Ашымова Сезимай

Жогорку окуу жайларында «Математика жана информатика» адистиктери боюнча окуган студенттерге физиканы адистик катары окутуунун айрым маселелери.

Бул илимий макалада жогорку окуу жайларында математика жана информатика адистиктерин окуган студенттерге физиканы адистик катары окутуунун актуалдуу көйгөйлөрү каралат. Студенттердин физиканы окууга мотивациясынын жетишсиздиги, дисциплиналар аралык интеграциянын алсыздыгы, практикалык көндүмдөрдү өнүктүрүүдөгү кыйынчылыктар жана окуу программаларынын шайкеш келбегендиги сыяктуу негизги кыйынчылыктар талданат. Бул көйгөйлөрдү чечүү үчүн адабий булактарга негизделген сунуштар берилген: физиканы IT чөйрөсүндө колдонууга басым жасоо, дисциплиналар аралык курстарды иштеп чыгуу, виртуалдык жана компьютердик эксперименттерди колдонуу, долбоордук окутууну киргизүү жана мугалимдердин квалификациясын жогорулатуу. Макалада келечектеги IT адистерине физикалык дүйнөнү тереңирээк түшүнүүгө жана илим менен технологиянын кесилишинде инновациялык чечимдерди иштеп чыгууга мүмкүндүк берүүчү ыкмалар сунушталат.

Жогорку окуу жайларында математика жана информатика адистиктерин окуган студенттер үчүн билим берүүнүн сапаты анын прикладдык багытына, окутуунун ар кандай технологияларын колдонууга жана жаңы технологияларды иштеп чыгууга көз каранды. Ошондуктан физикадагы технологиялык процесстер боюнча окуу пландарын лекцияларда, практикалык сабактарда жана студенттердин өз алдынча ишинде кайра иштеп чыгуу зарылчылыгы заманбаптын актуалдуу көйгөйү болуп саналат. Бул иштин максаты – жогорку окуу жайларынын математика жана информатика факультеттеринде окутулган физика курсунун мазмунун кайра карап чыгуу зарылдыгын теориялык жактан негиздөө. Мугалимдердин педагогикалык ишмердүүлүгүндө жаңы программаларды иштеп чыгуу зарылдыгын аныктоо, ар бир педагогикалык технологияны жаңы деңгээлге чыгаруунун жана мугалимдердин компетенттүүлүгүн жогорулатуунун жалгыз негизги булагы катары.

Жалпы билим берүүчү дисциплиналардын арасында физика курсу адистерди даярдоодо маанилүү орунду ээлейт, анткени алардын квалификациясы алган билимдери менен гана эмес, илим менен техниканын өнүгүүсүнүн жалпы мыйзам ченемдүүлүктөрүн түшүнүү деңгээли, илимий ой жүгүртүү жөндөмү жана дүйнө таанымы менен да аныкталат. Негизги түшүнүктөрдү киргизүү, идеяларды жалпылоо, физика, математика жана информатиканын тыгыз байланышын түшүнүү, ошондой эле конкреттүү мыйзамдарды түшүнүү зарыл. Бүгүнкү күндө так илимдерге (анын ичинде физикага) жана инженердик дисциплиналарга кызыгуу төмөндөөдө. Акыркы жылдары физика-эмес адистиктерде физиканы окутууда олуттуу кыйынчылыктар пайда болду, анткени азыркы бүтүрүүчүлөрдүн көбү, өзгөчө биринчи курстун студенттери, физика боюнча жетиштүү билимге ээ эмес.

Бирок мектептердеги жана университеттердеги жаратылыш илимдери боюнча билим берүүдөгү өзгөрүүлөр ар дайым эле сапатты жогорулатууга алып келбейт. Мисалы, физика боюнча милдеттүү экзамен жокко чыгарылгандан кийин жогорку окуу жайларына тапшырган мектеп окуучуларынын билим деңгээли жогорулаган жок. Жогоруда айтылгандардын жыйынтыгы – физика боюнча билими алсыз студенттер жогорку окуу жайына тапшырып, физика мугалиминин жетекчилиги астында кошумча өз алдынча иштөөгө муктаж болушат. Бирок мектептердеги жана университеттердеги жаратылыш илимдери боюнча билим берүүдөгү өзгөрүүлөр ар дайым эле сапатты жогорулатууга алып келбейт. Учурда жогорку окуу жайлары кириш экзамендерин өткөрүү укугунан ажыратылган, бул азыраак даярдалган абитуриенттердин жогорку окуу жайына тапшыруусуна алып келет. Эгер жогорку окуу жайлары биринчи курска кабыл алуунун сапатына таасир эте албаса жана физика, математика сыяктуу дисциплиналар боюнча төмөн даярдыктагы абитуриенттерди кабыл алууга аргасыз болсо, «Бүгүнкү абитуриенттерден кандай деңгээлдеги адистерди даярдай алабыз?» жана «Адистер кандай деңгээлде боло алат?» деген суроолор пайда болот. Абитуриенттердин билим деңгээлинин төмөндүгү республиканын жалпы техникалык даярдык деңгээлине таасир этет. Ошондуктан университет адистерди жетиштүү жогорку деңгээлде даярдоо үчүн бардык мүмкүнчүлүктөрдү пайдаланышы керек. Бул үчүн, биринчи кезекте, биринчи курстун студенттеринин жогорку окуу жайынын программасын өздөштүрүүгө даярдык деңгээлин жогорулатуу зарыл. Студенттерге физика боюнча кошумча лекциялар окулат, студенттер мугалимдин жетекчилиги астында маселелерди чыгышат. Физика боюнча кошумча сабактар болгондо гана студенттер жаңы материалды жакшыраак өздөштүрүшөт жана физика боюнча экзамендердеги ийгилиги жакшырат. Студенттер адистик боюнча иштөө үчүн зарыл болгон фундаменталдык билимге ээ болушу керек. Илим менен техниканын өнүгүү мезгилинде билимдин көлөмү тез өсүүдө. Бул физика курсуна илим менен техниканын заманбап прогресси менен байланышкан көптөгөн маанилүү маселелерди киргизүү зарылдыгын жаратат.