Дмитрий Кононович Сивцев – Суорун Омоллоон

Дмитрий Кононович Сивцев – Суорун Омоллоон – норуодунай суруйааччы, РСФСР, САССР искусствотын ү т үѳ лээх ү лэ һ итэ, П.А.Ойуунускай уонна А.Е.Кулаковскай аатынан Государственнай бириэмийэлэр лауреаттара, СР Бочуоттаах олохтоо ҕ о, Социалистическай Үлэ Геройа

Төрөөбүт дойдута

1906 с. балаҕан ыйын 14 күнүгэр Таатта улууһугар III Дьохсо ҕ он нэһилиэгэр (Чөркөөх) төрөөбүтэ. 7 саастаа ҕ ар оскуола ҕ а киирбитэ.

А ҕ атынан тѳрдѳ-ууһа – Ханньас а ҕ атын уу һ а нэ һ илиэгэ – Ойуун уу һ а (III Дьохсо ҕ он)

ЯковСивцев (Дьаакыптаан)- алтан уу һ а

Хос э һ этэ

Егор

Матвей

Леонтий

Иван

Хрисанф

Сергей

Филипп

1844

1848

1858

1843 –

1842

1838

1841

э һ этэ

Конон

Харитон

Тимофей

Мария

Матвей

Петр

1882-1923

1873

1886

1867-1919 –

1870

1893

а ҕ ата

Дмитрий –

Дарья

Васса Федорова

Евдокия Петрова

Суорун Омооллоон

1901

1894

1893

1906-2005

Ийэтинэн тѳрдѳ-ууһа нэ һ илиэгэ – Сиэллээх (II Дьохсо ҕ он) бу ѳ тт ү нэн Алампа Софронов, Амма Аччыгыйа уруулара

Афанасий Иванович Сивцев (Охоноон) -

Хос э һ этэ

Григорий Сивцев (Кириинньэ) –

э һ этэ

Настайа

Никита (Миисэ)-

Маарыйа

Дьэбдьиэ

Ньукуу һ а

Гликерья

мас уу һ а

(Л ѳ к үѳ р ү йэ) –

ийэтэ

12 саастааҕар аҕата ѳлѳн, алтыс кылааһы бүтэрэн баран 4 сыл хаһаайыстыбатын кѳрѳн ийэтинээн олорбута. «Бу сылларга тулаайах буолуу эрэйин-кыһалҕатын толору билбитим», – диэн ахтара.

Ийэтэ Сивцева

Гликерия Григорьевна

Айар үлэҕэ ылларыы

Бастакы айымньытын 15-16 саастааҕар нуучча тылынан (оччолорго оскуолаҕа нууччалыы үѳрэнэллэрэ) хоһоон суруйбута.

«Кумааҕыбын хас эмэ тѳгүл бүк тутан, суулаан-суулаан баран, эргэ балаҕан ѳһүѳтүн быыһыгар кыбытан кэбиһэр буоларым. О, ону күндүтүк да саныырым»

1923с Дьокуускайга киирэн 7 кылааска үѳрэнэр. Ол кэмҥэ Дьокуускайга кѳтѳр аал – дьарапылаан аан маҥнай кэлиитин айхаллыы дьон, ыччат хоһоон суруйбуттара. Суорун Омоллоон эмиэ «Кѳтѳр аал» диэн сахалыы тылынан бастакы хоһоонун суруйар, ол оскуола иһинээҕи илиинэн суруллар сурунаалга тахсыбыта.

Дьокуускайдаа ҕ ы педагогическай техникум

Литератураҕа киирии

Суорун Омоллоон саха литературатыгар 1926 с. «Чолбон» сурунаал №2 бэчээттэммит «Өлүѳнэ ѳрүс» диэн кэпсээнинэн киирбитэ. Кыра алааска тѳрѳѳбүт, улааппыт 17-лээх уол аан бастаан Дьокуускайга киирэн иһэн Өлүѳнэ ѳрүһү хайдах сѳҕѳ-махтайа кѳрбүтүн суруйар. Бу кэпсээнин Т.Уо. диэн илии баттаабыта – Тыа Уола

1927с. «Охоноон», «Аанчык», «Сордоох суха» кэпсээннэрэ бэчээттэнэллэр.

Бу иһин «Чолбон» сурунаал редакторын Алампа Софроновы «айар суолга алҕаабыт аҕам» диэн ааттыыра, сурунаалы - «бастакы үѳрүүнү биэрбит күндү сурунаал» диирэ.

Псевдонимын суолтата (И.К.Попов «Саха суруйааччыларын псевдонима» кинигэтиттэн)

• Суорун – дьо һ ун, киппэ, кытаанах, уолуйбат (Г.Ф.Сивцев. Сахалыы кылгас тылдьыт.Дь.1979)
• Суорун – кыратык да халба ҥ наабат, бигэ дьулуурдаах, ыар-дьиппэ майгылаах ки һ и. (М.А.Черосов, Н.Н.Неустроев. Саха тылын грамматиката. Дь.1986)
• Омоллоон – родоначальник Ботурусского улуса (Э.К.Пекарскай тылдьыта)

• Суорун Омоллоон – Боотуруускай улуустан т ѳ р ү ттээх, дьо һ уннаах, кыратык да халба ҥ наабат, бигэ дьулуурдаах

Айар үлэтэ

Кэпсээннэрэ: «Чѳѳчѳ», «Чүѳчээски», «Хараҥаҕа тыкпыт сырдык», «Ачаа», «Бэйэтэ эмтиэкэ», «Аанчык», «Оксана» о.д.а.

Драмалара: «Айаал», «Сайсары», «Күкүр Уус», «Күн күѳрэйиэн иннинэ», «Күѳх Кѳппѳ» о.д.а.

Айар дьиэтэ

Идэтинэн үлэтэ

1928с учуутал техникумун бүтэрбитэ. Хас да сыл учууталлаабыта, республика оскуолаларыгар инспектордаабыта, тылы чинчийэр институкка тыл уонна сурук секторыгар сэбиэдиссэйдээбитэ.

Учебниктар автордара

М.Е.Охлопковалыын кыттыһан оҥорбут букубаардарын 1970 сылтан 2005 сылга диэри туттубуттара

Саха издательствотыгар редактор

Саха театрыгар үлэтэ

«Омо ҕ ой баай уонна Эллэй б ѳҕѳ » спектакль. Суорун Омоллоон - Омо ҕ ой

1926с. Педтехникумҥа үѳрэнэ сылдьан, саха труппатыгар суфлерунан, кэлин артыыһынан ылыллыбыта. Отутус сылларга артыыс, режиссер быһыытынан үлэлиир.

Саха артыыстара, 1942с.

Москва ҕ а артыыстар делегацияларын салайааччыта, 1948с.

Аҕа дойду сэриитигэр саха суруйааччыларын, саллааттарын кытта кѳрсүһүү, 1944с.

Опера, балет сайдыытыгар үлэтэ

Суорун Омоллоон сахалыы опера, балет сайдарыгар олук үктээбитэ. Ол курдук кини — саха бастакы «Ньургун Боотур» оператын уонна «Сир симэҕэ» балетын либреттоларын ааптара. Итини таhынан, «Лоокуут уонна Ньургуhун», «Кыhыл Ойуун», «Умуллубат төлөн» опералар, «Хотойдор хоту көтөллөр», «Күн-Куо», «Дьол тааhа» балеттар либреттоларын суруйар.

Либретто – операҕа сөптөөх гына хоһоонунан суруллубут айымньы.

Композитор Г.Литинскэй

Композитор М.Жирков

«Дьулуруйар Ньургун Боотур» опера

«Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин» остуоруйанан «Сир симэ ҕ э» балет

Суорун Омоллоон драмалара сыана ҕ а

В.А.Саввин Айыы Сээн оруолугар («Айаал»)

Я.П.Кычкин Быыпсай оруолугар («Сайсары»)

«Күкүр Уус» драма

И.Д.Избеков

Түптүр Хара оруолугар

А.Е.Ефремов

Күкүр Уус оруолугар

Саха суруйааччылара

Ааҕааччылары кытта кѳрсүһүүлэр

Киинэ устааччы

Түмэллэрэ

• Биир дойдулаахпыт Василий Андреевич Протодьяконов-Кулантайдыын Дьокуускайга П.А.Ойуунускай аатынан литературнай түмэли төрүттэспитэ.
• Дойдутугар Таатта ҕ а Чөркөөхтөөҕү политсыылка түмэлин тэрийбитэ.
• Уус-Алда ҥҥ а Саха сирэ нуучча государствотыгар холбоспут кэмин көрдөрөр «Доҕордоһуу» уонна
• Ытык-К үѳ лгэ Хадаайытааҕы түмэли туттарбыта.

П.А.Ойуунускай аатынан литературнай түмэли В.А.Протодьяконов-Кулантайдыын 1970с төрүттэспитэ (Дьокуускай)

П.А.Ойуунускай олорбут дьиэтэ, о ҕ о сааһа ааспыт бала ҕ ана

Чѳркѳѳхтѳѳ ҕ ү политсыылка түмэлэ (Таатта)

Ленскэйдээ ҕ и историко-архитектурнай «До ҕ ордоһуу» түмэлэ (Арыы-Тиит, Уус-Алдан)

2001с Ытык-Күөлгэ аһаҕас халлаан анныгар аһыллыбыт литературнай-художественнай түмэл.

Кэли ҥҥ и үлэтэ

Кэлин Библия «Новый Завет» (Саҥа Кэс Тыл) сахалыы тылбаа һ ыгар үлэлэспитэ.

Суорун Омоллоон аатын Дьокуускайга опера уонна балет театра сүгэр

Дьиэ кэргэнэ

• Кэргэнэ — Шепелева Надежда Семеновна, РСФСР үтүөлээх, Саха АССР норуодунай артыыһа, опера ырыаһыта, өр сылларга Саха сирин культуратын миниистирин солбуйааччытынан үлэлээбитэ.
• О ҕ олоро – Люция, Айсен, Кирилл
• Улахан уола — Сивцев Айсен Дмитриевич (Айсен Дойду), суруйааччы, драматург, поэт.

Уола Айсен Дмитриевич Сивцев – Айсен Дойду

Кэргэнэ Надежда Семеновна,

кыы һ а Люция Дмитриевна дьиэ кэргэнинээн, 2016с

На ҕ араадалара

Ленин, 2 Ү лэ Кы һ ыл Знамятын, Норуоттар до ҕ ордо һ ууларын,

«Бочуот Знага», «А ҕ а дойдуга ү т үѳ лэрин и һ ин», «Благоверный князь Даниил Московский», «Хотугу сулус» орденнарынан, үгүс мэтээллэринэн на ҕ араадаламмыта

2005с бэс ыйын 25 кунугэр 99 сааһын туолаары сылдьан олохтон туораабыта

поэт

про

заик

музей

дары тѳрүт

тээччи

драма

учеб

тург

никтар автор

дара

Суорун Омоллоон

очер

кино

сцена

кист

рист

либреттист

тыл

баас

чыт

фоль

кло

рист