Доклад С.Д. Борисов

Борисов Семен Дмитриевич - «Алгыһы андаҕар оҥостон»

Выполнил: ученик 3 –го класса Баснаев Антон Руководитель: учитель истории Софронов И.К.

Киирии тыл

Үлэ тоҕооһо: Ааспыт Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар төһө элбэх куорат, дэриэбинэ, ытыс саҕа ырааһыйа улахан хаан тохтон сарбыллыбыттара буолуой. Оннук хапсыһыыларга ыраах Саха сириттэн тиийбит буойуннар хорсуннук сэриилэспиттэрэ. Кинилэр тыыннарын толук биэрэннэр Кыайыы биһиэхэ кэлбитэ. Биьиги кыра дэриэбинэбититтэн А5а дойду Улуу сэриитигэр хорсуннук киирсибит буойуттарбытын билиҥҥи көлүөнэ билиэхтээхпит уонна киэн туттуохтаахпыт дии саныыбын. Кинилэр кыайыыны уһансаннар биһиги сырдык, эйэлээх сиргэ олоробут.

Киирии тыл

Үлэ сыала: Аҕа Дойду улуу сэриитигэр Мээндигиттэн барбыт буойуну, кини олоҕун үөрэтии, кэлэр көлүөнэҕэ билиһиннэрии.

Үлэ соруктара:

• Семен Дмитриевич Борисов - олоҕун туһунан хасыһыы;
• Никитин Андрей Дмитриевичтыын көрсүһүү, айах кэпсэтиһии;
• Эдэр көлүөнэҕэ С.Д. Борисов хорсун быһыыларын туһунан билиһиннэрии, оскуола оҕолоругар тарҕатыы;

С.Д. Борисов сэрии иннинээҕи олоҕун очурдара уонна дьиэ кэргэнэ

Семен Дмитриевич Борисов 1913 сыллаахха балаҕан ыйын 14 күнүгэр Мээндиги нэһилиэгэр Амма оройуонугар орто бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Ийэтэ Анастасия, аҕата Тумус Миитэрэй, - С.Д. Борисов бииргэ төрөөбүттэр үһүөлэр эбит. Улахан эдьиийэ Надежда 1919 с. - өлбут, кыра эдьиийэ Хабырылла - 1924 с. өлбүт.

Семен Дмитриевич сэрии иннинэ плотнигынан күүскэ үлэлээбитэ. Ол үлэлиирин быыһыгар оһох оҥоруутунан эмиэ дьарыктанара.

С.Д. Борисов сэрии иннинээҕи олоҕун очурдара уонна дьиэ кэргэнэ

С.Д . Борисов дьиэ Кэргэнэ: кэргэнэ - Дария Титовна, уола – Андрей Дмитриевич, кыыһа – Тамара Дмитриевна

С.Д. Борисов олорбут Дьиэтэ

Аҕа дойду улуу сэриитин толоонугар көрдөрбүт хорсун быһыылара, наҕараадалара

Семен Дмитриевич атырдьах ыйын 3 күнүгэр 1941 сыллаахха бэбиэскэ тутан фроҥҥа ыҥырыллыбыта. Семен Дмитриевич өр кэмҥэ нуучча былыргы улуу куораттарынан - Новгород, Псков, Дно, Великие Луки, Невель, Витебскэй, Смоленскай, Могилев сирдэринэн өстөөҕү эккирэтиһэ сылдьан кыргыспыта.

Аҕа дойду улуу сэриитин толоонугар көрдөрбүт хорсун быһыылара, наҕараадалара

Оттон 1943 сыл ахсыньыттан ыла Старай Русса куоракка төннөн, үс түүннээх күн сэриилэһэн өстөөх бөҕөргөтүүтүн ылбыттара. Ити кэннэ 1944 сыллахха Литва, Латвия республикларыгар өстөөх олох күүскэ оҥостуммут обороналарын үлтү охсууга кыттыбыта.

Манна кини гвардия ефрейтора С.Д. Борисов 139 № - дээх гвардейскай стрелковай полкаҕа снайперынан сылдьыбыта. Полк 1944 с. бэс ыйын 23 күнүгэр Витебскай уобалас Шуминскай оройуонугар өстөөх куускэ бөҕөргөтүммүт оборонатын тоҕо көппүтэ. Кини винтовката сыыһары билбэт этэ.

На5араадалара:

• Орден Красной Звезды;
• Орден Боевого Красного Знамены;
• Медаль за отвагу;
• Медаль за победу над Германией;
• Орден Отечественной войны 1 степени;
• Гвардейский знак;
• Орден за 20 лет победы ВОВ;
• Орден за 30 лет победы ВОВ;
• Орден 50 лет Вооруженных сил СССР.

На5араадалара:

Литва куорат олохтоохторуттан ахтыы суруктар

Семен Дмитриевич хорсун буойун быьыытынан Сахатын сиригэр эрэ буолбакка, ону ааһан кый ыраах сэриилэспит сирдэригэр, ордук Прибалтика дойдуларыгар киэҥник биллэр, ытыктанар эбит.

Ону Литовскай ССР оскуолаларын үтүөлэх учуутала П.Фролов 1975 сыллаахха Саха сиригэр "Кыым" хаһыакка суруйбут суругуттан, "Бэлэм буол" хаһыат 1980 сыл ыам ыйын 18 күнүнээҕи нүөмэригэр көрөбут:

"Ыраах Литваттан суруйабыт. Дьаныһан өр ирдэһэммит, биһиэхэ күндү киһини - Семен Дмитриевиһы буллубут. Буллубут кини суолун. Кини улуу Ийэ дойдубут ыраах атын уһугар, биһиэхэ Прибалтикаҕа, биллэр-көстөр бойобуой суолу хаалларбыт..." - ити курдук Вильнюс куорат 27 №-дээх орто оскуолатын Кыһыл суолдьуттара суруйбуттара.

Павел Максимович Фролов

С.Д. Борисов аатынан Мээндигигэ уулусса

Түмүк тыл

Онон, түмүктээн эттэххэ, биһиги бүгүн Сэмэммитинэн киэн туттуохпутун туттабыт, аттыбытыгар суоҕун да иһин, кини ытык аатыгар сүгүрүйэбит, нөрүөн нөргүйэбит.

Мин бигэтик эрэнэбин, саха норуотун биир ньургун уола, хорсун буойуна, гвардия ефрейтора Семен Дмитриевич Борисов аны биэс уон да сыл аастын, Улуу Кыайыы сүүс да сыллаах юбилейыгар син биир кини саха саллаатын аатын үрдүккэ көтүппүт, хорсун быһыыта өлбөөрөрү билбэккэ кэм-кэрдиис күүһүгэр бэриммэккэ, өрөгөй суһумнуур салютун уотун курдук, өссө күлүмүрдүү көстөрүгэр, "Чолбон" сулус уотун курдук чаҕылыйарыгар, сырдыгынан сыдьаайарыгар.