Англис тили предметтик стандарты

1-бөлүм. Жалпы жоболор.

1. Документтин макамы жана түзүлүшү.

2. Негизги түшүнүктөр жана терминдер.

2-бөлүм. Предметтин концепциясы.

2.1. Окутуунун максаты жана милдеттери.

2.2. Окутуунун методологиялык негиздери.

2.3. Предметтик компетенттүүлүктөр.

2.4. Түйүндүү компетенттүүлүктөр менен предметтик компетенттүүлүктөрдүн байланышы.

2.5.Мазмундук түзүмдөр. Окуу материалынын мазмундук түзүмдөр жана класстар боюнча бөлүнүшү

2.6. Предметтер аралык байланыштар. Өтмө тематикалык түзүмдөр

3-бөлүм.Окутуудан күтүлүүчү натыйжалар жана баалоо.

3.1. Окуу материалдарынын мазмундук түзүмдөргө жана класстарга күтүлүүчү натыйжалар боюнча бөлүштүрүлүшү.

3.2. Окуучулардын жетишкендиктерин баалоонун негизги стратегиялары.

4-бөлүм. Билим берүү процессине коюлуучу талаптар.

4.1. Ресурстук камсыздоого коюлуучу талаптар.

4.2. Кызыктыруучу окутуу чөйрөсүн түзүү.

1-бөлүм. Жалпы жоболор

1. Документтин макамы жана түзүлүшү

Предметтик стандарт Кыргыз Республикасынын жалпы билим берүүчү мектептеринин менчигинин түрлөрүнө, типтерине (лицей, гимназия, автордук мектеп ж.б.) карабай 3-11-класстарында чет тилдерин окутуунун негизги окуу-нормативдик документи катары КРнын орто жалпы Мамлекеттик билим берүүчү стандартынын негизинде иштелип чыкты. Ошону менен бирге крустун мазмунун ачып берет

Чет тилдерин окутуунун бул стандарты бүтүн логикада түзүлгөн документ, ал төрт негизги бөлүмдөн турат, алар: жалпы маселелер; предметтин концепциясы; күтүлүүчү натыйжалар жана баалоо; билим берүү процессине коюлуучу талаптар.

Мындагы негизги жана өз ара логикалык байланышта турган үч өзгөчөлүктүү компонентти бөлүп көрсөтүүгө болот: мурдагы стандартка караганда окутуунун компетенттүүлүккө багытталышы жана түйүндүү (б.а. негизги) компетенттүүлүктөрдүн (маалыматтык, социо-коммуникативдик жана өзүн-өзү уюштуруучулук, көйгөйлөрдү чечүү) предметтик компетенттүүлүктөр менен (окурмандык, баалуулук - дүйнө таанымдык жана адабий - чыгармачылык компетенттүүлүк) байланышы; окутуудан алынуучу натыйжалардын даана белгилениши; окуучулардын жетишкен теориялык жана практикалык ийгиликтерин обьективдүү баалоо багыттарынын сунушталышы.

• Сунушталган чет тилдери боюнча стандарт азыркы мезгилдеги окуу процессин жетекчиликке алуу менен бирге, стандартты, окуу процессин жаңылоо багытындагы окутуу усулдарын, окуу китептерин жаңылоо максатында колдонулуп келген программадагы жана окуу китебиндеги ашыкча кайталоолорду азайтып, окутуу системасын дүйнөлүк стандартка алып чыгууга, соңку учурда педагогика, психология, социология, адабият таануу, лингивистика ж.б. илимдер ачкан жаңы технологияларды колдонууга жардам берет.

1. Негизги нормативдик документтердин системасы

Бул стандарт төмөнкү нормативдик документтердин негизинде түзүлдү:

- Кыргыз Республикасынын «Билим берүү жөнүндө» Мыйзамы (2003-ж.);

• Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 21-июлундагы № 403 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасында жалпы орто билим берүүнүн Мамлекеттик билим берүү стандарты;

• Кыргыз Республикасында көп маданияттуу жана көп тилдүү билим берүү концепциясы (2008-ж.); 

• Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2012-жылдын 23-мартындагы № 201 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасында билим берүү системасынын өнүгүүсүнүн стратегиялык багыттары;

• Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлигинин 2014-жылдын 22-июлундагы № 545/1 буйругу менен бекитилген Кыргыз Республикасынын мектеп окуучуларын жана окуган жаштарын тарбиялоонун 2020-жылга чейинки   концепциясы.

1.2 Негизги түшүнүктөр жана терминдер

Текстти адаптациялоо (көнүктүрүу)- тексттин жөнөкөйлүгү, жеңилдиги, татаалдыгы окуучунун ички туруктуу инсандык сапаттарына, жөндөмдүүлүгүнө тиешелүү. Текстти баалоодо лексикалык мааниси боюнча түшүнүксүз сөздөрдүн санына, синтаксистик структурасына жана текстин көлөмүнө көңүл буруу.

Уктуруу (аудирование) – укканын чыгармачылык менен аң – сезимдүү түрдө кабыл алуунун түрү. Уктуруу учурунда тексттин мазмунун түшүнүп, укканын айтып берүү.

Билингивизм – кош тилдүүлүк, эки тилде бирдей ойлоп , жаза жана айта билген окуучу (индивид) же топ.

Коммуникативдик окутуу ыкмасы – окутуунун топтоштурулган ыкмасынын атын окумуштуу Е.И Пассов аркылуу сунушталган. Ыкманын негизине коммуникативдик лингвистиканын идеясы, психологиялык теориянын иштелишине мүнөздүу. Бул ыкманын өзгөчөлүгү окуу процесси менен баарлашуу процессин жакындаштыруу болуп эсептелет.

Коммуникативдүү – чыгармачылык мамиле - окуучунун белгилүү бир кырдаалда: окуу учурунда инсандык жана кесиптик тарбияланууда майнаптуу, натыйжалуу иштөөсү үчүн зарыл болгон билим даярдыгына карата коюлуучу талаптар же нормалардын тизмеси эсептелет. Коммуникативдүү – чыгармачылык мамиле окуучунун кебинин чыгармачылыгына жазуу жана окуусуна, угуусуна, сүйлөсүнө тиешелүү болуш керек.

Компетенция– (лат. competere – ээ болуу, шайкеш келүү, туура келүү)- окуучунун белгилүү бир кырдаалда (окуу, инсандык, кесиптик) натыйжалуу, майнаптуу иштөөсү үчүн зарыл болгон билим даярдыгына карата алдын ала коюлуучу социалдык талаптар (нормалар, стандарттардын тизмеси).

Компетенттүүлүк – адамдын ар түрдүү билимдердин, билгичтиктердин элементтерин жана иш - аракеттин ыкмаларын белгилүү бир кырдаалда (окуу,

инсандык, кесиптик) өз алдынча колдонууга болгон интегративдик жөндөмдүүлүгү. Компетенттүүлүк – окуучунун белгилүү бир кырдаалда: окуу учурунда,инсандык жана кесиптик тарбияланууда майнаптуу, натыйжалуу иштөөсү үчүн зарыл болгон билим даярдыгына карата коюлуучу талаптар менен нормалардын тизмеси эсептелет. Бул жагынан окутуунун борборунда окуучу окуу кыймылынын субьект болот да, окуунун системасы окуучунун өздүк- психологиясын жан жаш өзгөчөлүктөрун ошондой эле улуттук өзгөчөлүктөрүн эске алып, кызыгуусун көңүл борборуна коюусу зарыл.

Тил өстүрүүнүн түрлөрү: угуу, сүйлөө, окуу , жазуу – окуучунун обьекти болуп эсептелет.

Негизги (түйүндүү) компетенттүүлүктөр – окуучуларга үйрөнгөн шык ишмердүүлүктөрүн жашоодо жана практикалык маселелерди чечүүдө колдонуу мүнкүнчүлүктөрүн камсыздайт.

Предметтик компетенттүүлүктөр – негизги компетенттүүлүктөргө карата алганда жекече мүнөздөргө ээ. Билим берүүчүлүк мамлекеттик стандарт негизги компетенттүүлүктөрдүн тизмегин аныктайт, ал эми предметтик стандарттар айрым алынган предметтердин материалында аларды предметтик компетенттүүлүктөр түрүндө конкреттештирет.

Тил – маданиятынын бирдейлиги- кептик окууну жана пикир алышууну аныктоо, тил үйрөнүү жөндөмдүүлүгүн сациалдык - маданий жактан адаптациялоого жана орус тилдүүлөр арасында интеграциялоонун жөндөмдүүлүгүн камсыз кылат.

Көндүм (навык) – аракет, көнүгүүлөрдү жогорку деңгээлде автаматтык түрдө аткарууга жетишүү. Көндүмдөр сенсордук, акыл – эстик, кыймыл көндүмдөрүн айырмалашат. . Сабак берүү усулдарынын бөлүнүшү: фонетикалык ( угуп айтуу), грамматикалык, лексикалык жана жазууну илгерилетүү.

Предметтик стандарт – документ, окуучуларга билим берүү эрежелеринин жыйынтыгы.

Кеп иш – аракетинин натыйжасы – түрткү берүүчү маалыматты берүүгө багыттоо. Анын түрлөрү: сүйлөө жана жазуу кеби.

Сүйлөө кебинин көркөмдүүлүгү- кепте даяр тилдик формаларды ар дайым кайталоо, кеп чөйрөсүндө кабыл алынган тиешелүү коммуникативдик талаптардын аныктамаларга дал келиши. Мисалы: кутмандуу кеч, ишиңиз кандай

Кеп иш – аракетинин ыгы (жолу) – иштелип чыккан акыркы маалыматтарды кайрадан иштеп чыгуу жана түшүнүгүн калыптандыруу. Анын түрлөрү: угуу (аудирование) жана окуу

Билүү ыгы (ык, эп) - окуучунун өздөштүрүү жөндөмдүүлүгүнүн аткаруу таасири, акыл – эс жана көндүмдөрдүн кабыл алуу жыйындысынын камсыздандырылышы аныкталган аткарылуучу аракеттер көндүм болгон аракетте гана эмес , өзгөрүлгөн шартта да билүү мүнкүнчүлүгү түзүлөт. Көнүгүүнү аткаруу жолдору билүү көндүмдөрүнүн ыгын түзөт.

Бөлүм 2. Предметтин концепциясы ?

Англис тили илими коомдук жана гуманитардык илимдер: тил илими, өнөр таануу, этика, эстетика, тарых, психология, педагогика жана логика менен байланышта өнүгөт.

Англис тили окуу предмети катары башка предметтер, курстар жана билим берүүчү башка тармактар менен карым-катышта болот, тил предметтери менен бирдикте окуучунун сөз маданиятын өстүрөт; адеп сабагы сыяктуу окуучулардын ыймандык жактан таза болушу үчүн таасир этет; көркөм-эстетикалык циклдеги (сүрөт, живопись, музыка ж.б.) предметтер менен бирдикте окуучунун айлана-чөйрөгө болгон эстетикалык табитин, мамилесин калыптандырат; коомдук циклдеги (тарых, коом таануу, география, экономика ж.б.) предметтер сыяктуу эле адабият адам жана анын коомдогу ролу, орду жөнүндөгү проблемаларды көтөрөт, ой жүгүртүүнүн өнүгүшүн калыптандырат, тарыхкка болгон окуучулардын сезимин байытат, эске тутуусун жөнгө салат, эң негизгиси чет тилдерге болгон мамилесин,тилдин тактыгын калыптандырып, анын чексиз мүмкүнчүлүгү менен инсандык башталмаларга жол ачат.

2.1 Окутуунун максаты жана милдеттери.

Билим беруунун максаты чет тилин иш жүзүндө колдоно билүү менен эффективдуу баарлашууга үндөө, түрткү берүү.

Чет тилине окууту окуучунун өсүүсүнө, тил үйрөнүү жөндөмдүүлүгүн калыптануусуна, кабыл алуусуна жардам берет. Ошону менен бирге окуучунун кыялдануусун өсүүшүнө, эмоциясынын өнүгүшүнө түрткү берет.

Чет тилдерине окуутунун тарбиялык максаты окуучунун ички дуйнөсүн, толук байытууга, алардын ой маданиятына, сезимталдыгына, журуш-туруш маданиятына тарбиялоо болуп эсептеле.

Окутуу процессинде окуучулардын гуманистик баалуулуктарын туура талдоо, баарлашуунун маданияттуу жолун табуу менен бир нече тилде сүйлөшө билүүгө психологиялык даярдыгы калыптанат. Чет тилин билүү менен окуучу өзүнө “бөтөн” чөйрөдө, коомдо тез эле аралашып, ал чөйрөдө өзүнүн баасын берип көзөмөлдөй алат.

Чет тилдерин окутуунун максаты:

Когнитивдүү(таанып – билүүчүлүк) – сүйлөө максатын иш жүзүнө ашыруу үчүн керектүү грамматикалык формаларды, лексикалык бирдиктерди туура тандай билүү (3-11- класстар)

Поведенческая- сабак учурунда, социалдык чөйрөдө чет тилинде түшүнүп, сүйлөп, баарлашууда жетишерлик чекте тилдин түрлөрүн ( окуу, жазуу,сүйлөө,угуу) билет.

Ценностная ( баалуулук)- өзүн өстүрүүдө, коомдун өнүгүшүндө көп тил билүү баалуулугун кабыл алуу

2.2. Окутуунун методологиялык негиздери.

Чет тилдердин 3- 11 – класстарда инсанга багыттап окутуу процессинин жалпы мазмуну төмөндөгулөрдү камтыйт.

1. Чет тилдерин окутуунун ишмердүулүк мамилеси - окутууга негизделген билим берүүнү гана камсыздабастан, чет тилидерин билүүсүн жана билгичтигин, көндүмдөрүн жана чет тилдерин билүү ишмердүүлүгүндө практикалык тапшырмаларды аткаруу процесси окутуунун жаш өзгөчөлүгүнө туура келиши керек.

2. Чет тилдерин окутуунун комуникативдүү мамилеси - окутууда иштелип чыккан концепциялардын, технологиялардын, критерийлердин соңку жетишкендиктерин пайдалануу. Мында окутуунун негизги максаттарынын принциби окутуунун жаш өзгөчөлүгү, жөндөмдүүлүгү жана чет тилинде баарлашуунун кептик мүнкүнчүлүгүнүн деңгээлин эске алып окутуу негизги мааниге ээ. Чет тилдерин 3-11- класстарда окутуу курсу- окуучулардын окуусу, баарлашуусу окуу программасынан алыстабай , турмуш чындыгына жакын коммуникативдик багытта болуш керек.

Чет тилдерин окутуунун комуникативдик мамилеси- тилдик бирдиктерди үйрөнүү эрежелерин камтыйт.

3. Чет тилдерин окуутуда оозеки кебинин оозуп кетүү принциби – окуу материалын уюштурууда кептик иш –аракетинин коммуникативдик ыгынын өнүгүшүнүн төрт түрүн (окуу , жазуу , угуу, оозеки кеби) камтыйт жана негизги көңүл оозеки кебине бурулат. Бул принципте бардык курактагы окуучулар укканын жеңил кабыл алып, айрым тыбыштарды, сөздөрдү үйрөнүүдө жана кептин толук үлгүлөрүн окшоштуруп тууро жана үндөрдү кайталоо кыйынчылыксыз жакшы өнүгөт. Ошондуктан мугалим биринчи оозеки түрүндө айтып берүү менен окуучулардан да оозеки айтып берүүсүн, колдонушун талап кылат.

4. Интегративдик өнүгүүнүн коммуникативдик ыктарынын принциби- турмуш чындыгына жакын кырдаалдарда тилдик каражатттарды өздөштүрүү менен тил ыктарын колдонуу. Мисалы: Окуучуларга окууга текст берилип, аны талкулоо сунушталат. Бул окуунун угуу жана сүйлөө ыктарын сабакта интеграциялоого мүнкүндүк берет. Демек, чет тили баарлашуу каражаты катары колдонулуп, чет тилинде жазылган , угулган тексттер аркылуу жаңы нерселерди үйрөнүшөт.

5. Чет тилин үйрөнүүнүн социалдык – маданий багытынын принциби- окуучулардын социалдык – маданий баарлашуусунун тажрыйбасын кеңейтет. Окуучу өз дүйнө таануусунун адеп – ахлак, таалим – тарбия алуунун негизги каражаты катары кабыл алынып, чет тилин терең өздөштүрүп, өз турмушунда колдоно алуусуна жетиштирттүү максаты коюлат.

2.3. Предметтик компетенттүүлүктөр.

Компетенттүүлүк – бул адистин интеллектуалдык, психологиялык, моралдык жана ишмердик (функционалдык) абалы, ошол аркылуу анын канчалык билим алгандыгы, көндүмдөргө ээ болгондугу, тажрыйба топтогондугу, башкалардын ишмердүүлүгүн өзүнө сиңиргендиги, маалыматтар менен куралдангандыгы жана аларын кандайча колдоно алары аныкталат.

Компетенттүүлүк – бул натыйжалуу жыйынтыктарга жетишүү үчүн ыңгайлуу жүрүш-туруш модели, алгоритм, кыймыл-аракеттерди ишке ашыруунун жолдору.

Кептик компетенттүүлүк- окуучу кеп чыгармачылыгынын негизги төрт түрүнүн(сүйлөө, угуу,окуу, жазуу) комуникативдик ыгын өнүктүрөт. Сөз өстүрүү компоненти маалыматты алууда жана берүүдө тилдик каражаттардын жетишсиздигин өнүктүрөт, баарлашуу жөндөмүн арттырат.

Тил үйрөнүү компетенттүүлүк – окуучу темага байланышкан тил үйрөнүү булактарынан түрлөрү (фонетикалык орфографиялык,лексикалык)билет үйрөнүп жаткан тилдин өзгөчөлүктөрүн өз тилинде айтып берүүгө аракеттенет.

Социалдык маданият компетенттүүлүк - окуучу үйрөнүп жаткан тилдин,өлкөнүн маданияты,үрп-адаты менен таанышып,өзүн кызыктырган суроолорго жооп алуу менен,өз өлкөсүн,анын маданиятын чет элге тааныштыруу,көрсөтө билүү жөндөмүн калыптануусу окуучунун өз билимин өркүндөтүүдө жаңы маалымат технологияларын колдоно билүүсү.

Предметтик компетенттүүлүк жогорку шарттарда ишке ашат:

1. Окуучунун проект түзүүгө активдүү катышуусу

2. Окуу процессинде ишин уюштуруу жана жыйынтыктоодо өз алдынчалыгыг,жоопкерчилигин өстүрүүдөгү багыты

3. Жеке, топтор, түгөйлөр менен жемиштүу иш алып баруу

4. Максатты ишке ашырууда жана өнүктүрүүдө түрдүу кырдаалдарды түзүү

2.4. Түйүндүү компетенттүүлүктөр менен предметтик компетенттүүлүктөрдүн байланышы.

Түйүндүү компетенттүүлүктөрдү – орчундуу компетенттүүлүктөр деп да атасак болот, анткени алар предметке багытталган, конкреттүү жана айкыныраак компетенттүүлүктөргө негиз боло алышат. Түйүндүү компетенттүүлүктөр ишмердүүлүктүн бардык жаатына тиешелүү мүнөздө деп божомолдосок болот: маалыматтык, социо-катнаштык, өзүн-өзү уюштуруучулук жана көйгөйлөрдү чечүү.

Предметтик компетенттүүлүктөр болсо окуучулардын чыныгы муктаждыктарынан, зарылчылыктарынан аныкталат да, маалыматтык, социо-катнаштык, өз ишмердигин уюштурууга жана маселе чечүүгө байланышкан орчундуу билгиликтерин калыптандырууга шарт түзөт.

1-схема: Түйүндүү компетенттүүлүктөрдүн предметтик компетенттүүлүктөрдө көрсөтүлүшү.

Предметтик компетенттүүлүк бардык билим берүү баскычтары аркылуу өткөн негиз катары каралат жана предметти бүтүндөй көзөп өтөт. Ал «конкреттүү сүрөттөөгө жана конкреттүү окуу предметинин алкагында калыптандыруу мүмкүнчүлүгүнө ээ» (А.В. Хуторской). Биз предметтик

компетенттүүлүк дегенде окуучулардын чет тилин окутуу тарамында түрдүү билимдерди, билгиликтерди жана көндүмдөрдү колдонуу жөндөмдүүлүгүн жана кийинки билим алуусунда да практика жүзүндө ушул билимдерин колдонуп кете алуусун түшүнөбүз. Окуучунун окуу ишмердүүлүгүнүн сапатын аныктоодо предметтик компетенттүүлүк алдыңкы катардагы жетекчи компетенттүүлүк болуп эсептелет. Предметтик компетенттүүлүк окуу жана практикалык ишмердүүлүктө ар дайым иш жүзүнө ашырылып турганда гана ийгиликтүү калыптандырылат. Педагог окуу тексттерине жана адабий тексттерине керектүү иш-аракеттери менен кайсы мазмунга максимум көңүл буруу керектигин баамдап түшүнгөндө гана окуучунун компетенттүүлүгү жогорку деңгээлде калыптанат.

2.5.Мазмундук түзүмдөр. Окуу материалынын мазмундук түзүмдөр жана класстар боюнча бөлүнүшү

2.5.Мазмундук түзүмдөр. Окуу материалынын мазмундук түзүмдөр жана класстар боюнча бөлүнүшү

3-11-класстардын окуу курсунун логикалык ой-жүгүртүүсүнүн түзүлүшү

Темалар:

1. Инсан

2. Үй-бүлө

3. Мектеп

4. Турак-жайы жана жашаган жери

5. Сатып алуулар, кийим, тамак-аш

6. Спорт жана ден соолук

7. Күндөлүк жашоо

8. Айлана-чөйрө

9. Менин өлкөм

10. Үйрөнүп жаткан тилдин өлкөсү

11. Илим жана техника дүйнөсү

12. Адабият, музыка жана искусство дүйнөсү

2.6. Предметтер аралык байланыштар. Өтмө тематикалык түзүмдөр

Предмет аралык байланыштарды сабактын элементтери катары ар кандай этаптарда колдонуу, дүйнө таанымын кеңитип, башка предметтерди билүү мүнкүнчүлүгүн түзөт.

Чет тилдеринин башка предметтер менен болгон интеграциялык үлгүсү

Адабият менен болгон интеграция. Предметтер аралык байланыштын негизги булагы текст жана текст үстүндө иштөө чет тилдерин үйрөнүү аспабы катары кызмат кылат.

География менен болгон интеграция 5 – класстагы окуучуларга негизинен географиялык маалыматтар, Кыргызстандын жана ага чектеш мамлекеттердин географиялык абалы жөнүндө айтылат.

Биология менен болгон байланыш. Кыргызстан боюнча модул тапшырууда 6- класстарга “Дары өсүмдүктөрү” 7- кл “Канаттуулар”

ИКТ интеграциясы. Слайдды жактоону пландоо, Призентациянын элементтерин түзүү(текст,таблица, сүрөт, схема)

3-бөлүм.Окутуудан күтүлүүчү натыйжалар жана баалоо.

3.1. Окуу материалдарынын мазмундук түзүмдөргө жана класстарга күтүлүүчү натыйжалар боюнча бөлүштүрүлүшү.

Кептик жана социалдык - маданий компетенция

Тилдик компетентүүлүк

1. Окуучулардын жетишкендиктерин баалоонун негизги стратегиялары

Баалоо окуучулардын окуу жетишкендиктеринин предметтик стандарттын мазмунуна дал келишин аныктоо максатында жүргүзүлөт. Инсанга багытталган окутуунун практикасында окуучулардын окуу жетишкендиктерин текшерүүнүн төмөнкү стратегиялары көбүрөөк жайылтылган: 1) окуучунун баштапкы жана аякталыштагы жыйынтыктарынын дал келиши, б.а. окуучунун жеке өсүшүнүн динамикасы; 2) окуучу жасаган иштин критерийлер менен дал келиши.

Төмөнкүлөр бааланат:

• сабак учурундагы окуучулардын иши;

• окуучулардын ишмердүүлүгүнүн натыйжасы;

• портфолионун чыгармачылык презентациясы.

Тапшырмаларды топторго бөлүштүрүү төмөндөгүлөрдү эске алуу менен өткөрүлөт:

• берилген тапшырмаларды чечүүнүн ар түрдүү деңгээлдеги татаалдыгын;

• окуучулардын тапшырмаларды чечүүнүн ар түрдүү деңгээлдеги өз алдынчалыгын.

1-топтогу тапшырмалар – текст боюнча жалпы багыт алуу, ачык берилген маалыматты колдонуу (тексттеги маалыматтын негизги темасын жана идеясын түшүнүү, тексттеги айтылгандар боюнча жалпы түшүнүк).

2-топтогу тапшырмалар – текстти терең түшүнүү, маалыматты интерпретациялоо жана өзгөртүп түзүү, анализдөө, текстте ачык эмес берилген маалыматты жалпылоо жана интерпретациялоо, текстте түз айтылбаган байланыштарды орнотуу, бир топ татаал жыйынтыктарды жана баалоочу ойлорду айтуу.

3-топтогу тапшырмалар – маалыматты окуу-практикалык тапшырмаларда колдонуу жана өз тексттерин түзүү, карама-каршы жана талаш маалыматты табуу, алынган маалымдоо боюнча баалоочу пикирин жана өз көз карашын айтуу.

Иштердин саны жана баалардын оордугу боюнча бөлүштүрүү класстан-класска компетенттүүлүгүнүн өсүү динамикасын эске алуу менен ишке ашырылат.

Класстарга бөлүштүрүүгө ылайык баалоо үчүн жалпы багыт болуп төмөнкүлөр эсептелет:

• жумуштун көлөмү

• кабыл алуу , угуу менен түшүнүүнүн терендиги

• өз алдынчалыктын деңгээли (демилгелөө, тандоо, интерпретациялоо)

• чыгармачылык ыкма

• айтканын аргументтештирүүсү

Баалоонун негизги принциптери:

Окуучуларды баалоодо мугалим – обьективдүүлүк, негиздүүлүк, системалуулук, бирдиктүү талап, ар тараптуулук, жекелик мүнөздөгү принциптерди жетекчиликке алышы зарыл.

Обьективдүү баа субьективдүү жана жаңылыш ойду жокко чыгарат. Обьективдүүлүк көп фактордон көз каранды. Алардын ичинен эң маанилүүсү окуунун максатынын диагноздуулугу, баанын мазмуну менен обьектти тандоонун негизделиши, талдоо, жыйынтыктарды баалоо методдору менен камсыздалышы. Обьективдүүлүк төмөнкүлөрдөн турат:

• билим берүү системасынын көсөткүчтөрү менен критерийлерин аныктайт;

• илимий негизделген баалоо каражаттарынын мазмуну (суроолор менен тапшырмалар, тесттер, анкета, сурамжылоо);

• ар түрдүү баалоо процедураларынын (байкоо, өлчөө, анкета алуу, суроо-жооп) туура келүүчүлүгү;

• талапка жооп берген критерийлер аркылуу системадагы компоненттердин абалын баалоо.

Өзгөчө белгилеп кетүүчү нерсе баанын чындыгынын обьективдүүлүгү баалоону аткаруучу мугалимдерден, баа каражаттарынан жана методдордон көз карандысыздыгы.

Негиздүүлүк. Коюлган баа сөзсүз аргументи менен болушу керек. Ошол эле учурда, аргумент мазмундуу мүнөздөлүп жана мазмун формасы менен окуучунун аткарган ишине, баанын критерийлеринин талабына жооп берүүсү

керек. Бааны негиздөөдө мугалим окуу материалынын көлөмүн, деңгээлин жана берилген тапшырманын аткарылган сапатына көңүл буруусу керек. Мугалим бааны аргументтегенде төмөндөгүлөрдү бөлүп көрсөтүшү керек:

• окуучунун анализ бере билүү билгичтиги;

• себеп-натыйжалык байланыштын орнотулушу;

• ой-жүгүртүүнү маалымдоосу;

• өзүнүн көз карашын далилдөөсү;

• ар кандай шартта алган билимин колдоно билүүсү;

• окуу материалын жалпылоо менен негизгисин белгилеп көрсөтө билүүсү.

Системалуулук принциби билим берүү процессинин баштапкы этабынан акырына чейин баа ишмердүүлүгү аткарылат. Системалуу баалоого билим берүү системасынын бардык компоненттери дуушар болот. Контролдоо менен баалоону системаны туруктуу текшерген жыштыкта өткөрүү керек. Баалоонун

системалуулук принциби комплекстүү ыкма аркылуу аткарылып, ар кандай формалар, методдор жана баа каражаттары тыгыз байланышта бирдиктүү максатта башкарылат.

Бирдиктүү талап. Көпчүлүк учурларда кээ бирокуучуларга жеңил суроолор берилсе, кээ бирөөлөргө узак жоопту талап кылган тапшырмалар берилет. Ал эми окуучулардын билими бирдей балл менен бааланат. Бардык окуучуларга бирдей талап коюлушу керек. Баалоодо бирдиктүү программалык талаптар коюлушу керек, билимди баалоодо бирдей критерий болууга тийиш. Окуучулар кандай билимди кандай көлөмдө өздөштүрүшү керек экендигин билүүсү керек.

Ар тараптуулук принциби. Баалоо окуучулардын ээ болгон билимдерин аныктоону, жана ошондой эле билгичтик менен көндүмдөрдү калыптандыруунун даражасын аныктоону шарттайт, алар ар тараптуулук принцибинин мазмунун түзүшөт. Мугалим ар тараптуу өнүгүү принцибин жетекчиликке алуу менен төмөндөгүлөрдү эске алуусу керек:

• өздөштүрүлгөн материал боюнча билимдин көлөмүн (окуу обьектилери жана билимдин элементтери, түшүнүк, мыйзамдар, идеялар ж.б.);

• өздөштүрүлгөн билимдин деңгээли, билимди текшерүү, стандарттык эмес шартта билимди колдонуу;

• билимдин сапаты (толуктугу, бекемдиги, тереңдиги, ийилчектиги ж.б.).

• Жекелик принциби. Баа жекелик мүнөздү да алып жүрөт. Оозеки же фронталдык суроо-жоопто, дилбаян жазганда же жат жазуу жазганда, экзамен же зачетто дайыма өзгөчөлөнгөн билими билинип турат. Ошондуктан, баалоо процесси ар бир окуучунун билиминин деңгээлин билгенден кийин жүргүзүлүүгө тийиш. Жекелик принциби төмөндөгүлөрдү аныктоону талап кылат:

• окуу материалы боюнча окуучу эмнелерди билет;

• окуучунун билим деңгээли кандай;

• окутуу процессинде окуучу эмнени үйрөнө алган жок;

• жетишпегенин себеби кайсы;

• билими боюнча жетишпегендигин жоюу үчүн эмне кылуу керек.

Ошондуктан, бул принциптин маңызы ар бир окуучунун өгөчөлүгүн жакындан билүү болуп саналат.

Окуучулардын билим алуудагы жетишкендиктерин баалоо үчүн баалоонун үч түрү колдонулат: диагностикалык, формативдик жана суммативдик, булардын ар бири белгилүү бир формада ишке ашырылат.

Баалоонун түрлөрү

Диагностикалык баалоо - окуучунун прогрессин баалоо үчүн пайдаланылат – окуу жылынын ичинде мугалим окуучуда компетенттүүлүктөрдүн калыптангандыгынын баштапкы деңгээлин жетишилген натыйжалар менен салыштырууну жүргүзөт. Диагностикалык баалоонун жыйынтыктары сыпаттамалар түрүндө каттоого алынат, алар жалпылаштырылып, мугалимге окутуу милдеттерин жана окуучуларга окуу милдеттерин коюу аркылуу окутуу процессин өркүндөтүү жана коррективаларды киргизүү үчүн негиз катары кызмат кылат.

Формативдик баалоо - материалды өздөштүрүүнүн жекече өзгөчөлүктөрүн (иштин темпи, теманы өздөштүрүү ыкмалары ж.б.) эске алуу менен окуучулардын прогрессин аныктоо үчүн, ошондой эле ийгиликке жетишүү үчүн сунуштарды иштеп чыгуу максатында колдонулат. Формативдик баалоону мугалим окутууну өз учурунда коррекциялоо, пландаштырууга өзгөртүүлөрдү киргизүү үчүн, ал эми окуучу өзү аткарып аткан иштин сапатын жакшыртуу үчүн колдонот. Окуучунун прогресси билим берүүчүлүк тармактардын алкагында окутуунун максаттарында көрсөтүлгөн белгилүү бир натыйжаларга окуучу аткарган конкреттүү иштин негизинде жетүү катары аныкталат. Мугалим журналга баа коюу аркылуу окуучулардын жекече прогрессин байкоосун белгилейт.

Суммативдик баалоо- окуучунун окутуунун ар бир баскычы үчүн пландалган натыйжаларга жетүү даражасын аныктоо үчүн кызмат кылып, күндөлүк, аралык жана жыйынтык баалоодон келип чыгат.

Күндөлүк баалоо теманы сабакта окуп-үйрөнүүдө ишке ашырылат. Анын негизги милдеттери болуп: теманы түшүнүү жана баштапкы өздөштүрүү деңгээлин аныктоо, анын айрым элементтери менен мурунку темалардын мазмунунун ортосундагы байланыштарды белгилөө эсептелет. Күндөлүк баалоо предметтик стандарт тарабынан сунуш кылынган баанын критерийлери жана ченемдерине ылайык, окуучулардын окуу материалын өздөштүрүүдөгү жекече өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен жүргүзүлөт. Күндөлүк баалоону мугалим, ошондой эле окуучулар жүргүзөт: жуптардагы жана топтордогу өз ара көзөмөл, өзүн өзү көзөмөлдөө.

Аралык баалоо предметтик стандарт менен аныкталган күтүлгөн натыйжаларга, мазмундук тилкелерге ылайык, иштин негизги түрлөрү аркылуу жүргүзүлөт:

• жаратылыштын объектисин же кубулушун байкоо жана сыпаттоо;

• лабораториялык-практикалык иш;

• жазуу иштери (графикалык жат жазуулар, өз алдынча иштер, тесттик тапшырмалар, конспектилерди, схемаларды, кластерлерди түзүү ж.б.);

• оозеки жооп;

• тажрыйба, эксперимент жүргүзүү;

• долбоор, изилдөө иши;

• портфолио (жетишкендиктер папкасы).

Иштин бардык түрлөрү баалоонун критерийлери менен ченемдеринин негизинде бааланып, милдеттүү болуп саналат жана мугалим тарабынан календардык-тематикалык планды иштеп чыгууда пландаштырылат.

Жыйынтык баалоо мектеп календарына (чейрек, жарым жылдык, окуу жылы), окуу-тематикалык планга (темалар боюнча баалоо) ылайык жүргүзүлүп, төмөнкү формаларда болот:

• зачет, текшерүү иши, тандалып алынган тема боюнча доклад даярдоо, презентация, слайдарды даярдоо;

• баа коюу.

Баалоонун негизги принциптери:

• Ишенимдүүлүк – педагогикалык өлчөөнүн тактык даражасы.

• Валиддүүлүк (жеткиликтүүлүк, шайкештик) же баалоо методунун шексиздиги чындыгында эле өлчөнүүгө тийиш болгон нерсе же башка нерсе өлчөнүп жатканын көрсөтөт.

• Объективдүүлүк – бардык окуучулар бирдей эле кырдаалда бир эле сыноодон өткөрүлүшүн талап кылат. Маалыматтарды иштеп чыгуунун объективдүүлүгү баанын муглимге да, бардык окуучуларга да белгилүү болгон так критерийлеринин болушун талап этет.

Объективдүүлүк принцибин камсыз кылган баалоо бул – критерийлер боюнча баалоо. «Критерий – кандайдыр бир нерсени баалоо, аныктоо же классификациялоого негиз болгон белги. Баанын чени».

Баалоонун тиби

Билим берүу системасында өзүнүн милдеттери менен айырмаланган педагогикалык баалоонун 2 тиби бар:

Критерийлер боюнча баалоо ар бир окуучунун ишмердүүлүгүн гана баалоого мүмкүндүк берет (бир окуучунун жообун/ишин башка окуучунун жообу/иши менен салыштырбай). Окутуунун жыйынтыктарына карата окуучунун окутулгандык деңгээлин аныктайт. Бул жерде ар бир окуучу тарабынан окуу материалын өздөштүрүү деңгээли баалоо критерийлерине жана тиешелүү күтүлгөн натыйжаларга жараша бааланат.

Окуучунун окуудагы жетишкендиктерин баалоо критерийлеринин негизи болуп окутуудан күтүлгөн натыйжалардын жыйынтык максаттары эсептелет.

Мындай баалоонун критерийлерин пайдаланууда окуу процессинин бардык катышуучулары үчүн баалоо ачык-айкын жана түшүнүктүү болот.

Нормативдик баалоо алдын ала окулган өзүнчө топтун даярдык деңгээлине карата аткарылат. Максаты - айрым окуучулардын жана калган окуучулардын ортосундагы билимдерди практикалык жактан салыштырууну ишке ашырат.

Баалоонун формасы

1.Окуу Чет тилдеринде окуп үйрөнүү тексттин татаалдыгына жараша болот. (5.4.3.2.)

• Негизги мазмунун түшүнүп окуу

• Толук мазмунун түшүнүп окуу

• Кызыктуу жана керектүү маалыматтарды таап окуу

2.Угуп түшүнүү кеби

• Текстти угуп кабыл алууда окуучунун негизги кептик түшүнүгү

3.Сүйлөө – мында баарлашуунун 2 формасы кездешет:

– баарлашууда сүрөттөнү же аңгемени кеңири колдонуу

• Баарлашууда темага ылайык тил каражаттарын колдонуу

4.2. Кызыктыруучу окутуу чөйрөсүн түзүү

Чет тили сабактарында белгиленген компетенттүүлүктөрдү калыптандырууда өнүмдүү (натыйжалуу) окуу технологиясы жетектөөчү технология болуп эсептелет. Технология текст менен иштөөнүн үч этабын киргизет, бул этаптар окурмандык ишмердүүлүктүн структурасынын өзгөчөлүгүнө негизделген.

I этап. Текстти окууга чейинки иш.

Актуалдаштыруу. Антиципация (алдын ала кубануу, окула турган текстти божомолдоо). Тексттин маанилик, тематикалык, эмоционалдык багытын аныктоо, чыгарманын аталышына, автордун атына, орчундуу сөздөргө карап, тексттен мурунку келген иллюстрация менен таанышып, окурмандык тажрыйбага таянуу.

Сабактын максаттарын коюуда окуучунун ишке жалпы даярдыгын (окутуучу, кызыктыруучу, эмоционалдык, психологиялык) эске алуу.

II этап. Текстти окуу учурундагы иш. Окуу процесси.

• Текстти алгачкы окуу. Мазмуну боюнча жалпысынан маектешүү. Алгачкы кабыл алууну аныктоо, алгачкы таасирленүүнү белгилөө. Текстти кайрадан окуп чыгуу. Шашпай “ойлонуп” кайталап окуу.

• Текстти анализдөө.Текстти кабыл алуу менен анын анализдөөнүн арасындагы ажырымды жеңүү.

III этап. Текстти окугандан кийинки иш. Кийинки окуу.

• Интерпретациялоо. Текст боюнча концептуалдуу (маанилик) маек.Тексттин негизги идеясын жана анын башкы маанилеринин кошулушун аныктоо.Ойлонуу, өздөштүргөндөрүн текшерүү, окуганы боюнча сүйлөшүү.

• Чыгарманы баалоо. Окуганын практикалык ишмердүүлүктө колдонуу. Окуучулардын адабий чыгармачылыгы.