Аныктооч, анын мааниси

Cабактын темасы: Аныктооч

Сабактын максаты:

• Сүйлөмдүн айкындооч мүчөсү аныктооч боюнча маалымат аласыңар.
• Аныктоочту көнүгүүлөрду иштоо менен табасынар

3. Өз алдынча иштөөгө көнүгөсүңөр

Аныктооч

Заттардын, заттык мааниде колдонулган сөздөрдун сын – сыпатын, санын, иретин, касиетин, же заттын башка бир затка таандык экендигин билдирүүчү айкындооч мүчө

Аныктоочту синтаксистик талдоода толкун сызык менен белгилейбиз.

Аныкталгыч - деген эмне?

• Жакшы жигит сыртта мырза, үйдө кул.

Мында, аныкталгыч жигит, себеби жигиттин кандай экендигин билдирип жатат.

• Күлүк ой, узун санаа, түпсүз кыял Ажарды курчап алды.

Бул сүйлөмдө күлүк, узун, түпсүз деген сөздөр ой, санаа, кыял деген зат атооч сөздөрдүн кандай экендигин аныктап, аныктооч боло алды.

Аныктооч ыкташуу, таандык жолу менен байланышат

• Акылдуу адамга ишти тапшыруум керек.

Мында, аныкталгыч менен аныктооч ыкташуу байланышында келди. Акылдуу адам

Кандай адам? – Акылдуу – сүйлөмдүн аныктоочу

• Көлмөнүн суусу соолуп баратат.

Бул сүйлөмдө, илик жөндөмөнүн – нын мүчөсү улануу менен таандык жолу аркылуу байланышты.

Эмненин? – Көлмөнүн – сүйлөмдүн аныктоочу.

Канча? нече? канчанчы? неченчи? деген суроолорго жооп берген сөздөр аныктооч болушат.

• Эненин он эки уулу ынтымакта жашашат.

Бул сүйлөмдө, он эки деген сан атооч сөз сүйлөм тутумунда аныктоочтук милдет аткарат.

Бир адамдын жакшылыгы дүйнөнү тазалай албайт.

Мында, канча адамдын? - бир – сүйлөмдүн аныктоочу .

Бешинчи класска окуп калса да, сабакты өздөштүрө албады.

Бул жерде, канчанчы класска? – бешинчи- сүйлөмдүн аныктоочу болду.

Аныктоочтор да жөнөкөй татаал болуп түзүлүшү боюнча экиге бөлүнөт.

• Жөнөкөй аныктоочтор.

Билимдүү окуучу көптү билет.

Сулууча жигит топту көздөй басты.

• Татаал аныктоочтор.

Ак булуттуу мейкиндикте учуп баратты

Өз көмөчүнө күл тарткан киши өндөнөт.

Сүйлөмдөргө суроо берүү менен аныктоочторду табабыз .

• Ак төөнүн карды жарылган заман – ушул
• Өтө мукамдуу үн сырттагыларды да куштарлантты.
• Тагдырын тобокелге салган Бурулча жоргонун оозун кое берди.
• Бактылуу, таалайлуу күндөр алдыда деди.
• Адал ниет, ак пейил кан элди алдабайт.

Тапшырма

• Аныктооч сөздөрдү катыштырып беш сүйлөм түзөбүз
• Сүйлөмдөрдөн аныктооч сөздөрдү таап сызабыз
• Окуу китебинен 253-көнүгүүдөгү таблицаны толтурабыз.