Айлана чөйрөнүн булганышы

Айлана-чойронун булганышы жана аны коргоо

МАЖИТОВА А.

10t1

АЙЛАНА-ЧОЙРОНУН БУЛГАНЫШЫ - ар түрдүү заттардын жана бирикмелердин антропогендик жол менен чөйрөгө келгенинин натыйжасында чөйрө касиеттеринин тескери багытта өзгөрүшү. 

Ал келечекте литосферага, гидросферага, атмосферага, өсүмдүктөр менен жаныбарларга, ошондой эле адамдын өзүнө терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Ал жаратылыштын өз касиеттерин өз алдынча кайра калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүнө тоскоол болот.

Булгануунун негизги булагы - өндүрүштөн жана адам коомунун керектөөлөрүнөн чыгып, кайра жаратылышка келген зор өлчөмдөгү таштандылар. Алар 1970-жылдары 40 млрд тоннаны түзсө, 2000-жылы 100 млрд тоннага жеткен .

Айлана-чойронун сандык булганышы

Айлана-чойронун сапаттык булганышы

таштанды заттардын жана химиялык бирикмелердин кошулуп чөйрөгө сандык жактан жагымсыз шартты түзүүсү.

түрдүү таштанды заттар менен химиялык бирикмелердин кошулушу менен чөйрөдө башка сапаттагы шарттын түзүлүшү.

Литосферанын булганышы - өнөр жайдын, курулуштун жана айыл чарбанын иш аракетинин натыйжасында болот. Мындан башка кендерди ачык түрдө казып алуу процессинде көптөгөн топурак кыртышы жок болуп кетет. Мисалы, Россия Федерациясында ачык түрдө иштетилген карьерлердин тереңдиги 500мге жетет.

Гидросферанын булганышы

дарыяларга, көлдөргө, деңиздерге, океандарга өнөр жайдан, айыл чарбасынан, турмуш- тиричиликте пайдаланылгандан кийинки саркынды cуулардын куюлушунан болот.

Атмосферанын булганышы – өнөр жайдын, транспорттун жана ар кандай ишканалардагы от жагуунун натыйжасы.

Эң негизги булгагыч - күйүүдөн чыккан көмүртек кычкылы, күкүрттүү газ, ошондой эле күкүрттүн оксиди, азот, фосфор, коргошун, сымап, алюминий ж. б. металлдар.

Жаратылышты коргоонун жолдору

Биринчи жол - ар кандай тазалоочу курулуштарды, жабдууларды куруу, күкүртү аз минералдык отундарды пайдалануу, акыр-чикирди жок кылуу жана кайра иштетүү, түтүн түтүктөрүн (200-300 м) бийик куруу, жерлерди калыбына келтирүү иштерин жасоо. Бирок, бул иштердин баары жаратылышты толук тазарта албайт.

Экинчи жол - жаратылышты коргоонун принципиалдуу жаңы жолдорун (таза жолдорун) колдонуп, өндүрүштүн технологиясын өзгөртүү, таштандысы аз же таштандысыз өндүрүшкө өтүү.

Сууну түз пайдалануудан (агын суу-ишкана - агын суу) кайтарып пайдалануучу же такыр кургак технологияга өтүү, булганган сууну табигый таза сууга такыр кошпой турган жол.

Учунчу жол –

айлана-чөйрөгө терс таасирин тийгизген «булганыч» өндүрүштү терең ойлонуп, сарамжалдуу жайгаштыруу зарыл.

Бир катар өлкөлөрдө «жашылдар» партиясы түзүлүп, көп ийгиликтерге

жетишти. Мисалы, «Гринпис», «Табият», «Алейне» сыяктуу коомдук

уюмдар азыр ийгиликтүү иштеп жатат.

1972-жылы Стокгольмдо айлана-чөйрө боюнча биринчи Конференция

өткөрүлгөн, ал ачылган (5-июнь) күн Бүткүл дүйнөлүк айлана-чөйрөнү

коргоо күнү деп белгиленип калды. Ал Конференцияда «Жаратылышты

коргоонун бүткүл дүйнөлүк стратегиясы» - деген эң маанилуу документ

кабыл алынган. Дагы бир ошондой конференция - 1992-жылы Рио-де-

Жанейродо өткөрүлгөн.

XXI кылымдын ар бир адамы «Рио-92» конференциясында белгиленген

«Жер планетасы мурда болуп көрбөгөндөй коркунучта» деген тыянакты

эске тутуусу керек.

Чон чон рахмат!!!

Мажитова Аяна