9-сентябрь Комуз күнү.

“ Чоң-Талаа” балдар бакчасы.

Кылым карыткан кыргыз комузу.

Тарбиячы: Сулайманова Гүлчехра.

Сабактын максаты:

1) Балдар бүгүнкү сабакта комуз жөнүндө кеңири маалымат алышат.

2) Комузду кармап чертүү аркылуу сезүүсүн, ой жүгүртүүсүн өнүктүрүшөт.

3) Балдар улуттук аспаптарга этияттык менен мамиле кылууга тарбияланышат.

Сабактын тиби : Жаңы тема менен таанышышат.

Колдонулуучу куралдар : Комуздун сүрөтү, комуз жөнүндө уламыш.

Сабактын жүрүшү:

Саламатсыңарбы балдар! Бүгүн бизде өзгөчө күн, себеби, биз бүгүн кыргыздын улуттук аспабы комуз тууралуу кеп кылабыз.

Комуз – жыгачтан жасалган, үч кылдуу музыкалык аспап.

Андан абдан жагымдуу добуш чыгат, аны менен ар кандай обондорду ойносо болот.

Бүгүн 9-сентябрь Комуз күнүн белгилейбиз!

Бул аспап биз үчүн эмне үчүн мынчалык маанилүү экенин билели.

Комуздун тарыхы.

Комуз илгери, көп жылдар мурун пайда болгон.

Ата-бабаларыбыз комуз чертип, аны муундан муунга өткөрүп келишкен.

Буга чейин комузду майрамдарда, маанилүү иш-чараларда колдончу.

Бийлерде, ырларда, жомоктордо элди коштоп жүрчү.

Кыргызстанда азыр деле комуз черткендер көп.

Комуз кандай көрүнөт?

Кыргызстанда 9-сентябрда Комуз күнүн белгилөө 2019-жылы президенттин жарлыгы менен бекитилген. .

Комузду чертме аспаптардын атасы деп аташат.

Бул аспапты карагылачы. Бул комуз. Ал узун жана жыгачтан жасалган.

Комузда үч кыл бар, алар манжа менен ойнолот. Көбүнчө өрүк же жаңгак жыгачынан жасалат. Комузду өзүң менен көтөрүп жүрсөң болот, ал жеңил жана ыңгайлуу.

Комузду кантип чертүү керек?

Комузда күү чертүү үчүн манжалар менен кылдарды кыймылдатуу керек. Музыканттар ар кандай үндөрдү чыгаруу үчүн кылдарды туура басууну билишет. Комузда кубанычтуу да, кайгылуу да музыканы ойносо болот.Кээ бир музыканттар комузду тез черте алышат. А кимдир бирөө жай ойнойт, себеби обонду угуп черибиз жазылсын деп.

Белгилүү комузчулар.

Кыргызстанда комуз черткен атактуу инсандар көп.

Алардын бири Нурак Абдрахманов деп аталчу. Ал улуу комузчу болгон. Ал комузга көптөгөн кооз күүлөрдү чыгарган. Анын күүлөрү азыр да элдин жүрөгүндө жашайт. Мындай комузчулар маданиятыбызды, каада-салтыбызды сактап калууга чоң салымын кошушат. Дагы белгилүү комузчулардын катарына:

Токтогул Сатылганов, Муратаалы Күрөңкеев, Карамолдо Орозов, Атай Огомбаевтер да кирет.

НУРАК АБДРАХМАНОВ

Жомок жана уламыштардагы комуз.

Комуз тууралуу эски жомоктордо, уламыштарда көп айтылат. Комуз менен жаныбарларды тынчтандырып, адамдарды дарылайт дешет. Кээ бир жомок каармандары жиндерди жеңүү үчүн комуз черткен. Комуз дайыма акылмандыктын, күчтүн символу болгон. Чоң ата, чоң энелерибиз мындай жомокторду айтканды жакшы көрүшөт. Балдар силерге да комуз кантип пайда болгондугу кызыкпы? Анда эмесе силерге комуз жөнүндөгү уламышты айтып берейин. Силер кунт коюп уккула!

Күүнүн башы - Камбаркан.

Илгери бир доордо Камбаркан аттуу мергенчи болгон дешет. Ал убакта кыргыздар аңчылык менен күн көрүшкөн экен. Камбаркан бүт айылды мергенчилик менен багып турган болот. Күндөрдүн биринде аңчылыктан келе жатып, токой жактан угулган мукам үндү угат.

- Бул эмне болуп кетти экен? Ушундай да жагымдуу үн болобу? — деп таңыркап, жанагы үн угулган жакка бет алат. Ал жерге келсе, дарактын арасында илинип турган кандайдыр бир жаныбардын ичегисинен мукамдуу үн чыгып жатыптыр. Камбаркан мергенчи ушул окуядан соң үйүнө кайтып, музыкалык аспап жасап, койдун ичегисин кургатып, кыл кылып тагып, күү черткен экен. Мына ошол Камбаркан мергенчи жасаган аспап «комуз» аталып калган экен. Ошол комузда чертилген биринчи күү «Камбаркан» аталыптыр. “Күүнүн башы — Камбаркан” деген сөз мына ушундан калган экен.

Комуз заманбап дүйнөдө.

Бүгүн биз бул керемет аспапты даңазалоо үчүн Комуз күнүн белгилейбиз.Бул күнү республика боюнча концерттер, спектаклдер коюлуп жатат.Усталар жаңы комуздарды жасап, аны туура күүлөгөндү көрсөтүп беришет.Бул баарыбыз үчүн өтө маанилүү майрам.

Комуз абдан байыркы музыкалык аспап болгонуна карабай, бүгүнкү күндө да популярдуу. Көпчүлүк жаштар комуз черткенди үйрөнүп, жада калса жаңы күүлөрдү жаратышат. .Маданиятыбызды, тарыхыбызды унутпоого жардам берет. Комуз музыкабыздын өткөнү эле эмес, келечеги да.

Ошентип, комуз жөнүндөгү баяныбыз бүттү.

Комуз Кыргызстандын маданиятында маанилүү аспап экенин азыр билдиңер. Комуз күнү салттарды эстеп, тарыхыбыз менен сыймыктанууга жардам берет. Жаңы кызыктуу фактыларды үйрөнүү силерге жакты деп ойлойм. Маданиятыбызга, анын символдоруна ар дайым аяр мамиле жасайлы!

Кайтарым байланыш:

1) Балдар, бүгүн кандай күн экен?

2) Комуз эмнеден жасалат экен?

3) Үйүңөрдө комуз барбы? Аны чертип көргөнсүңөрбү?

4) Комуз кантип пайда болуптур?

Баалоо:

Үйгө тапшырма: Комуздун сүрөтүн тартып келүү.