Ас қорыту жүйесінің құрылысы

Сабақтың тақырыбы: Ас қорыту мүшелерінің құрылысы

Сабақтың мақсаты:

а) Білімділік: Оқушылардың білімділігін жан- жақты жетілдіру.Ас қорыту мүшелері жайында түсіндіру.

ә) дамытушылық: Тақырып бойынша сызба, схемаларды пайдалана отырып оқушылардың ой - өрісін дамыту.

б) тәрбиелік: Оқушыларды еңбекке, адалдыққа, салауатты өмір салтын қалыптастыруға баулу.Маңызын ескере отырып қорғау

Сабақтың әдісі: Сұрақ – жауап

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Компьютер, (сызба, схема, суреттер)

Ұйымдастыру бөлімі

Үй тапсырмасын сұрау

• Ас қорыту сөлі мен ферменттердің рөлі қандай?
• Тамақ өнімдері дегеніміз не?
• Қоректік заттар дегніміз не?
• Ас қорыту дегеніміз не?
• Адам ағзазы үшін тамақтың маңызы қандай?
• Су мен минералды тұздардың ерекшеліктері мен қызметі қандай?

Адам ағзасының қалыпты тіршілік рекеттері үшін оның барлық жасушалары мен ұлпалары үнемі қоректік заттармен қамтамасыз етілуі керек.Қоретік заттарды қажетсінуі,ең алдымен,ағзасының энергетикалықшығынына байланысты.Тамақ құрылыс материалы ретінде ағзаның өсуі үшін,жасушалардың жаңартылуына,ұлпалардың жойылған бөліктерін қалпына келтіруге,сондай-ақ жұмсалған энергияны толықтыру үшін қажет.

Ас қорыту жүйесі

Ас қорыту жолынан

Ас қорыту бездерінен

Ас қорыту мүшелері

Шықшыт сілекей безі

Ауыз қуысы

Өңеш

Тіл асты сілекей безі

Асқазан

Жақ асты сілекей безі

Бауыр

Ұйқыбез

Өт қабы

Тоқ ішек

Аппендикс

Тік ішек

Аш ішек

Аналь тесігі

Жұтқыншақ ұзындығы 11-13см болатын бұлшықетті мүше.Мұнда ас қорыту және тыныс алу жолдары қиылысады.Жұтқыншақтың төменгі жағы тарылып өңешке өтеді

Өңеш-ұзындығы ,шамамен 20 см болатын бұлшықетті түтік.Өңеш көкет арқылы өтіп, Х I кеуде омыртқасы деңгейінде асқазанға ашылады.

Асқазан –асқорыту жолынының көлемді ұлғаюы.Ол құрсақ қуысында көкет астында орналасқан.Пішіні сыйымдылығы 2-3 л алмұрт немесе ұзын қапшық тәрізді.

Асқазанда өңештің кіреберіс саңылауы мен ұлтабар басталатын шығу саңылауын ажыратады.Кішкене қарынның сілемейлі қабығы қатпарлар түзеді,олар тамаққа толғанда асқазанның созылуына мүмкіндік береді.

Аш (ащы)ішек –ас қорыту жолының едәуір ұзын бөлігі. Онының ұзындығы 5-7м және үш бөлікке: 1 ұлтабар

2 аш ішек

3 мықын ішек

Ас және мықын ішекте астың қорытылуы аяқталады да негізінен,астың сіңірілуі жүзеге асады.Астың қортылмаған қалдығы тоқ ішекте өтеді.

4

Ас қорыту жолының қабырғасы

Ортаңғы

қабат

Ішкі қабат

Эпителий ұлпасынан

тұратынсілемейлі қабық

Сыртқы қабат

Дәнекер ұлпалары

сірнелі қабат

Ауыз қуысы

Артқы жағы

Алдыңғы жағы

Төменгі жағы

Жоғарғы жағы

(таңдай)

Ұрт

Қатты

Жұмсақ

Тіл

Ауыз түбі

Жұтқыншақ

Ерін

Ауыз қуысының құрылысы

Қатты таңдай

Кішкене тіл

(бөбешік)

Жұмсақ таңдай

Бадамшалар

Тіл

Тіл

Түбірі

Дене

Бүйір жағы

Ұшы

Тұзды

Тәтті

Көлденең

Ащы

Қышқыл

Соқыр ішек

Жиек ішек

Тік ішек

Соқыр ішектің құрт тәрізді өсіндісі-ұзындығы 8-15см аппендиксі болады.Ол иммундық жүйенің мүшесі болып табылады. Оған қорытылмаған ас қалдығы немесе ауру тудыратын микробтар түскенде қабыну процесі –апендицит пайда болады.Тоқ ішек тік ішекпен аяқталады.

Үйге тапсырма

Ас қорыту жолы

Ас қорыту юездері

Ауыз қуысы

Жұтқыншақ

Өңеш

Асқазан

Аш ішек

Тоқ ішек

Сілекей бездері

Бауыр

Ұйқы без

Пайдаланған әдебиеттер:

1.Биология 8- сыныпқа арналған оқулық.

Авт: Е.Очкур.Л.Аманжолова. Р.Жұмабаева.Алматы.Мектеп.2008

2.”Биолог анықтамалығы” журналы

4.Биологияны оқыту әдістемесі

Авт: Б.М.Тәжіғұлова, Д.Е.Мусина Ақтөбе,2006

5. Мұсылман күнтізбесі.Алматы.2004.