7-класс Алгебра 4-чейрек

Сабактын темасы: Ыктымалдуулук теориясы

сабактын тиби: жаңы билимдерди өздөштүрүү

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабактаколдонулуучукаражаттаржанаматериалдар: окуу китеби, сүрөттөр, компьютер, проектор, интерактивдүү доска ж.б

Сабактын жүрүшү:

6.1. Ыктымалдуулук теориясына киришүү

Бүгүңкү күндө «ыктымалдуулук теориясы» деп аталгаг математиканын бөлүгү болуп көрбөгөндөй өнүгүүдө. Анын маңызь эмнеде? Ыктымал деген сөз эмнени билдирет? Турмушта кайсы бир окуянын, кубулуштун болушу же болбошу ар кандай шаргтарга кө каранды болуп, «мүмкүн», «ыктымал» сөздөрү менен түшүндүрүлөт.

Мисалы, бүгүн жаан жаайт же жаабайт деген эки гана кубулуш болушу ыктымал. Аталган окуяларды латын баштамгалары менен белгилейли.

А - «Бүгүн жаан жаайт»; В - «Бүгүн жаан жаабайт».

Демек, баардыгы болуп 2 кубулушту көрүп турабыз. Алардын ар биринин келип чыгуу ыктымалдуулугу теңметең, б.а. 50%ден болот.

Муну бөлчөк менен туюнтсак ден туура келет.

Ыктымалдуулук теориясында ал төмөнкүчө туюнтулат: Р(А)= Р(В)=

Р(А) - А окуясынын келип чыгуу ыктымалдуулугун, ал эми Р(В) - В окуясынын келип чыгуу ыктымалдуулугун туюнтат.

Турмушта окуялар ар түрдүү болот. Мисалы, кыштын күздөн кийин келиши - ишенимдүү кубулуш, динозаврлардын азыркы шартта тирилиши - мүмкүн эмес окуя, ал эми жайдын күнү кардын жаашы кокустук окуя.

Мындан, ишенимдүү окуинын ыктымалдуулугу 100% же 1 бүтүндү түзөт. Ал эми мүмкүн эмес окуянын ыктымалдуулугу 0 гө барабар.

Кокустук окуянын ыктымалдуулугу 0 менен 1дин арасында болот.

Төмөнкү мисалдарды карап кор.

1. Тунук эмес идишке 100 жалан ак шар салынган. Төмөнкү окуяларды карайлы:

А - «Каалагандай алынган шар ак болот».

В - «Каалагандай алынган шар кара болот».

Р(А) жана Р(В) эсептегиле.

Шарт боюнча идиштеги шарлардын баардыгы ак түстө. Демек, А окуянын келип чыгышына 100 мүмкүнчүлүктүн баардыгы комок болот. Ал эми В окуянын келип чыгышына 100 мүмкүнчүлүктүн бири да комок болалбайт.

Мындан,

2. Тунук эмес идишке 55 ак жана 45 көк түстө шарлар салынган. Баардыгы 100 шар. Каалагандай алынган шар кандай гүстө болушу ыктымал?

Ооба, ал же ак, же көк түстө болот. Деме к, бул мисалда . каралып жаткан окуя кокустук окуя болуп эсептелет. Кайсы түстөгү шардын келип чыгышы көбүрөөк ыктымалдуу? Эмис үчүн? Ооба, ак түстөгү шарлар көк түстөгү шарларга Караганда .саны жагынан көбүрөөк.

А - «Каалагандай алынган шардын түсү ак».

В - «Каалагандай алынган шардын түсү көк».

Маселенин шарты боюнча А окуясынын келип чыгышына 100 мүмкүнчүлүктүн 55и көмөкчү болот. Ал эми В окуясынын келип чыгышына 100 мүмкүнчүлүктүн 45и көмөкчү болот.

Буларды төмөнкүчө жазууга болот:

Р(А)= =0,55; Р(В)= =0,45.

6.1.-аныктама

А окуясынын ыктымалдуулугу деп анын келип чыгышына көмөкчү окуялардын санынын баардык мүмкүн болгон окуялардын жалпы санына болгон катышын айтабыз.

Р(А)= , мында m - көмөкчү окуялардын саны, ал эми п-мүмкүн болгон баардык окуялардын жалпы саны.

Бул аныктамадан төмөндөгү натыйжалар келип чыгат.

1-натыйжа. А ишенимдүү окуянын ыктымалдуулугу 1 ге барабар.

Башкача айтканда, Р(А)= =1, анткени, m=n.

2-натыйжа. В мүмкүн эмес окуянын ыктымалдуулугу 0 гөбарабар. Башкача айтканда, Р(В)= =0, анткени, n=0

3-натыйжа. С кокустук окуянын ыктымалдуулугу 0 менен 1дин

арасында болот. Башкача айтканда,

0

Окуялардын ыктымалдуулуктарын эсептөөнүн жалпы ырааты:

1) Окуяны латын баштамгалары менен белгилейбиз;

2)Мүмкүн болгон окуялардын жалпы санын п тамгасы менен белгилеп аныктайбыз;

3)Көмөкчү окуялардын m деп белгилеп, анын санын аныктайбыз;

4) катышын эсептейбиз. (т жана п дин маанисин түшүндүр).

5)Р(А)= = формасында жазабыз;

6)Окуянын түрүн аныктайбыз

Уйго тапшырма: конугуу иштоо

Сабактын темасы: конугуу иштоо

сабактын тиби: алган билимдерди калыптандыруу

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабакта колдонулуучу каражаттар жана материалдар: окуу китеби, формулалар доска бор ж.б

Сабактын жүрүшү:

Көнүгүүлөр

1.Мергенчи 100 жолку атууда 92син бутага тийгизет. Ыктымалдуулукту эсептеп, мергенчинин бутага тийгизиш мүмкүнчүлүгүн мүнөздө.

Чыгаруу : Р(А)= = = бутага тийуу мумкунчулугу

Ал эми = тийбей калуу мумкунчулугу

2.Автозавод чыгарган 1000 машинанын 16сы дефект менен чыгат. Жараксыз машиналардын чыгарылышынын ыктымалдуулугун эсептеп, заводдун ишине мүнөздөмө бер.

Чыгаруу : Р(А)= = = дефект машиналардын саны ал эми = =таза чыккан машинелер

3.Кайсы бир шаарда жылдын 1-кварталында балдардын төрөлүшү мындайча жыйынтыктарды берди:

Январда- 145 эркек, 135 кыз,

Февралда- 142 эркек, 136 кыз,

Мартта- 152 эркек, 140 кыз.

Эркек балдардын төрөлүшүнүн ыктымалдуулугу кандай?

3 ай ичинде торолгон балдардын жалпы санын кыздардын санына кошобуп 100% дейбиз

145+142+152=439 балдар. 135+136+140=411 кыздар жалпы 439+411 =850

Демек балдардын торолуусу ·100 ≈ 51.6 % кыздардын торолуусу ·100 =48.4%

4.Биринчи аткыч 100нөн 80нин, ал эми экинчиси - 100нөн 70ин бутага тийгизет. Эгерде эки аткыч тен бутага бир мезгилде атса. анда бутага тийгизүүнүн ыктымалдуулугун тап. Эки аткычтын жок дегенде биринин атканы бутага тийсе, максат аткарылды деп эсептелет.

Чыгаруу: экоонун тийгизуусунун саны 150 толук мумкунчулук 200 демек =

5.Кутучадагы 1, 2, 3 номерлүү үч лотерея билетин катары менен сууруп алышты. Билет номерлеринин удаалаштыгынын баардык варианттары бирдей ыктымалдуулукка ээ. Жок дегенде бир билеттин оз номери катар номери менен дал келишинин ыктымалдуулугун эсепте.

6. 36 карта аралаштырылды. Карталардын мүмкүн болгон жайгашуулары бирдей ыктымалдуулукка ээ. Торт туздун катары менен жайгашып калышынын ыктымалдуулугун тап.

7.Текчеде 40 китеп кокустук иретинде жайгашкан. Алардын арасында Ч.Т.Айтматовдун 8 томдугу да бар. Бул томдордун солдон онду карай өсүү тартибинде жайгашышынын ыктымалдуулугун эсепте. Катары менен жайгашышы шарт эмес.

8.Үч тыйын монетасы ыргытылды. Эн жөнөкөй окуялар бирдей

ыктымалдуулукка ээ. Төмөндөгү окуялардын

ыктымалдуулуктарын эсепте:

А= «биринчи монета герби менен түштү»,

В= «экое тең герби менен түштү»,

С= «герб экиден ашык түшкөн жок».

9.Бишкекте кокусунан кармалган авгомашинанын торг орундуу номеринин а) цифралары ар түрдүү; б) эки гана цифрасы окшош; в) окшош цифралуу эки түгөй; г) үч бирдей цифралуу; д) баардык цифралары бирдей болушунун ыктымалдуулугун эсепте.

Уйго тапшырма 7-9-маселе

Сабактын темасы: Математикалык статистиканын элементтери

сабактын тиби: жаңы билимдерди өздөштүрүү

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабактаколдонулуучукаражаттаржанаматериалдар: окуу китеби, сүрөттөр, компьютер, проектор, интерактивдүү доска ж.б

Сабактын жүрүшү:

6.2. Математнкалык статистиканын элементтери

Турмушта ар кандай окуялар кездешет. Кээ бир окуялар сейрек, кээ бирлери массалык түрдө жыш болуп отот.

Бизди массалык түрдө болуп отүүчү окуялар кызыктырат. Анткени, алардын турмушка тийгизген таасири ар кандай жагдайды түзүшү мүмкүн.

Мисалы, жумурият боюнча дан өсүмдүктөрүнүн түшүм көлөмү, 1-класска кирүүчү балдардын жалпы саны, орто мектепти аяктоочулардын саны, ЖОЖ талапкерлеринин саны. Булардын кандайдыр бир мезгил аралыгында сандык өзгөрүш себептерин билүү зарылдыгы бар. Мисалы, 1-класска кирүүчүлөрдүн жалпы саны окуулуктарды, мугалимдерди даярдоо, окуу жабдууларын чыгаруу ж.б. көптөгөн жагдайларды аныктоого жардам берет.

Ушул сыяктуу зарылчылык турмуштун баардык тармактарында пайда болот. Бул сыяктуу маселелерди чечүүдө табууга

математиканын математикалык статистика деген бөлүгү көмөктөшөт.

Ар кандай илимдин максаты - кубулуштун агымын алдын ала көрүүгө жана типтүү кырдаалдарда рационалдуу жолду тандоого мүмкүнчүлүк берүүчү кээ бир мыйзам ченемдүүлүктөрдү таанып билүү.

Байкоо - бул илимий маалыматтардын булагы. Бирок, объектиге бир тана жолу байкоо жүргүзүү кубулуштун жалпы мыйзамченемдүүлүгүн чагылтпайт. Кубулуш баш ийген жалпы мыйзамченемдүүлүктү табуу үчүн аны бирдей шарттарда бир нече жолу сыноо керек.

1-мисал. Иштин башында жакшы даярдалган станок убакыттын өтүшү менен тактыгын жоготот. Натыйжада чыгарылган товардын сапаты начарлайт. Сапаттын начарлашына кесүүчү аспаптын мокошу да себепчи болот. Станокту токтотуп, аны оңдоо же аспабын алмаштыруу учурун аныктоо керек.

Ал учурду аныктоонун жалгыз ыкмасы - бул даярдалган товардын сапатын текшерүү. Кесүүчү аспапты 2 сааттан кийин алмаштыруу керектигин биринчи байкоо көрсөттү дейли. Жалгыз эле ушул байкоонун негизинде станоктун бычагын ар 2 саатта алмаштыра берүүгө болобу? Албетте, болбойт. Негиздүү жыйынтыктарга келүү үчүн кеп сандаган байкоолордун маалыматтары зарыл. Байкоолор бирдей шарттарда (бычактар бирдей сапатта, даярдык ж.б. көзөмөлгө алына турган факторлор бири биринен айырмаланбайт) өткөрүлүш керек.

Маалыматты топтоо кандайча уюштурулушу керек?

Байкоолордун жалпы саны канча болушу зарыл? Практикалык тыянактар кандайча негизделиши керек?

2-мисал. Түшүмдүүлүк жер семирткичтердин санынан, жердин иштетилиш сапатынан көз каранды экендиги белгилүү. Бул көз карандылыкты аныктоо үчүн көп сандагы участоктордо түшүмдүүлүк, жер семирткичтердин саны, түшүм жыйноо шарты ж.б. боюнча маалыматтар топтолду дейли.

Ушул маалыматтарды пайдаланып, түшүмдүүлүктүн жер семирткичтердин санынан жана кыртышты иштетүү сапатынан сандык көз карандылыгын аныктоого жана түшүмдүүлүктү алдын ала айтууга пайдаланса болот.

6.2.1- аныктама.

Математикалык статистика - бул массалык кокустук окуяларындагы мыйзам ченемдүүлүктөрдү аныктоо үчүн жүргүзүлгөн сыноолорду топтоо, ыраатташтыруу жана алардын жыйынтыктарын жалпылоо методдорун үйрөнүүгө арналган математиканын бир бөлүгү.

1. Мектептин окуу бөлүм башчысы 7-класстын окуучуларынын «Алгебра» сабагынан жетишүүлөрүн аныктоо үчүн 100 окуучуга

сурамжылоо жүргүздү. Эсептөө жеңил болсун үчүн окуучулардын жетишүүлөрүн шарттуу түрдө, «таптакыр түшүнбөйм» - 1; «анча- мынча түшүнөм» - 2; «орточо гүшүнөм» - 3; «ортодон жогору түшүнөм» - 4; «жакшы түшүнөм» - 5; «абдан жакшы түшүнөм» - 6 — деп белгилеп алды. Төмөнкүдөй жыйынтыктарды алды:

5, 1, 4, 5, 4, 3, 5, 5, 2, 5, 5, 6, 4, 3, 1, 5, 2, 5, 5, 5, 3, 3, 3, 6, 6, 5, 6, 5,

4, 5, 4, 6, 6, 5, 2, 1, 5, 4, 5, 5, 3, 6, 4, 5, 5, 4, 3, 5, 5, 5, 4, 5, 6, 1, 5, 2, 6,

4, 3, 5, 6, 3, 5, 6, 2, 5, 4, 5, 5, 4, 6, 5, 2, 5, 3, 4, 5, 6, 5, 5, 3, 5, 4, 6, 6, 5,

4, 5, 5, 6, 5, 6, 5, 5, 6, 5, 5.

Байкоонун жыйынтыктарын изилде жана такта.

Мында окуучулардын билим деңгээли белги (критерий), ал эми ал боюнча алынган сандар статистикалы к маалыматтар болуп эсептелет. Статистикалык маалыматтарды изилдөө үчүн аларды топтоштуруп алуу зарыл. Белгинин байкалган маанилерин өсүү тартибиндс жайгаштыралы.

Жыйынтыгында, ран'жирленген төмөндөгү катарды алабыз:

1, 1, 1, 1 - 4 жолу; 2, 2, 2, 2, 2, 2 - 6 жолу; 3, 3, 3, 3 - 12 жолу;

4, 4, 4, ..., 4 - 16 жолу; 5, 5, 5, ..., 5 -44 жолу; 6, 6, 6, ..., 6 - 18 жолу.

6.2.-аиыктама

Белгинин байкалган маанилерин өсүү тартибинде жайгаштыруу операциясы статистикалык маанилерди раижирлоо деп

аталат.

Ранжирленген катарда белги (окуучунун билим деңгээли) алты түрдүү маанилерди кабыл алды: биринчи, экинчи, үчүнчү ж.б. алтынчы деңгээлге чейин.

Сабактын темасы: Математикалык статистиканын элементтери

сабактын тиби: жаңы билимдерди өздөштүрүү

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабактаколдонулуучукаражаттаржанаматериалдар: окуу китеби, сүрөттөр, компьютер, проектор, интерактивдүү доска ж.б

Сабактын жүрүшү:

6.З.-аныктама

Белгинин ар түрдүү маанилери - варианттар, ал эми белгинин маанилеринин өзгөрүшү варияциялоо деп аталат.

Жогорудагы мисалда белги 6 түрдүү маанилерди кабыл алды, тактап айтканда, 6 вариант: 1 -вариант 4 жолу, 2-вариант - 6 жолу ж.б.

6.4.-аныктама Байкоолордун катарында ар бир варианттын канча жолу кайталанышын туюнтуп турган сан варианттын жыштыгы деп аталат.

Ранжирленген катарды төмөндөгүдөй таблица түрүндө беребиз:

1-таблица

6.2.§.-аныктама Варианттардын арасындагы жыштыктардын

бөлүштүрүлүшүн талдоого мүмкүнчүлүк берүүчү катар дискреттик вариациялык катар деп аталат.

Эгерде алгачкы берилген катар белгинин кандайча өзгөрөрү тууралуу эч кандай маалымат бере албаган болсо, вариациялык катар төмөндөгүдөй корутундуларды жасоого мүмкүнчүлүк берет: окуучулардын билим децгээли 1ден 6га чейин өзгөрүп турат; 5- деңгээл көп жолугат; билим децгээли өскөн сайын тиешелүү билим децгээли бар окуучулардын саны да осот.

Вариациялык катарды график түрүндө сүрөттөө вариацияланыш законченемдерин көрсөтмөлүү формада туюнтууга жардам берет. Вариациялык катарды полигон, гистограмма,

кумулятивдик ийри сызык түрүндө сүрөттөшөт. Биз мында полигон жана гистограмма менен гана чектелебиз. Ал эми кумулятивдик ийри сызык кийинки класстарда каралат.

Полигон, эреже катары, дискреттик катарды сүрөттөө үчүн колдонулат. Полигонду түзүү үчүн тик бурчтуу координаталар системасын пайдаланабыз. ОХ огунда варианттарды, ал эми ОУ огунда тиешелүү түрдө алардын жыштыктарын белгилейбиз. Демек, (х; тх) - чекити тх жыштыктагы х вариантына туура келет. Кээде (х; тх) чекиттеринин ордуна (х; wx) чекиттерин алышат. Андан кийин бул чекиттерди кесиндилер аркылуу удаалаш туташтырышат. Пайда болгон сынык сызык полигон деп аталат.

1-таблицада берилген маалыматтар боюнча полигон түз.

Механикалык цехте иштеп жаткан жумушчу-станочниктердин өткөн жылга салыштырмалуу эмгек өндүрүмдүүлүгүн иликтеп жүргөн адис-менеджер 117 жумушчудан процент менен туюнтулган төмөндөгүдөй маалыматтарды алды:

111, 85, 85, 91, 101, 109, 86, 102, 111,98, 105, 85, 112, 98, 112, 113, 87, 109, 109, 115, 99, 105, 111, 94, 107, 99, 107, 125, 89, 104, 113, 96, 103, 145, 104, 105, 88, 103, 97, 115, 109, 89, 108, 107, 97, 106, 107, 96, 109,

109, 117, 108, 109, 139, 116, 117, 103, 127, 119, 118, 125, 105, 116,

106, 101, 113, 107, 105, 119, 107, 119, 111, 112, 129, 113, 106, 104, 106, 98, 123, 108, 93, 105, 106, 139, 108, 109, 93, 107, 117, 107, 118, 99, 108, 108, 119, 98, 108, 101, 109, 109, 128, 128, 127, 121, 118, 122, 116, 124, 125, 114, 126, 131, 141, 143.

Каралып жаткан маселеде өткөн жылга салыштырмалуу өндүрүмдүүлүк - белги болуп эсептелет. Бул белги кабыл алуучу маанилер бири-биринен өтө кичине чоңдукка айырмаланары көрүнүп турат. Башкача айтканда, белги кандайдыр-бир аралыкта ар кандай маанилерди кабыл ала бериши мүмкүн. Мындай белги үзгүлтүксүз вариациялануучу белги деп аталат. Топтоштурулган маалыматтарды таблица түрүндө беребиз.

Сабактын темасы: конугуу иштоо

сабактын тиби: алган билимдерди калыптандыруу

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабакта колдонулуучу каражаттар жана материалдар: окуу китеби, формулалар доска бор ж.б

Сабактын жүрүшү:

Тапшырмалар

1. Шаардагы автомашиналардын маркаларына кызыккан изилдөөчү борбордук гараждардын бирөөндө туруктуу туруучу 120 женил машинага байкоо жүргүзүп, төмөндөгүдөй жыйынтык алды:

3. 5,7, 1,3,6, 5, 5, 6, 1,2, 2, 6, 7, 3,3, 4, 4, 6, 1, 1, 1,6, 7, 7,4, 6,5,2, 2,2,

1. 7, 2, 2, 2, 3,5, 5, 1, 1, 1,2, 3,3,3, 5, 6, 6, 6, 4, 3,4, 1,2, 2,4, 2, 2,4,5,

2. 6, 5, 5, 5, 2, 2, 2, 2, 3, 3, 4, 7, 2, 2, 1, 1, 1, 2, 2, 2,4, 4, 4, 5, 5, 5, 7, 2, 2,

2, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 2, 3, 5, 6, 7, 1, 3, 5, 7, 2, 4, 6, 1,7, 2, 6, 3, 5, 4, 7, 4, 3.

Мында, 1 - «Ауди», 2 - «Мерседес», 3 - «Хонда», 4 - «Тико», 5 - «Волга», 6 - «Фольксваген», 7 - «Ниссан».

Берилген статистикалык маанилерди ранжирле.

1. 8-маселеде келип чыккан ранжирленген катарды таблица түрүндө жаз.

9-маселеде келип чыккан таблицаны пайдаланып полигон тургуз.

1. 9-маселеде табылган таблицаны пайдаланып, орточо арифметикалык маанини эсепте.

2. 8-маселеде берилген маалыматтарды пайдаланып, вариациялык катардын медианасын жана модасын тап. Тиешелүү жыйынтыктарды чыгарганга аракет кыл.

Сабактын темасы: Жакындатып эсептооАбсолюттук каталык

сабактын тиби: жаңы билимдерди өздөштүрүү

Сабактагы колдонулуучу усулдар жана ыкмалар: салттык жана интерактивдуу

Сабактаколдонулуучукаражаттаржанаматериалдар: окуу китеби, сүрөттөр, компьютер, проектор, интерактивдүү доска ж.б

Сабактын жүрүшү:

Жакындатын эсептоо. Абсолюттук каталык Биз турмушта буюмдардын санын, алардын бааларын, унаа- лардын ылдамдыкгарын, имараттардын бийиктиктерин кандайдыр бир сандар менен муноздойбуз.

Мисалы: 15 китеп, 225 сом, 90 км/саат, 14 м бийиктик. Бул мисалдагы 15 китеп, 225 сом нерселердин саны жонундо так маанини билдирет. Ал эми унаанын 90 км/саат ылдамдыгы, имараттын 18м бийиктиги булар так маанилер эмес, алар жакындатылган маанилер. Сандардын так мааниси сыяктуу эле анын жакындатылган маанилери да практикада кенири пайдаланылат.

Сандардын жакындатылган маанилери менен иш жургузуудо жакындаштыруунун абсалюттук каталыгы деген тушунук колдонулат.

7.1 .-аныктама. Сандардын жакындатылган маанисинин аб салюттук каталыгы деп так жана жакындатылган маанннин айырмасынын модулу аталат. |х - а | = а мында х — берилген сан а - анын жакындатылган мааниси ά - обсалюттук катал ы к.

Жонокой болчокторду ондук болчокко айландырууда алынган сандар кээде так маани болсо, кээде жакындатылган маани болуп калат.

Мисалы: жана болчокторун ондук болчокке айландыргыла.

Ч ыгаруу: Ондук болчокке айландыруу учун, болчоктун алымы менен болумунун тийгендисин табуу керек

болчогун ондук болчокко айландырууда 0,7 жана 0.77 жакьшдатылган маанилерин баалайлы. 0,77 = 0.8 (тегеректеп алдык) 0,7 саны кеми мснсн алынган, ал эми 0,8 саны ашыгы менен алынган санынын жакындатылган мааниси болот. санынын жакындатылган так маанисин х деп алсак, анда ал 0,79 менен 0,8 сандарынын арасында жатат. б.а. 0,7 0,8.

Эгерде х тин жакындатылган а маанисин 0.75 деп болжолдосок жана аны жогорку барабарсыздыктын ар бир болугунон кемитсек. 0,7-0,75 х - 0 ,75 0,8-0,75 - 0,05 0,75

Адатта х саны х = 0,75 ± 0,05 деп жазылат. |х - а | Δа барабарсыздыгы агкарылса, анда а саны х тин Δ а га чейинки тактыктагы жакындатылган мааниси деп агалат. Δ а жа­кындатылган а санынын абсалюттук каталыгынын чеги деп аталат.

1-мисал. х = 3,9 ±0,3 жана х = 1,75 ±0,01 жазууларын тушундургуло.

Чыгаруу: х = 3,9 + 0,3: 3,9 саны х ке 0,3ко чейинки тактыкта барабар.

90х = 1,75 + 0,01; 1,75 саны х ке 0,01ге чейинки тактыкта барабар.

2- мисал. х санынын жакындатылган мааниси 238ге барабар.

Эгерде абсалюттук каталыктын чеги 0,5 болсо, х санын камтыган чегараны корсоткуло.

Чыгаруу: Бул мисалда а=238, Δа=0,5.

Демек |х -238 | 238,5 3- мисал. Карандаштын узундугу х(мм) 140