"Багълайыджылар"

Судакъ шеэри больгеси МБОТ «Къырымтатар тилинде окъуткъан

3 номералы орта умумтасиль мектеби»

«Багълайыджылар»

Азырлады:

Къырымтатар тили ве эдебияты оджасы

Аблаева Зубиде Сулаймановна

Дерс мевзусы: «Багълайыджылар»

Дерснинъ макъсады:

1. Ярдымджы сёзлер акъкъында умумий малюматны текрарлама.

2. Багълайыджылар акъкъында янъы малюмат бермек ве пекитмек.

3. Талебелернинъ агъзавий ве нутукъларыны зенгинлештирмек, инкишаф этмек.

4. Талебелерде оджалыкъ зенаатына севги ашламакъ.

Дерс теминаты: дерслик, интерактив тахта, джедвель.

Дерснинъ кетишаты

1. Тешкилий къысым.

Арабанынъ алды да, арты да бир изден юрьсе, аткъа енгиль олур.

Сиз бу аталар сёзюни насыл анълайсынъыз.

(Эгер инсан бир ёлнен кетсе онынъ иши де, фикири де бир олур.

Эр бир инсан догъру ёлнен кетсе эр иши уяр.

1. Эв вазифесини тешкерюв.

1. Насыл сёзлерге ярдымджы сёзлер дейлер?

2. Ярдымджы сёзлер насыл группаларгъа болюнелер?

3. Берильген джумледе ярдымджы сёзлерни тапынъыз?

Меселе: Де къар ягъа, де ягъмур, де ель уфюре, де кунеш чыкъып бузлу ёлларны иритип, чевре-четни чамургъа толдура. (Бу джумледе «де» ярдымджы сёз сайыла).

«Де» ярдымджы сёзю насыл мананы бильдире? (Иш-арекетлер бир вакъыт ичинде олуп кечкенини ифаделей)

Джумле тизилювинде къайд этильген ярдымджы сёзлер насыл вазифени беджерелер? (Къайд этильген ярдымджы сёз багълайыджы вазифесини беджере).

Демек, бугуньки дерсимизнинъ мевзусы «Багълайыджылар»

1. Янъы мевзуны анълатув

Багълайыджылар – ярдымджы сёз. Багълайыджылар джумле азаларыны ве джумлелерни бир-бирине багъламакъ ичюн хызмет эткен ярдымджы сёзлер. Багълайыджылар грамматик мана ве джумледеки вазифесине коре эки чешитке болюнелер:

БАГЪЛАЙЫДЖЫЛАР

Оджа талебелерге джумлелер авале эте, оларны бирликте талиль этелер. (Слайд)

Тизме багъдайыджылар

1. О куньлерни хатырлагъанда, юрегим айны бир вакъытта эм ынджынув, эм кедерленюв ве эм де ильки севги, ильки къуванч дуйгъуларынен алевлене. (къошувджы багълайыджылар)

2. Ачыкъ кок юзюнде кунеш йылтырай, лякин къыздырмай эди. (къаршы къоювджы багълайыджылар)

3. О, я инженер, я да оджа олувы мумкюн. (айырыджы багълайыджылар)

4. Бетинде не къаш къалгъан, не козь ве не де бурун. (инкяр багълайыджысы)

Табили багълайыджылар

1. Ойле мемлекет ки, гуллери-чечеклери сарармакъ-солмакъ бильмей. (изалав багълайыджылар)

2. Мен сизни омюр-билля унутмам, чюнки сиз меним экинджи анам олдынъыз. (себеп багълайыджылар)

3. Сервер эв вазифесини беджермеген, шунынъ ичюн дерске кельмеген. (нетидже багълайыджылар)

4. Эгер инатлансанъ, санъа бахшыш бермемиз. (шарт багълайыджылар)

Багълайыджылар къулланув джеэттен эки группагъа болюнелер:

1. Тек къуллангъан багълайыджылар: амма, эгер, чюнки, гуя, лякин, да, де, ве.

2. Текрарлангъан алда къулланылгъан багълайыджылар: я…, я…; я да …, я да…; эм…, эм…; не…, не…; не…, не де…; де…, де… .

1. Раатланув дакъкъасы. Балалар, энди болдургъандырсынъыз, келинъиз раатланайыкъ.

2. Янъы мевзуны пекитюв.

1. Джумлени девам этмек. (Слайд)

2. Тест вазифелерни беджермек (Слайд)

3. Берильген сёзлернен аталар сёзюни тизип багълайыджыларны бельгилемек. (4 талебе чалыша)

4. Дерсликнен чалышув 219-нджи ишни агъзавий шекильде беджерюв. Метинни окъуп, багълайыджыларны къайд этинъиз, чешити бельгиленъиз.

5. Берильген джумлелерни келишкен джедвеллерге толдурынъыз.

Оджа ве талебе субетлешелер.

Эгер разы олсанъыз, театрге берабер барайыкъ.

Мен чокъ бекледим, лякин достум бугунь кельмеди.

О, я оджа, я эким олмагъа истей.

Мен бугунь сизге баралмам, чюнки язма ишке азырланмакъ керек.

Сынъырсыз чёльде не бир терек, не бир эв корюне.

Бу оюннынъ эсас шарты шу ки, адам пек тез джевапланмалы.

Дерсни умумийлештирюв ве нетиджелев

1. Насыл ярдымджы сёзлерге багълайыджы дейлер?

2. Багълайыджылар насыл чешитлерде олалар?

3. Тизме багълайыджылар насыл группаларгъа болюнелер?

4. Тизме багълайыджыларнынъ джумледе беджерген вазифеси?

1. Рефлексия

1. Мен бугуньки дерсте ......... бильдим.

2. Мен бугуньки дерсте..........бегендим.

3. Мен бугуньки дерсте..........огрендим.

1. Эв вазифеси

1. Багълайыджылар акъкъында къаиделерни эзберлемек.

2. 220- нджи ишни беджермек.

1. Талебелерни баалав.