Педагогдун ишмердуулук сапаттары

Азыркы заман педагогунан, озунун кесиптик ишмердуулугун ишке ашыруу жараянында ото коп ар тараптан онуккон инсанга коюлуучу талаптар коюлуп, ошол талаптардын кыйшаюусуз аткарылышы аткарылышы талап кылынат. Ал учун ар кандай оз омурун тарбиялоого, окутууга арнаган педагог оз ишин жетишерлик терен билуу менен гана чектелбестен, ал иш билги, иш чараларды уюштура алуу менен аткара алган эптуу инсан болуусу зарыл. Анын ан-сезими ишке ашычуу педагогикалык милдеттерди аткарууга даяр, максаттары анык жана так билген адис болуусу керек. Мындан тышкары анын инсандык сапаттары онуккон,болгондо да ушул кунго чейин адам баласы озунун журуш-турушунда колдонуп пайдаланып келе жаткан, жашоонун ар турдуу мезгилдеринде ар тараптан текшерилип, турмуштук тажрыйбанын элегинен отуп, озунун жакшы натыйжаларын камсыз кыла алган асыл сапаттарын оздоштуруп,аны чеберчилик менен адистик ишмердуулугундо натыйжалуу пайдалана биле алган, адис катары окуучуларды башкаруу жараянында кенири колдонуусу чечуучу мааниге ээ. Себеби педагог ар дайым ар кандай кырдаалда,шарттарда, окуучуларды, ата-энелер, айлана -чойросундогу инсандар менен ар кандай денгээлдеги эки жактык мамилелерде болушат. Ушул кутулгон, кутулбогон, пландаштырылган же стихиялык турдо болгон мамилелер,баарлашуулар педагогдун ар тараптуу илим-билимди ык-машыгууларды, жогорку маданиятты, токтоолукту жана ыймандуулук касиеттерди талап кылат. Андай касиеттерди эмне камсыздоосу мумкун ? Албетте педагогикалык сезим, чеберчилик, такт. Жогорудагы касиеттер айрыкча кайсы мезгилде пайда болот? Инсандар аралык байланыштарда жана мамилелерде пайда боло. Бугунку педагог жетекчи,башкаруучу, жакын дос, билим беруучу,агартуучу, улгу корсотуучу, инсандын кайталангыс эталону, жашоонун жол корсоткучу. Жогорудагыдай сапаттарды бир адамдын жан дуйносуно синирип алуусу, ошол шартту Адам баласынын же педагогдун баарынын эле колунан келе бербейт же шыгы,жондому жетпейт. Ишмердуулук жараянында андай кесиптик этика ээ болуу учун коп жылдык талыкпаган эмгек, болгондо да чыгармачыл эмгек, кесиптик изденуу, педагогикалык булактарын оздоштуруп керек болот. Ал учун тарых, социалогия, социалдык психология, педагогика илимдеринин негиздери менен назарияттык жана амалияттык жактан тааныш болуп, кесиптик этиканын норма жана принциптерине таянуу менен тарбиялануучуларындын адептик-психологиялык ырайына позитивдик таасир берууго мумкунчулук тузулот.

Оз ишмердуулугунун зарылчылыгын сезген педагог созсуз кесиптик этиканын талаптардын баскыч-баскычы менен оздоштурууго далалаттанат. Себеби ансыз оз кесибинин туу чокусуна жете албастыгын билет, ансыз кесибинин устаты денгээлине которулуу мумкун эместигин андайт. Бул абал ар кандай педагогду айрыкча оз кесибин ото суйгон, педагогикалык ишмердуулугуно берилип ар кандай шартта ага кызмат кылууну жактырып, ага белсенип киришкен инсандардын гана колдорунан келет. Андай адис болуу учун созсуз атайын билимге ээ болуу зарыл, ошондо гана андай максаттар ишке ашат. Жогорку кесиптик этикага ээ инсан, сый-урматка ээ болуп,аброюн ашырат, кесиби боюнча таанымал инсанга айланат. Эн негизгиси педагогдун педагогикалык ишмердуулугундо окуучулары менен тил табышып, алар менен камыр-жумур абалда озунун артынан ээрчитип кете алабы деген,ошондой эле башкаруучулукка жарайбы дегендей ойлор толкундантат. Себеби окутуу жараянын уюштурууда башкаруу искуствосунун ролуна маани берууну талап кылат. Улуу орус режиссеру, актер К.С.Станиславский айткандай "Ал жетекчи чыдамкай,оор басырыктуу, катуу жана кечиримдуу болуп, жогорку кесиптик маданий денгээли жогору инсан болуусу керек"деген эле. Жетекчи болгондон кийин бир гана талап коюу менен гана чектелбестен окуучуларына камкордук коруп, аларды аталык,энелик камкордугуна ал деген маани берип жатат. Чыныгы педагог ар бир окуучусуна жекече мамиле жасап, жекече психологиялык озгочолукторун андап,ошого жараша мамилелерин уюштурат. Тымызын ар бир окуучунун оздук делолору менен таанышат. Кызыктуу маалыматтар болсо атайын тузулгон эстемеге чогултат. Уй-було абалдары менен таанышып,жашоо шарттарына назар салат. Окуучуларынын мумкунчулукторуно жараша таршырмаларды берууну колго алат. Эч кандай шартта озунун конумуш болуп калган оройлугун окуучуларына корсотпойт. Алардын ар биринин бул жашоодо эмнеге кызыгаарын тактаганга аракет жасайт. Окуучуларынын жаматташып жашоосун уюштурууга кам корот. Жогорку адептуулук-этикалык асыл сапаттарын онуктурууго пландуу турдо аракеттенет. Окуучулар жамааттын адептуулук-психологиялык ырайды тузгонго багыттайт. Жамаат ичинде чыгармачылык-изденуу атмосферасын уюштурат. Окуучулардын кундолук жашоосунун мазмунун байытып,демилгелуулук менен окуу, таанып билуу жараянын активдештирет. Жогорудагы иштердин баарын окуучулар жамаатына таянган абалда алып берет. Демократиялуулукту онуктурот, озум билемдикке жол бербейт. Жамаат ичиндеги маанилуу маселелерди алар менен макулдашуу аркылуу чечкенди урп-адатка айландырат. Педагогдун дагы бир жакшы сапаттарын бири илимдуулугу,билимдуулугу,кесиптик ишмердуулугуно жарамдуулугу. Бул эн негизги сапат. Мына ушунусуна карап окуучулары агайларына же эжекейлерине баа берет,мамиле жасашат,сыймыктанышат,мактанышат. Окуучуларынын ишенимдерин актабаган педагог тез эле кадыр-баркын тушуруп алат. Белгилуу болгондой абройго ээ болуу бир же эки жылда пайда болуп калбайт. Ага коп жылдар керек. Омур бою мектепте иштеп окуучуларынын ишенимин ала албаган педагогдор азбы? Бул ар кандай педагогду терен ойлондура Турган маселе.

Педагогдун асыл сапаттарын бири озунун интеллигенттуулугу, эрудициясы,интеллектуальные денгээлдеги менен окуучуларын тан калтыруусу, айткан созу менен аткарган ишинин дал келиши. Озунун улгусу менен окуучуларын тарбиялоо,аларга жалан гана озундо бар жакшы педагогдук жана адамдык сапаттарын корсотуусу. Белгилуу болгондой ар кандай инсанда толгон-токой жетишпестиктер болоору маалым. Бирок биз белгиленген шартта андай жетишпестиктерге орун болбойт. Себеби педагогдо андай жетишпестиктер болуусу мумкун эмес,себеби ал коомубуздун кузгусу.