісі келді.баратындарын а?ылдасты.

Керекті с?здер: сол, кейбір, ол, оны?, б?рін, оларды?, соны, ?айда.

169-жатты?у. Жіктеу есімдігін аны?та?дар, ?арамен берілген с?здерге морфологиялы? талдау жаса?дар.

Жер бетінде е? малса? халы? бізді? ?аза? халы?. Олар т?йе – салтанат, жыл?ы ма?тан, сиыр –?ана?ат, ?ой –?азына деген ?анатты с?зді де тауып айт?ан.

ІV. Саба?ты бекіту. Ойнайы? та, ойлайы?.

«Мен» деген с?з ?аза?ша ма?тан дейді, «Сен» деген с?з к?рсеттім са?тан дейді, «Ол» деген с?з сілтеме ?лдекімге, «Біз» бен «Сізден»баста?ан ас?ан дейді.

Керекті с?здер: Мен, Сен, Ол, Біз, Сізбен

Анам ма?ан «?лкенді сыйла», — деген.

Сол с?з ма?ан ізгілік ??й?ан ерен

?лкендерден ауыс?ан кішілікті,

?лкендерді? ?зіне сый?а берем

Есімдік с?здерді тауып, ?ай с?з тобыны? орнына ж?мсалып т?р?аны с?ралады, кімге?

М?нда?ы есімдіктер ма?ан, ?зіне – зат есімні?, ал сол – сын есімні? орнына ж?мсалып т?р?аны ж?нінде балалардан жауап алынады.

V. Саба? ты ?орытындылау.

1. Есімдік дегеніміз не?

2. Ол ма?ынасына ?арай нешеге б?лінеді?

3. Жіктеу есімдігі дегеніміз не?

4. Жіктеу есімдігі ?ай с?з табыны? орнына ?олданылады?

Ба?алау:

1. ?йге: 170,171 – жатты?у.
2. О?ушыны ба?алау.