Башҡорт теленең һуҙынҡы өндәре

5 класта башҡорт теле дәресе

Дәрес темаһы: Башҡорт теленең һуҙынҡы өндәре.
Маҡсат: һуҙынҡы өндәр, уларҙың төрҙәре тураһындағы белемдәрен нығытыу.

Бурыстар:

- һуҙынҡы өндәрҙең яҙылыш менән әйтелеш араһындағы айырманы һиҙемләргә өйрәтеү;
-дөрөҫ әйтелеш нормаларын күҙәтеп һөйләү күнекмәләрен булдырыу;
-тәбиғәткә һәйөү тойғоһо тәрбиәләү,ҡоштарҙы һаҡлау уларға ярҙам итерҙәй йәш быуынды тәрбиәләү.

Йыһазлаү: компьютер, экран, таблицалар, ҡош һүрәттәре
Уҡыусыларҙың эшмәкәрлегенең эш төрҙәре
-Һуҙынҡы өндәр һәм уларҙың төрҙәргә бүленеше тураһында белем биреү.

-Һүҙбәйләнештәрҙе ҡабатлау, улар паузаһыҙ әйтелгәндә өндәрҙең үҙгәреше тураһында төркөмдәрҙә эшләү, төркөмдәрҙең сығыштары.
-Ҡоштар тураһындағы белемдәрен тәрәнәйтеү өҫтөндә эш. Уҡыусыларҙың индивидуаь эшләүҙәре.

-Төркөмдәрҙә эшләү һәм фекер алышыу.

Дәрес барышы.

I.Ойоштороу өлөшө.

1.Сәләмләү.

(слайд)

Һаумы ҡояш

Һаумы дуҫым

Һаумыһығыҙ уҡытыусым!

- Һеҙҙе күреүемә бик шатмын.

-Ә хәҙер, уҡыусылар, башҡортса таҙа, дөрөҫ һөйләшеү өсөн күнегеүҙәр эшләп алайыҡ.

(уҡытыусының уҡыуы)

-Мин һеҙгә Мәжит Ғафурийҙың шиғырын уҡыйым, ә һеҙ иғтибар менән тыңлағыҙ.

(слайд)

Көндөҙ һалҡын ел иҫә

Таң менән ҡырау төшә.

Ҡояшты болот ҡаплаған

Ҡыҙҙырмай ул йәйгесә.

Ҡыр баҫыуҙар һап-һары

Ҡыуарып бөткәндәр бары.

Тик ужым баҫыуҙарын

Йәшел тиергә ярай.(Мәжит Ғафури)

-Билдәләнгән һүҙҙәрҙе ҡарайбыҙ. Был һүҙҙәрҙә әйтелештә ҡыйынлыҡ тыуҙырған башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре бар. Әйҙәгеҙ уларҙы дөрөҫ әйтергә өйрәнәйек.

-уҡытыусы әйтә

-хор менән

-берәмләп

-Хәҙер шиғырҙы …. матур итеп уҡый.

-- Был шиғыр нимә тураһында? (көҙ миҙгеле)

- Афарин бик матур уҡының.

-эште дауам итәбеҙ.

­II.Төп өлөш.

1. Дәрестең темаһын билдәләү.

-Таҡтаға ҡарайбыҙ. Яңы һүҙҙәр килеп сыҡһын өсөн нөктәләр урынына кәрәкле хәреф ҡуйырға кәрәк.

(слайд)

Көҙ

К.ҙ Күҙ

Ҡ.ҙ Ҡыҙ

Ҡ.ҙ Ҡуҙ

Ҡ.ҙ Ҡаҙ

- Әйҙәгеҙ килеп сыҡҡан һүҙҙәрҙе уҡыйыҡ. Тәржемә итәйек.

-Был һүҙҙәрҙе беҙ нисек әйттек?

(һуҙып)

- Был өндәр нисек атала?

(һуҙынҡылар)

-Бөгөнгө дәрестең темаһын әйтеп ҡарағыҙ

(Башҡорт теленең һуҙынҡы өндәре)

2.Дәрестең маҡсаты.

-Дәрестә ни эшләйәсәкбеҙ?

өндәрҙе дөрөҫ әйтергә өйрәнәбеҙ

Һорауҙарға яуап бирәбеҙ

Һөйләмдәр төҙөргә өйрәнәбеҙ.

-дәфтәрҙе астыҡ бөгөнгө числоны яҙҙыҡ.

3/ Ресурс менән эш. Копьютер. менән

• Башҡорт теленең өндәрен дөрөҫ әйтер өсөн иғтибар менән экранға ҡарайбыҙ.

(диктор артынан ҡабатлау)

-диктор әйтә

-пауза

-мин әйтәм

-уҡыусылар ҡабатлай

4.Ҡағиҙә сығарыу.

-Афарин. Өндәрҙе дөрөҫ әйтергә өйрәндек. Хәҙер экранға ҡарайбыҙ. Был һүҙҙәрҙә ниндәй хәрефтәр төшөп ҡалған?

(слайд)

Бала- бәлә

Ҡул – к.л

Ҡол – к.л

Был – б.л

Ит - ?

-уҡытыусы уҡый

бала- бәлә

-ошо һүҙҙәргә ҡарап яңы һүҙҙәр төҙөйбөҙ.

Бала- бәлә

Ҡул – күл

Ҡол – көл

Был – бел

Ит - ?

-Беренсе бағананан һуҙынҡыларҙы яҙып алығыҙ.

-икенсе бағананан һуҙынҡыларҙы яҙып алығыҙ.

(слайд)

А - ә

У - ү

О - ө

Ы - е

И - ?

-был һуҙынҡыларға ҡарап ни әйтерһегеҙ?

- парлы һәм парһыҙ һуҙынҡыларҙы әйтегеҙ.

- ни өсөн и өнөнөң пары юҡ?

(һуҙынҡы өндәр башҡа юҡ)

(ҡағиҙә әйтеп ҡарау)

1 – бөтәһе - 9 һуҙынҡы өн

2 – башҡорт телендә ҡалын һуҙынҡылар һәм нәҙек һуҙынҡылар була. 3 - парлы һәм парһыҙ һуҙынҡылар була.

4 – һүҙҙә бер хәрефте алыштырһаң. Икенсе һүҙ килеп сыға.

5/Китап менән эш.

1. -Хәҙер китапты асып ҡағиҙәне уҡыйбыҙ.

• Ҡағиҙәне дөрөҫ әйткәнбеҙме?

• Был ҡағиҙәне уҡып беҙ әйтмәгәндәре бармы?

Физминутка. (слайд)

1. -Белемдәрҙе нығытып китәйек.

III.Нығытыу.

1.Электрон дәреслектән (ноутбуктар менән эш) 41-се күнегеүҙе эшләйбеҙ. Парҙар менән эш.

• Парлап эшләйбеҙ. Бер-берегеҙҙән һорап һүҙҙәрҙә төшөп ҡалған хәрефтәрҙе ҡуйып яҙырға кәрәк.

• Тикшерәбеҙ. Эште документ-камера ярҙамында тикшерәбеҙ.

2. Текст менән эш.

- Бик яҡшы уҡыусылар. Эште дауам итәбеҙ . Хәҙер төркөмдәрҙә эшләп алайыҡ.

-эште башлар алдынан төркөмдәрҙә эшләү ҡағиҙәһен иҫкә төшөрәйек.

Командир һайлайбыҙ

Бер-беребеҙҙән һорайбыҙ

Командир яуап бирә

Оҙаҡламай ҡыш етер. Ҡаты _____башланыр. _____ҡыҫҡарыр. Ҡыш урманда йәшәүсе бөтә _____ҙа ҡаты һалҡындан, аслыҡтан интегә, алыҫҡа оса алмайҙар. Улар _____янына аҙыҡ эҙләп киләсәк. Был ваҡытта уларға ярҙам кәрәк. Шуға күрә балалар ҡоштарға ярҙам итәләр: тағараҡтар эшләйҙәр, унда ем һалалар.

Ҡоштар-беҙҙең ярҙамсыларыбыҙ,дуҫтарыбыҙ.Уларҙы эйәләштерергә һәм ашатырға кәрәк!

Һүҙҙәр:

һыуыҡтар көндәр ҡоштар кешеләр

-уҡырға

-төшөп ҡалған һүҙҙәрҙе яҙырға

-текстка исем бирергә

-ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡыларға һүҙҙәр табырға

Һорауҙар:

• Көндәр ни эшләй?

• Ҡоштар ни эшләй?

• Балалар ни эшләй?

3.Тәрбиәүи өлөш.

-Ә һеҙ ҡоштарға ярҙам итәһегеҙме?

- Ни эшләйһегеҙ?

-беҙҙең мәктәптә лә ҡоштарҙы һаҡлау буйынса бик күп эштәр эшләнә.

(рәсемдәр конкурсы. Тағараҡтар эшләү конкурсы)

(слайд)

IV.Йомғаҡлау.

1.-Тимәк дәрестә беҙ ни эшләнек?

(рефлексия)

(слайд)

(слайдтағы һорауҙарға яуап биреү)

2.Өй эше.

• Бөтәгеҙ ҙә 45-се кунегеүҙе эшләйһегеҙ

• 46-сы күнегеү кем эшләй ала

• Өсөнсө эш «Ҡышлаусы ҡошта « темаһына рәсем төшөрөргә.

3.Билдә ҡуйыу. ( төркөм командирҙары билдә ҡуя)

9