Личное эссе

2014 јыл.

Та? бозорып, адып келет. Меге ару, јылу айылымда с?реен јакшы. Је мени катап ла ижим кычырат. Кажы ла к?н урокторго белетенген ?йд?, ?ренчиктеримни? к?ст?ри суркурап, одычактар к?й?п келер эттирте, канайда, неле јилбиркедер, соныркадар деп тере? сананадым, санаркайдым. Нени? учун дезе кажы ла урок ?ренчиктерим мене? кандый да куулгазын, кандый да кайкал сакып јадылар, кайда олор јайым иштеп, ч?мдеп, тере? билгир аларга амадайт. Мени? ижим – ?ренчиктерди урокто ја?ыс ла јастыра јок бичип, к?н? кычырып ?редер эмес, онойдо ок ?ренчик бойы ?ренерге ј?ткиир айалга т?з??ри.

Кажы ла к?н бойым бичинип, куучынданып, куучындажып турган т?р?л алтай тилимни? салымы – ол мени? баштапкы кожо?ым, ј?регимни? сызы, карыкчалы. Не дезе, тил - ол бисти? ?тк?н, келер ле тургуза ?йд?ги т??кибис, јебрен культурабыс, к?г?с байлыкты? ла тере? билгирди? башта?кайы.

XXI чак - ја?ы технологияларды? чагы. ?тк?н ?йл?рд? бисти? ороондо к?п кубулталар ла солынталар болгон. Jе школды? эжик јанында кандый да салкын соксо, ол ја?ыс ла јакшы, с??нчи экелип, келер ?йени? эртенги к?нине бек ижемји берер учурлу. Бистий кичинек албаты тилин јаныс ла корып, чеберлеп алар эмес, а оно? ары эмдиги ?йди? неклетелерине? артпай ?ск?рери. Алтай тилди? ?ред?чизи – ол албатыны? ?ни, оны? оос байлыгын, литературазын ла јебрен культуразын ундылтпай апарар кижизи. Бойымны? кичинек албатымды сананып ла оны? келер салымы учун оорыйдым:

Оморкоп то турзам, најылар,

Ј?регим т??ей ле чым эдет!

Алтай јоным ак -јарыкта

Ас болуп, канайып б?дет?

J?р?мим б?гин онон ары ачадым…

Урокко ?ред?чизин энчикпей сакып турган ?ренчиктерл? болгон ?ред?чи - э? ле ырысту ?ред?чи. ?ренчиктерини? јайалталу болгонын ?йинде ајаруга алган, олорды бийик турулталарга јетирген ?ред?чи – ол ченемели бийик ?ред?чи, нени? учун дезе ?ренчиктерди? једими - ол ?ред?чини? једими.

Урокто баланы? кажы ла кыймыгузына ?ред?чи ајару салар керек. Мен оны? учун урокто балдар эрчимд? иштеер айалга т?з?йдим. Темдектезе, алтай литертураны? урогында ар- б?ткен кижиле канайда куучындажып турганын ш??п к?р?дис. С?мер, бежинчи класста?, колын к?д?рип: «Салкын шымыранып, ?л?? шылырап, суучак шоркырап» деп айтканына мен канайда с??нбезим, нени? учун дезе, ол ар – б?ткен тир?, тынду деп о?доп, алтай јебрен ч?м – ја?ыла колбоп јартаганда, келер ј?р?мде ак – чек ле санаалу болорын биледим. ?ренчикти урокто мактап, ?ск? балдарды онойып каруузын чыныктап берзегер, ј?р?мде је?ил болор деп ?редедим.

Бойыны? т?р?лини? т??кизин, чыккан – ?ск?н јерин, албатызыны? ?тк?н ?йин ундыбай, т?р?л тилин с??ген кижи - ол э? ле ырысту кижи.

Jе мени? јаантайын айтканымла, су- алтай тилле куучынданарга балдарга к?ч болот. Мыны? шылтагы - ол эки – ?ч тилди колбоп, куучынданып турганында. Јаныс та ?ренчиктер эмес, јаан да улус «чоокыр» тилле куучынданып турганы, кооомой салтарын јетирет.

Оны? учун ја?ы кижини - јаныс ла ченемели, ?ред?зи бийик ?ред?чи таскадар аргалу.

Бис, бастырабыс, Том Сойер чеден будыыр ишти с?реен јилбил? ойын ажыра будып салганын билерис. Бу будышта туружарына н?к?рл?ри алтындый баалу немелерин де кысканбай береге белен болгондор. А эмди педагогикада кандый эп-арга јок? Мен сананзам, толтыра.

Б?г?н бастыразыны? кулагында

Деятельностный подход,

Бу ја?ыртуна? бир де артпай

Бисте де системный подход.

Мен б?г?н тегин ле билгир берип јаткан ?ред?чи эмезим, а бир командада те?-тай туружып келеткен ?ренчиктеримни? ченемелд? најызы.

Мен кайда? да «?ско кижи учун ј?рзе?, качан да ?лб?зи? » деп куулгазын с?ст?р кычыргам ба, уккам ба?

Оны? учун ?ренчиктерис учун, јиит ?йе учун ј?рели. Олорды ј?р?мге баштапкы ла алтаганына? ала ја?ыс ла бойы учун эмес, онойдо ок н?к?ри, албатызы ла т?р?ли учун ј?рер эттирте таскадалы. Не дезе, эртен база эртен болор, канайып кече бойыны? кечегизи болгон.