"Бала өмірін қорғау"

1. Өзін-өзі тану 2. Педиатрия негіздері 3. Бейнелеу өнері негіздері және оқыту әдістемесі 4. Музыка және оқыту негіздері 5. Ырғақ хореография элементтері 6. Бала өмірін қорғау және сақтау 7. Кәсіптік даярлау деңгейі

• «Өзін-өзі тану» курсы адамның өзін-өзі табуына, ең жақсы қасиеттерін ашуға, өзінің кейпін өзгертпеуге, адамгершілігін және әрқашан адам қалпын сақтауға көмектеседі. Негізінде, адамзат тарихының өзі адамгершілік тұрғысынан өзін-өзі жетілдірудің тұрақты және үздіксіз процесі болып табылады.

Назарбаева Сара Алпысқызы

• 1992 жылы 27 наурызда жиырмадан астам мемлекеттік және қоғамдық ұйым құрылтайшыларының жиналысы өтті. Бұл жиналыста «Бөбек» балалар қайырымдылық қорын құру туралы шешім қабылданды. 20 жыл бойы атқарылған белсенді және тиімді жұмыс қорға бүкіләлемдік танымалдылық пен мәртебе әкелді. Мүгедек балаларға, жетімдерге, тұрмысы төмен және көп балалы отбасыларға қамқорлық жасау, өсіп келе жатқан ұрпаққа өнегелі-рухани білім беру, ана мен баланы қорғау – «Бөбек» қорының президенті Сара Алпысқызы Назарбаева алдына осы сынды міндеттер қояды.

• Қазақстан Республикасында 2001 жылдың 12 шілдесінде Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің №566 бұйрығымен бекітілген «Өзін-өзі тану» курсының жобасын әзірлеу мен сынамалау бойынша өткізілген тәжірибе табысты түрде жүзеге асырылуда. «Өзін-өзі тану» курсы жеті жылдық сынамалаудан кейін республиканың барлық аймақтарында ата-аналар мен педагогтар қоғамының белсенді қолдауына ие болды.

Өзін-өзі тану

• Ересектер тобы
• Баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуы мен дамуы өзін-өзі тани білген жағдайда ғана жүзеге аспақшы. Осы орайда көптеген жылдар бойы аналық жүрек жылуын бала өміріне еңбек ету жолына арнап келе жатқан Сара Алпысқызының авторлығымен енгізілген «Өзін-өзі тану» адамгершілік-рухани білім беру бағдарламасының маңызы өте зор, сырлы әлемге толы дүние. «Өзін-өзі тану» пәні балабақша тәрбиеленушілері, балалардың өздерін қоғамның бір бөлігі ретінде сезіне білуіне және өз ұлтының рухани-адамгершілік құндылықтары негізінде өзінің орнын білу дағдыларын қалыптастыру мақсатында жүргізіліп отырған тәрбие сабағы.
• «Өзін-өзі тану » бағдарламасының негізгі мақсаты – адамның қоршаған ортаны біліп, өзінің ішкі жан дүниесіне үңіліп, өзін-өзі басқару негізінде адамгершілік-рухани әлеуетті көтеру. Сол себепті қазіргі ұрпақ тәрбиесіндегі басты мәселе тұлғаны адамгершілік-рухани тұрғыдан дамыту, ар-ұятымызды молайтып, адамгершілік қасиеттерімізді жетілдіру арқылы ізгілікке, инабаттылыққа, парасаттылыққа үйрету. «Өзін-өзі тану» бағдарламасының басқа бағдарламалардан айырмашылығы Қазақстанның білім беру жүйесінде педагогтарды жеке тұлға тәрбиесін ізгілендіруге бағыттап, өскелең ұрпақтың өзіндік «менін» қалыптастыруды көздеуінде болып отыр.

• Дана халқымыз «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деп бекер айтпаған. Сондықтан баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық, яғни адамгершілік құнды қасиеттерді сіңіріп, өз-өзіне сенімділікті тәрбиелеуде педагогтар шешуші рөл атқарады .

• Өзін-өзі тану бойынша білім беру процесін ұйымдастырудың ерекшелігі өзін-өзі тану пәнін толықтай жүзеге асыру үшін балабақшалар мен мектептерде жалпы адами құндылықтары басым ерекше атмосфера жасау.

• Өзін-өзі танудың ерекшеліктерін ескере отырып, денсаулық сақтау әлеуетіне ие стандартты емес сабақтардың әртүрлері қолданылады: ойлау сабақтары, пікірталасу сабақтары, театрланған сабақтар, шығармашылық сабақтары, конкурс-сабақтар, қиял-сабақтар, концерт-сабақтар, экскурсия сабақтары, ойын сабақтары және т.б. Өзін-өзі тану оқыту процесінде бірнеше әдістемелік тәсілдер қолданылады:
• «Қуаныш шеңбері» – әдетте сабақтың басында қолданылатын әдістемелік тәсіл. Мұғалім оқушылармен шеңбер жасайды, онда барлығы бір-бірімен еркін сөйлеседі, әр түрлі әндерді орындайды, өлеңдер оқиды. «Қуаныш шеңберінің» педагогикалық ұғымы әрбір баланың өзі басқаларға және басқалар өзіне сенетін, өзіне таныс үлкен достық шеңберге қабылданғандығын сезіну болып табылады.
• «Бейне материалдарды қарау (кинолардан, мультфильмдерден және т.б. үзінді)» – оқу ақпараттарын қолайлы көрнекі формада көрсетуге мүмкіндік беретін әдістемелік тәсіл. Айқын көркем бейнелер балалардың оқылатын материалды меңгеруін және қабылдауын күшейтеді.
• «Жүректен, жүрекке» шеңбері» – әдетте сабақты қорытындылаушы әдістемелік тәсіл, алған әсерлерімен, бір біріне тілектерімен бөлісуді қарастырады және оқытушыға әрбір баланың эмоциялық жағдайын, оның сабақ тақырыбын қандай деңгейде түсінетіндігін анықтауға мүмкіндік береді. Өзін-өзі тану бойынша оқу процесін ұйымдастырудың маңызды шарты балалардың жасына, психофизиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес, эмоционалды жайлылықты қамтамасыз ететін пайдалы денсаулық сақтау ортасын жасау болып табылады. Сабақта қызметтің әр түрін кезектестіру сабаққа деген оң уәжді қамтамасыз етеді. Өзін-өзі тану бойынша сабақ топ бөліктерінде (10-15 адам) аудио және бейне техникаларымен, көрнекі және дидактикалық материалдармен жабдықталған арнайы кабинеттерде жүргізіледі.

Педиатрия негіздері

• Педиатрия  (грек.  paіdos  —  бала  және  іatreіa  —  емдеу ) —  медицина   ғылымының  балалар ауруларын зерттейтін саласы. Бала организмінің  анатомиялық - физиологиялық  ерекшеліктерін, бала ауруларының себептерін анықтау, емдеу, олардан сақтану, сондай-ақ, нәрестені туғанға дейін және туғаннан кейін дұрыс күту, тамақтандыру әдістерін қарастырады.
• 19 ғасырдың 2-жартысынан  педиатрия өз алдына ғылым саласы ретінде дами бастады. Оның дамуына үлкен үлес қосқан ағылшын дәрігерлері  У.Кадоган, Г.Армстронг , т.б. болды.

• Педиатрияның тарихына көз жүгіртетін болсақ : бұл мамандық жеке өз алдына тек ХІХ ғасырдың бірінші жартысында ғана қалыптаса бастаған. Оның туған күні деп 1802 жыл Париж қаласында тұңғыш балалар ауруханасының ашылу күні деп саналады. Алайда, ежелгі заманда да, орта ғасырларда да Гиппократтан бастап өзге де ғалымдар бала ағзасының ерекшелігін, осы педиатрия мамандығына ерекше көңіл бөлу керектігін айтып, баланың тамақтануын, гигиенасын, балалар ауруларын алдын алу мен оларды емдеу жолдарын зерттегендері белгілі.

Бейнелеу өнері негіздері және оқыту әдістемесі

• Әдістеме-белгілі бір мақсатқа,нәтижеге жету үшін істелетін іс-әрекет барысындағы әдіс-тәсілдерінің жүйелі бірлігі деген ұғымды білдіреді.
• Бейнелеу өнері  ( ағылш .   Visual arts ) — дүниені көзбен көріп, түйсіну негізінде бейнелейтін пластикалық өнердің бір саласы. Бейнелеу өнеріне негізінен кескіндеме мүсін, графика жатады

• Бейнелеу өнері – болмыстың қабылданған образдардағы көркем кескіні. Бейнелеу өнері алғашқы қауымдық құрылыста пайда болды. Хайуанаттарды және аң аулау көрінісін бейнелейтін алғашқы суреттер сүйектен ойылып, тастан қашалып жасалған адамдар мен хайуанаттардың фигуралары – алғашқы мүсіндер, ою - өрнектермен әсемделген еңбек пен тұрмыс заттары сол кезге жатады. Өнердің өзіне тән ерекшелігі – болмысты көркем образдар арқылы бейнелеу. Балабақшада бейнелеу өнерінің сан алуан түрлерімен: кескіндемемен, графикамен, скульптурамен, сәндік - қолданбалы өнер туындыларымен танысады. Мектеп жасына дейінгі мекемелерде ұйымдастырылған оқу іс - әрекеттерінде балаларды бейнелеу өнерімен таныстыру - балалардың түрлі жанрдағы шығармаларды толық қабылдауына жағдай жасайды. Балалар өнер арқылы әсемдікке, сүйіспеншілікке тәрбиеленеді, эстетикалық сезімдері дамиды. Олардың алдына айналадағы дүниенің, формалардың, қимыл - қозғалыстардың байлығы мен сан алуан реңкі ашылады. Өнердің көмегі арқылы балалар жаңа заттармен және өмір құбылыстарымен танысады, жоғары идеяларға бой ұрады, біздің елімізде болып жатқан өзгерістерге үн қосады. Н.К.Крупская:«Балаға өнер арқылы өз ойлары мен сезімдерін тереңірек түсінуге, айқынырақ ойлап, тереңірек сезінуге көмектесу керек; балаға мұны өзін - өзі танып білу, басқаларды танып білу құралы, коллектив арқылы басқалармен бірге өсу құралы етуге және мүлде жаңа, терең де елеулі толғаныстарға толы өмірге бірге аяқ басуға көмектесу керек» - деп жазады.

• Бейнелеу өнері жалпы білім беретін мектепте оқушыға тек эстетикалық тәрбие беріп қана қоймай, сонымен қатар, дүниетанымын, кеңістік қиялын, ой-өрісін тағы басқа көптеген жақсы қабілеттерін дамытуды көздейді. Сондықтан да педагогика ғылымдарының негізін салушылар И.Г.пестолоцци, Ж.Ж.Руссо, Дж. Локк, Я.А.Коменскийлердің өз еңбектерінде, баспаларда бейнелеу өнерінің баланы жан-жақты дамытуда, тәрбиелеуде, білім беруде улкен рөлі бар екендігін ғылыми дәлелдеп жазып, жалпы білім беретін мектептерге пән ретінде енуіне себепші болды.
•   Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі педагогикалық ғылымның бір саласы, ол практикалық жұмыс тәжірибесін теориялық ғылыми жүйелендіріп таратады. Яғни бейнелеу әдістемесі педагогика ғылымы, психология, эстетика және өнертану негіздерін басшылыққа алып дамиды . 

Сурет салу түрлері

Музыка және оқыту негіздері

• Жалпы балабақшадағы қойылатын музыканың мақсаты балаларды

рухани азығының қажетті бөлігі музыкалық мәдениетін тәрбиелеу.

• Музыкалық ырғақты қимылдарды жүргізу баланың бойында естуді,
• есте сақтауды, икемділік пен шапшаңдықты, зейінді, іскерлікті, балалардың дене
• бітімінің сұлу да, сымбатты болып қалыптасуына музыка жетекшісі мен тәрбиеші көмегімен
• орындалады.
• Музыка тыңдауда балалар әр түрлі образдарды музыкалық шығармаларды
• тыңдап, мазмұнын, сипатын, көңіл-күйін ажырата біледі. Жалпы музыканың күйін
• сезінуге, көркем образдың дамуын қадағалауға бейімделеді. Музыканы жасаушы
• композиторлар, авторлар туралы туралы алғашқы мағлұмат беретін музыка жетекшісі
• мен тәрбиеші.

• Музыкалық аспаптарды танып білуге, аспаптарды ойнау әдіс-тәсілдерін
• үйренуге, олардың тембрлерінен ажырата білуге музыка жетекшісі мен тәрбиеші үйретеді.
• Жеңіл әндерді аспаптарда ойнап, ырғақтық бейнесін бере отырып, ойнауды меңгереді.
• Музыкалық есту түйсігін, шығармашылық қиялын жетілдіреді. Ырғақтық сезімін,
• динамикалық есту қабілетін дамытады.
• Қимылды және дидактикалық ойындар баланың музыкалық есту, шығармашылық
• қабілеттерін дамытады. Нота сауатының бастапқы элементтерін қызғылықты формада
• меңгеруге көмектеседі.
• Осы қызмет түрлерін нақты да, жүйелі жүргізудің нәтижесінде
• балалардың бойында жалпы музыкалық қабілетін, дамытып қалыптастырады.
• Әсемдікті қабылдап сезіну, түсіну, жақсы мен жаманды байқап
• шығармашылық тұрғыдан жеке қимыл жасауға көркемдік қызметтің әр түріне қамтылу қабілеттерін
• қалыптастырып, дамытып, жетіледі.

• Тәрбиеші баламен ойын - сауықтарда, музыкалық кештерде, ертеңгіліктерде,
• билерде, ойындарда бірге жүреді. Демек, ойнай жүріп, баланың әнге деген құштарлығы
• арта түседі.

Ырғақ хореография элементтері

• Хореография  (грек. choreіa — би, grapho — жазамын) — 1) шартты белгілер жүйесі арқылы би қимылдарын жазу. Би қимылдарын жазып алу тарихы ежелгі дәуірден (ежелгі мысырлықтар, римдіктер, т.б.) басталды. 
• Музыкалық ырғақты сабақтар әсемдік пен қатар балалың бұлшық еттерінің дамуы мен дене сымбатының дұрыс өсуіне тигізер әсері мол.
• Ырғақты би қимылы тек ептілік әдемілік , шығармашылық мүсін ғана емес, баланы жігерлендіреді. Хореография сабағында тек қана би үйретіліп қана қоймай денсаулықтары нығайып, ой-өрістері дамиды. Бұлшық ет күштері жақсарып, икемділік, төзімділік қабілеттері дамиды және дене бітімдері түзеліп, сымбаттылыққа тәрбиеленеді, әдемілікке деген құштарлықтары артады, яғни ырғақты би қимылы баланың ішкі барлық ағзаларына әсер етеді. Мысалы ішкі рухани жағдайы өзгеріп, мазасыздықты басып, қандағы кортизоль деңгейін жақсартып, жалпақтабандылық, омыртқа қисаю ауруларының алдын алады сонымен қоса балалардың зияткерлік деңгейінің артуына, оның ойлау жылдамдығына ықпалын тигізе отыра есте сақтау қабілеттерін жақсартады. Ырғақты би балаларды эстетикалық құндылыққа тәрбиелейді, эмоцияналдық көңіл-күйін жақсартады.
•   Би­мен айналысу арқа, іш және аяқ бұл­шық еттерін нығай­тады әрі бүкіл ағзадағы және буындар мен омыртқадағы қан айна­лымын, сондай-ақ зат алмасу процесін жақ­сар­тады. Со­нымен қатар қимыл-қозғалыс­тың үйлесім­ділігін арттырып, дене бітімін жетіл­діруге, ты­ныс алу жүйесін жаттықтыруға кө­мек­теседі.

• Би ағзадағы зиянды қалдық заттардың сырқа шығуына және артық салмақты жоюда май жасушаларының еруіне септігін тигізетіні белгілі. Бойымызды тазалап, қан айналымымызды жақсарту, біздің ойлау қабілетімізбен санамызға оң әсер береді. Сонымен қатар саулықты, салауатты өмір сүруді іске асыратын тәсілдің бірі. Енді бидің денеге тигізетін пайдасын медициналық тұрғыдан алғандағы бірнеше түрін атап өтейік: 1.Бидің қимыл-қозғалысы жүректі қажытпай, адамның көңіл-күйін көтеріңкі ұстауға ықпал жасайды. 2. Би қимылындағы еңкейіп, шалқайғандағы жаттығуларыда адамның ми тамырлары кеңіп, арнасынан аққан қанның көлемі көбейеді. Сол арқылы миға қоректік заттар мен оттегі көптеп келеді. Мұндай адамның көкірегі ояу, ақыл-ойы таза, күш қуаты мол болады. 3. Үнемі иіліп, көтеріліп тұрудан көздің ішіндегі қан айналымы жақсарып, оны ұстап тұрған бұлшық еттер шыңдалады. Адамның аз қимылдауы-бұлшық еттердің дәрменсіз қалуы, қан айналысының нашарлауы, ішкі ағзалар қызметі төмендеп, зат алмасуы бұзылды деген сөз. Осындай зардап тартпас үшін, адамдар жаттығулар жиынтығын кеңінен қолдануы керек. Қимыл-қозғалыстың денсаулыққа пайдасы ықылым заманынан белгілі 4. Би –жақсы ұйқының көзі. 5. Бидің жаттығулары адам баласының тәнін ғана дамытып қоймай, рухани жақтан да тәрбиелейді.

• Дәрігер мамандардың пікіріне жүгін­сек, бимен айналысу организм­дегі зат алмасу процесіне, жүрек-қан тамырлары және тыныс жолдары жұмысына оң ық­пал етеді, иммуни­тетті көтеріп, көңіл күй­ді жақсартуға, шаршағанды басуға көп көмектеседі. Сондай-ақ зерттеушілер жү­ректің ишемиялық ауруының азаюы мен қан қысымының төмендеуіне және дене салмағын қалыпты деңгейде ұстап тұруға да бидің пайдасы тиетіндігін анық­таған. Мұның сыртында би сүйекті нығайта­тындықтан, онымен айналысқан адам қартайғанда остеопароз, сүйек жарақа­тын алу сияқты ауруларға көп бой алды­ра қоймайды. Сонымен қатар бишілер суық тию, демікпе, тіпті астма тәрізді сырқаттармен де жиі ауыра бермейді. Би адамды тоқырау жағдайынан сақтайды және қимыл-қозғалысының үйлесімді­лігін қалыптастырып, жалпы көңіл күйін көтереді. Қысқасы, бимен айналысудың денсаулыққа тигізер пайдасы зор .

•   Би терапиясының  адам өміріндегі алатын орны ерекше. Биді алғашында  науқас адамды емдеуге қолданған. Би арқылы  емдеу идеясы Италияда, кейінірек Қытайда, Индияда пайда болып, дәстүрлі ем ретінде қолданыла басталған.  Ем барысында адам денесіндегі нүктелерді басу арқылы емдеген.                           
• Емдік мақсатта алғашқылардың бірі  Италияндық тез және көңілді темпте орындалатын – Тарантелла биі қолданылды. Тарантеллла биінің тарихымен көптеген аңыздар байланысты. ХV ғасырдың  II жартысынан бастап, тарантелла «тарантизм» ауруының бірден - бір емі ретінде қолданысқа енді. Осыған байланысты XVI ғасырда Италияда  арнайы  оркестр ұйымдастырылып, тарантизм ойын биі арқылы  көрсетілді. Тарантелла биінің басқалардан ерекшелігі сазды әуенмен бірнеше сағаттар бойына билеуге болады. Тарантелла биі флейтамен, ұрғыш барабандармен, кейде дауыс үнінің сүйемелдеулерімен орындалады.

1 . Басты шалқайта ұстай отырып, кеуде тұсына шынтаққа бүгілген қолдарды қойып, кеудені артқа қарай шалқайтады, 3-5 рет қайталайды. Бұл жоғары кеуделік омыртқаларға арналған жаттығу. 2. Дәл екінші жаттығудағыдай шалқаяды, тек бүгілген аяқтарды кезекпенен артқа қалтырады, 3-5 рет қайталайды. Бұл жаттығуда омыртқа жотасының орталық кеуделік бөлігі қамтылады. 3. Аяқты иықтың енімен сәйкес қойып, шынтақта бүгілген қолдарды кеуде тұсына көтереді. Бас пен жамбасты тік ұстайды. Иықпен оңға бұрылып, тыныс шығарады, бастапқы қалыпқа келіп, тыныс алады. Кезекпен оңға, солға бұрылып, мұрынмен дем алады, 5-7 реттен қайталайды. Бұл жаттығуда омыртқа жотасының төменгі кеуделік бел бөліктері қамтылады. 4. Бастапқы жағдай 4-жаттығудағыдай, тек жамбасты қозғалыссыз қалдырып, денені оңға бұрғанда, басты солға және керісінше, денені солға, басты оңға бұрады. Осылай он рет қайталайды. Омыртқа жотасының барлық бөліктері қамтылады.Бұл жаттығуларды жасау барысында оқушылар арасында кездесетін  омыртқа қисаюының алдын алуға кішкене болса да септігін тигізеді.

• Осы жаттығулардан кейін бел мен аяққа арналған жаттығуларға көшеміз.
• 1.Аяқтың ұшымен көтеріліп, қайтадан біртіндеп өкшемен төмен түседі;
• 2.Аяқтың ұшымен көтеріліп, содан кейін төмен түсерде жартылай иіледі;
• 3.Бастықтырғышқа  қолмен таянып тұрып, екі аяқпен алма-кезек доп тепкенге ұқсас қимыл жасайды;
• 4.Бастапқы қалыптағыдай қолды белге таяныш, одан кейін оны екі жанға қарай созып бір тұрып, бір отырады;
• 5.Секірулер .  Осы жаттығулар жөніне келетін болсақ ; Қазір  техниканың дамыған заманында оқушылар компьютер алдынан кетпейді. Компютер алдында көп отырып артық салмақты қалай жамап алғанын да білмей қалады. Сол себепті бұл жаттығуларды күнделікті үйде де пайдалануға болады.