?ара металлургия

Саба?ты? та?ырыбы: ?ара металлургия.   Саба?ты? ма?саты:  1) Білімділік: ?ара металлургия кешеніні? ма?ызы мен ??рамы туралы, оны? шаруашылы?та?ы р?лі ж?не ?аза?стан Республикасында?ы темір кен орындары мен ??ймаларыны? ?олданылуымен таныстыру. Темірді? ІІ ж?не ІІІ оксидтері ж?не гидроксидтері жайлы білім беру.  2) Дамытушылы?: О?ушыларды? темір ж?не оны? ?осылыстары туралы т?сініктерін, д?ниетанымдарын ке?ейту.  3) Т?рбиелік: Танымды? іс-?рекеттерін, ?зіндік ж?мыстарды тез орындау?а т?сілдіру, іздеу, ізденіс ?рекеттерін ?алыптастыру. ?орша?ан ортаны ?ор?ау?а, елімізді? байлы?ын тиімді пайдалану?а т?рбиелеу.  Саба?ты? міндеттері:  Саба?ты? т?рі: География ж?не химия п?ндерінен кіріктірілген саба?. (мультимедиялы? кабинетте)  Саба?ты? ?дісі: Ой ?оз?ау, ?здік ізденіс ж?мыс  Саба?ты? п?наралы? байланысы: география, химия  Саба?ты? к?рнекілігі: «шойын ж?не болат» жина?тары, металлургиялы? кешен картасы, слайдтар, «?ара ж?не т?сті металлургия» плакат, бейнек?ріністер.  Саба?ты? жоспары:  І. ?йымдастыру  ІІ. Ой ?оз?ау  ІІІ. Жа?а білімді игерту  ІV. ?орытындылау. Ба?алау  V. ?йге тапсырма беру  Саба?ты? ??рылымы:  І. ?йымдастыру. О?ушыларды? к??іл-к?йін саба??а аудару.  ІІ. Ой ?оз?ау:  1. Темір ?андай топшада орналас?ан? (?осымша)  2. Темірді? электронды? формуласы. (1S2 2S2 2P6 3S2 3p6 3d6 4S2 )  3. Темірді? тоты?у д?режелері. (+2, +3)  4. Темірді? тоты?уы. (4Fe + 3O2 = 2Fe2 O3)  5. Темірді? мыс хлоридінен мысты ы?ыстыру те?деуі. (Fe+CuCI2 = Cu+FeCI2 )  6. ?ор?асын, мырыш кендері ?ай жерлерде к?п кездеседі? (Ш?О, О?О)  7. Кенді Алтайда?ы полиметалл кенін ?ндіретін комбинат.  (?скемен ?ор?асын-мырыш комбинаты)  8. Неліктен алюминий зауыттары СЭС-на жа?ын орналасады?  (Электр энергиясын к?п ?ажет етеді)  9. ?аза?стан д?ние ж?зінде ?ай кен орныны? ?оры ж?нінен 1 орын алады?  (вольфрам)  10. Ысты??а т?зімді металл? (титан)  ІІІ. Жа?а білімді игерту:  Та?ырыпты хабарлау, ма?сат ?ою, ма?ыздылы?ы, ?асиеттілігін сезіндіру, т?сіндіру.  Темір екі т?рлі оксид т?зеді: FeO ж?не Fe2 O3 , FeO . Fe2 O3 (Fe3 O4)-аралас оксид. Оларды? ??рылымды? формулалары Fe = O, О = Fe – О = О  Темір (ІІ) оксиді – негіздік оксид  Темір (ІІІ) оксиді – екідайлы оксид, біра? негіздік ?асиеті басымдау.  FeO – негіздік оксид, сонды?тан ?ыш?ылдармен ж?не ?ыш?ылды? оксидтермен ?рекеттесіп т?з т?зеді.  FeO + 2Н CI = FeCI2 + H2O  FeO + CO2 = Fe CO3  Темір (ІІІ) оксиді Fe2 O3 – е? т?ра?ты оксид, ?ызыл-?о?ыр т?сті, минералы гематит.  Fe2 O3 – екідайлы бол?анды?тан ?ыш?ылмен Fe2 O3 + 3Н2SO4 = Fe2 (SO4)3+3H2 O  ?ыш?ылды? оксидпен Fe2 O3 + 3SO3 = Fe2 (SO4)3  t0  Негізбен Fe2 O3 + 2NaOH = 2Na FeO2 + H2O  Темірді? гидроксидтері Темірді? (ІІ) ж?не (ІІІ) валентті оксидтеріне екі т?рлі гидроксидтері с?йкес келеді Fe (ОН)2 – а? т?сті, Fe (ОН)3 – ?ызыл-?о?ыр т?сті. Олар суда ерімейтін заттар.  -Темірді? 2 т?рлі ??ймасы бар. Оны? ?айда ?ндірілетін жайлы география п?ніне білесіздер.  -Химия п?нінен темір ?осылыстары та?ырыбын ?ту кезінде география п?нінен ?ай та?ырып бойынша ??састы?ты к?ріп отырсыздар. ?ара металлургия та?ырыбын еске т?сірейік. (О?ушылар ?здері ?ткен саба?тан ал?ан білімдері бойынша ?ара металлургия туралы айтады)  ?аза?станда алынатын металдарды? 90% ?лес салма?ын темір ?орытпалары, я?ни ?ара металдар ??райды. Бізді? елімізді? темір кені 800 жыл?а (?лемде 8 орында) жетеді. Кокстелетін к?мір ?оры 600 жыл?а жетеді.  Темір кеніні? шикізатыны? 90% ?останай мен Атасу алаптарында орналас?ан. Осы кендерді? барлы?ы  3 кен байыту комбинаттарында ?ндіріледі (КБК)  Болат ?ндіру екі ?айта ?олданылымнан т?рады.  1.темір кенін домна пештерінде шойын алу.  2.с?йы? шойынан конверторларда болат алу  Шойынды, болатты, прокатты жекелей шы?ару?а болады. Біра? оларды алуды бір к?сіпорында – комбинатта біріктіру ?немді болады. Осы ?ндірісті? 3 сатысын біріктіретін ?ндірісті толы? циклді металлургия комбинаты деп атайды.  Тиімді жа?тары:  ? процестер ?здіксіз ж?реді,  ? дайын ?нім тез алынады,  ? к?лік шы?ыны азаяды.  Толы? емес циклді ?айта бал?ыту зауыттары бар. Олардан шойын алынбайды, болат метал сыны?тарымен  бал?ытып, прокат?а айналдырады. Ол – Павлодарда Бізді? елімізде толы? циклді металлургия комбинаты біреу ?ана – Теміртау ?аласында?ы «МитталлСтилТеміртау» А? болат ??ю комбинаты. (бейне к?рініс) Онда шойын, прокатты? 100%, болатты? 95% ?ндіріледі. (болат таба?тар, консервілер, а? ?а?ылтыр, су-газ ??бырлары шы?арылады)  Орналасу принциптері:  ? шикізат ж?не отын базаларына  жа?ын орналастыру керек  ? су энергиясы  ? электр энергиясы  ? таби?и газ  ? экологиялы? факторлар  ескерілуі тиіс.  Болаша?та А?су ферра?орытпа зауыты мен Соколов-Сарыбай кен байыту комбинаты негізінде толы? циклді ?ара металлургия комбинатын салу жоспарлануда. Республикамызда ?ара металлургияны? дамуы ?шін ?ажетті шикізат пен отын т?рлері жеткілікті: темір, марганец ж?не хром кендері, коксті тас к?мір, ?о?ыр к?мір, та?татас. ?ара?анды, Теміртау металлургия зауыттары. А?т?бе мен А?су ферра?орытпа зауыттары ж?мыс жасайды.  ?ара металлургия – ?аза?станны? ма?ызды экспортты? саласы. Темір кенін 50%, ферро?орытпаны? ¾, прокатты? 90% шет елдерге жіберіледі. Негізгі сатып алушылар – Ресей, ?ытай, Еуропа елдері.  Металлургиядан б?лінетін зиянды газ ?алды?тары, к?кірт пен азот оксидтерінен атмосфераны ?ор?ау ?шін, т?т?ыш ?ондыр?ылар орнату ж?не м?ржаларды биік етіп орналастыру сия?ты жа?а технологиялар?а к?шу жолдары ?арастырылуды.  №1. Электронды о?улы?пен ж?мыс: (тапсырма №3) Картадан темір кен орындарын тап.  №2. Диаграмма ??рау: Кестеде берілген м?ліметтерді пайдалана отырып, диаграмма ??рау ж?не ?орытынды жазу.  ?нім  т?рлері 2001 ж 2002 ж 2005 ж 2007 ж  Шойын, мы? т 3906 4009 3582 3795  Болат, мы? т 4691 4866 4477 4784  №3. Т?жірибе жасау: Лабораториялы? т?жірибе бейне к?рініс ар?ылы ж?ргізіледі.  Алынуы: Fe CI2 +2Na OH = Fe (OH)2 +2Na CI  Fe CI3 +2Na OH = Fe (OH)3 +3Na CI  4Fe (OH)2 +O2 +2H2O = 4Fe (OH)3  Химиялы? ?асиеттері: Темір (ІІІ) гидроксиді амфотерлі, негізбен ?рекеттесіп фераттар т?зеді.  1) Fe (OH)3 +3КOН = К3 [Fe (OH)6] амфотерлі бол?анды?тан ?ыш?ылмен  2) Fe (OH)3 +3Н CI = Fe CI3 + 3H2 О ж?не негізбен ?рекеттеседі  3) 2Fe (OH)3 = Fe2 O3+3H2 О ?ыздыр?анда айырылады, олар ерімейтін  4) Fe (OH)2 = Fe O+H2 О негіздер  5) Fe (OH)2 +H2 SO4 = Fe SО4+2H2 О негіз ретінде ?ыш?ылмен ?о?ыр  Темір Fe+2 ж?не Fe+3 иондарын сары ж?не ?ызыл т?здарыны? к?мегімен аны?тайды.  3Fe CI2 + 2К3 [Fe (СN)6] = Fe3 [Fe (СN)6]2 + 6 КCI  турунбул к?гі  4Fe CI + 3К4 [Fe (СN)6] = Fe4 [Fe (СN)6]3 + 12 КCI  №4. Болжау картасымен ж?мыс: Д?рыс жауапты тауып, жанына «+», та?басын ?ойы?ыз (?ажет жерінде реакция те?деуін жазы?ыз)  Р/с С ? Р А ? Т А Р І-н?с?а  Fe О-темір (ІІ) оксиді ІІ-н?с?а  Fe2 О3-темір (ІІІ) оксиді  1 Сізді? ?осылысы?ыз  а) оксид  ?) гидроксид  б) т?з  2 ?осылыста?ы байланысы  а) ковалентті полюсті  ?) ковалентті полюссіз  б) ионды?  3 Сізді? ?осылысы?ызда?ы темір  а) екі валентті  ?) ?ш валентті  б) сегіз валентті  4 Затты? агрегатты? к?йі  а) газ  ?) с?йы?  б) ?атты  5 Сізді? ?осылысы?ыз ?рекеттеседі  а) сутек  ?) сілтімен  б) ?ыш?ылмен  в) бейметалмен  г) ?ыздыр?анда ыдырайды  ?) металмен  ІV. ?орытындылау:  №5. Кестемен ж?мыс: ?орытындылау кестесін толтыру.  Р/с Аталуы Химиялы? та?басы Сырт?ы т?рі ?аза?станда?ы кездесетін жері ?олданылуы  1  Алюминий  2 Темір  V. Ба?алау: Ба?алау картасы бойынша ?орытынды ба?а ?ойылады.  VІ. ?йге тапсырма: