5-класс математика

р

о

ц

п

н

т

е

Сабактын максаты:

• Процент жонундо тушунук алышат.
• Процентти жонокой болчокко

айландыра

алышат жана тескерисинче болчокту

процентке айландырып, салыштырууну билишет.

• Турмуштук маселелерди тузуп, чыгара алышат.

Тарыхый маалыматтарга ээ болушат

1

Проценттер

5-класс

2

Процент

Проценттер биздин заманга чейин V кылымда индустар тарабынан белгилүү болгон. Анткени байыркы замандан бери эле Индияда эсептөөлөр ондук система менен жүргөн.

Европада проценттер 1000 жыл

кийин пайда болгон, аны Белгиялык окумуштуу Симон Стевин киргизген.

Ал 1584 –жылы биринчи жолу

проценттердин таблицасын

басып чыгарган.

3

Мен жакында эле процент деген сөз «жүздөн бири» дегенди түшүндүрөөрүн билдим.

Бирок, мен эмненин жүздөн бири экендигин түшүнгөн жокмун.

Процент – бул ар кандай чоңдуктардын жүздөн бири: жолдун, массанын, аянттын, көлөмдүн… Атайын жазуу дагы бар (символ, белгилениши) «процент» - %

4

Процент

1%

Сандын жүздөн бири

10%

Сандын ондон бири

20%

Сандын бештен бири

25%

Сандын төрттөн бири

50%

Жарымы

75%

Сандын төрттөн үчү

5

Проценттин аныктамасы

Процент – бул негизги математикалык

түшүнүктөрдүн бири.

Процент деген сөз латындын procentum,

«жүздөн» же «100 гө»

Мисалы: Лотереяга катышкан ар бир 100

катышуучунун 7 си байге алды.

100 дүн 7 си же 100

адамдын 7 өөсү - 7%

Жүздөн бир бөлүк процент деп аталат.

7

1 3 " width="640"

8

1

2

Салыштыргыла:

75%

*

=

1

3

В

Г

а

б

№ 695

Суротто мектептин

участкасынын болуктору

кандай аянтты ээлей

тургандыгы корсотулгон:

а) гулзар;

б) спорт аянтчасы;

в) чарбак;

г) бак дарак;

Жалпы участканын канча

процентин тузорун

тапкыла.

9

Проценттин мааниси

Cандын проценти

Cан

у

х

%

?

120

20%

100%

120

х

20%

х = 120 20 : 100 = 24

12

10

Процентке карата маселелер

60 тын 15% ин тапкыла.

Проценти боюнча санды табуу

12% и 30 га барабар болгон санды тапкыла.

Сандардын проценттик катышын табуу

120 саны 600 дүн канча процентин түзөт.

11

Сандын процентин табуу

60 тын 15% ин тапкыла ?

х = 60 15 : 100 = 9

Жообу: 9

12

Проценти боюнча санды табуу

12% и 30 га барабар болгон санды тапкыла.

х = 30 100 : 12 = 250

Жообу: 250

13

Сандардын проценттик катышын табуу

120 саны 600 дүн канча процентин түзөт.

600

100%

120

х %

х = 120 100 : 600 = 20

Жообу: 20

14

200гр 1 килограммдын канча процентин түзөт?

200гр

1000гр

1кг = 1000гр

х %

1000

100%

200

х %

х = 200 100 : 1000 = 20%

250гр 1 кг га караганда канча процентке аз?

250

1000гр

х%

1000

100%

250

х %

х = 250 100 : 1000 = 20%

100% - 25% = 75%

15

200 дүн канча проценти 50 гө барабар?

200

50

х%

100%

200

х = 50 100 : 200 = 25%

50

х %

80 метрдин 40%ин тапкыла.

х

80

40%

80

100%

х

40%

х = 80 40 : 100 = 32(м)

1 19

2000 дин канча проценти 500 гө барабар?

 100%

=

100%

2000

х = 500 100 : 2000 = 25%

500

х %

2,5м 2 10дм 2 тын канча процентин түзөт?

=

 100

= 250дм²

2,5м 2

10

100%

х = 250 100 : 10 = 2500%

250

х %

17

Үйлөнүү тоюнда баардыгы 620 конок болгон, 25% бийлеп жүрүштү, ал эми калгандары столдун тегерегинде отурушту. Канча конок отурушкан?

Чыгаруу :

1

620

100%

х км

25%

х = 620 25 : 100 = 155

620 – 155 = 465

2

25% = 0,25

620 0,25 = 155

620 – 155 = 465

Жообу: 465 адам столдун

тегерегинде отурушкан.

18

Дүкөндөгү көйнөктүн баасы 2400 сомдон

3000 сомго чейин кымбаттаган. Көйнөктүн

баасы канча процентке кымбаттаган?

Чыгаруу:

100%

2400 сом

3000 сом

х %

х = 3000 100 : 2400 = 125

125% – 100% = 25%

Жообу: 25% ке кымбаттаган.

19

Дүкөндөгү көйнөктүн баасы 3000 сомдон 2400 сомго чейин арзандаган. Көйнөктүн баасы канча процентке арзандаган ?

Баштапкы баасы - 3000 сом

3000 сом – 100%

Акыркы баасы – 2400 сом

24 00сом – х %

Канча процентке азайган?

х = 2400 100 : 3000 = 80%

100% - 80% = 20%

Жообу: 20% ке арзандаган.

20

Зоопаркта 800 тоту куш бар. Алардын 46%и

сүйлөй алышат. Канча тоту куш сүйлөй алат?

Чыгаруу:

1

800

100%

х км

46%

х = 800 46 : 100 = 368

2

46% = 0,46

800 0,46 = 368

Жообу: 368 тоту куш сүйлөй алат.

21

Спорттук мелдештин финалына мультфильмдеги каармандардын 160ы катышты, алардын 24ү орундарды ээлешти.

Мелдеште мультфильмдеги каармандардын канча проценти орундарга ээ болушкан?

Чыгаруу:

100%

160

х %

24

х = 24 100 : 160 = 15

Жообу: 15% и орундарга ээ болушкан.

22

Таблицаны толтургула:

Жөнөкөй бөлчөк

Процент

159%

1

25%

40%