Экологиялы? ?деп

Федоров ауданы ?кімдігіні?

«№2 орта мектебі» КММ

 

 

 

 

 

 

 

Ба?дарлама

 

биологиядан ?олданбалы курс

 

«Экологиялы? ?деп»

 

11 сынып

 

                         

       

 

 

2014-2015 о?у жылы

 

 

 

 

 

??растыр?ан

Оспанова С.?.

жо?ары д?режелі І санатты

биология п?ні м??алімі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Экологиялы? ?деп»

курсыны? ба?дарламасы

( 34 са?ат )

 

Т?сініктеме.

                                                                                           

     Адам – биосфераны? ??рамдас б?лігі ж?не оны? жемісі. Адам ал?аш рет пайда бол?аннан ?зіні? айналасында?ы таби?ат?а тікелей т?уелді болып ?мір с?реді.

         Жер бетінде тарал?ан барлы? а?залар бір-бірімен ты?ыз байланыста болады ж?не олар ?здеріні? айналасында?ы орта жа?дайларымен де ?неиі ?арым-?атынаста тіршілік етеді. Тіршілікті? осындай ?зара байланысы ?за? кезе?дер ішінде бірте-бірте ?алыптас?ан ж?не ол белгілі бір таби?и за?дылы?тар?а ба?ынады. Осыны? н?тижесінде ?аламшарда к?рделігі ?р т?рлі экологиялы? ж?йелер пайда бол?ан.

     Со??ы жылдары адамны? б?кіл биосфера?а ?сері к?шті бай?алуда. Адам саныны? ?дайы ?суі, таби?ат?а ?ылыми-техникалы? прогресті? ы?палыны? тездеуінен адамзат ?рекетіні? ?сері ?л?айып отыр.

     ?аза?станда?ы экологиялы? проблемалар шиеленіуі жалпы ?лемдік шиеленістен кем емес.

     Таби?атты ?ор?ау – б?л таби?и жер ж?не су ресурстарын ??ымды пайдаланып, са?тауды ж?не ?дайы ?сіруді ?амтамасыз етуге ба?ыттал?ан мемлекеттік, ?о?амды?, экономикалы? за?ды шаралар ж?йесі.

   Ел Президентіні? «?аза?стан – 2030» жолдауында «Бізді? таби?ат ресурстарымыз орасан зор байлы?, ?лемдік т?жірибеде таби?и байлы?ы бар елдер оны д?рыс игере білмегендіктен кедей елдер ?атарынан шы?а алмай ?ал?аны» туралы айт?ан.Олай болса ?аза? жеріні? байлы?ын ба?алайтын, таби?атын аялайтын жас ?рпа?ты? білімі мен т?рбиесіне к?бірек к??іл б?лу – ?азіргі ?мір талабы.

    Экология б?л іс ж?зі?де аса зор ма?ызы бар биология б?лімдеріні? бірі. Адамзат жа?анды? эволюциялы? проблемалармен ХХ ?асырда кездесті. Экологиялы? апат м?мкіндігіні? жал?асы арта т?суде.

      Экологиялы? т?рбие – «Таби?ат – адам – ?о?ам» ж?йесіндегі ?арым-?атынасты о?ушыларды? ?ылыми негізде игеруі н?тижесінде ?алыптасатын жалпы білімні? б?лшегі. Б?л т?рбиені? негізгі ма?саты – жас жеткіншектерді? экологиялы? к?з?арасын, сапасын ж?не таби?ат?а ?лкен парасаттылы? пен жауапкершілік ?арым- ?атынасын ?алыптастыру.Адам мен таби?атты? ?зара ?арым-?атынасыны? адамгершілік аспектісін ашуда, а?ыл-ой мен сезімін т?рбиелеуде, сананы ?алыптастыруда «экологиялы? м?дениет» жетекші орын алады.

    Экологиялы? м?дениет – барлы? рухани ?мір мен істе к?рініс табатын, адамзат м?дениетіні? ма?ызды б?лігі ж?не таби?атты? ??ндылы?ын т?сінетін, экологиялы? білім ж?йесімен, экологиялы? іс-?рекетпен, ?орша?ан орта?а ізгілік ?арым-?атынаспен сипатталатын т?л?ангы? ерекше ?асиеті.

 

  

 Б?л курсты? негізгі ма?саты:

 

1. Жас ?рпа?ты? экология ж?не экологиялы? к?з?арасты? негізін білуі;

2. Экологиялы? тепе-те?дікке ж?не ?орша?ан ортамен ?ауіпсіз ?мір с?руге ?ол жеткізу;

3. Таби?ат?а деген экологиялы? м?дениеті? ?алыптастыру;

4. Ту?ан ?лкемізді? таби?атын с?юге, оны ?ор?ау?а т?рбиелеу.

 

   Курсты?  міндеттері:

• Т?рбиелік міндеттері:
• о?ушыларды айналада?ы ортаны? тазалы?ына жауапкершілікпен ?арау?а баулу, таби?атты аялау?а, с?йе білуге ?йрету.
• Білімділік міндеттері:
• экологиялы? идеяларды, негізгі т?сініктерді, ?ылыми д?лелдерді білуді, таби?и ортамен ?атынас?а байланысты за?дылы?тарды ??ындыру?а ба?ыттал?ан.
• Дамытушылы? міндеттері:
•  о?ушыларды ба?ылай білуге, ба?ылау н?тижелерін талдап т?сінуге ?йретуге, экологиялы? сауаттылы??а ба?дарлау?а негізделген.

 

 

Ба?дарламаны? ??рылымы.

 

Б?л ба?дарламада  9-11 сынып о?ушылары ?шін экологиялы? ?деп бойынша лекциялармен практикалы? ж?мыстар берілген. О?ыту к?лемі жылына 34 са?ат, аптасына 1 са?аттан. Практикалы? б?лімінде таби?ат?а, к?сіпорындар?а экскурсия, ?ыста ?й ма?ында?ы ж?не ормандарда?ы ??стар?а ?ам?орлы? жасау, таби?атты? ???ы?ы, за?дары жайлы ж?не ?о?амды? экологиялы? ?оз?алыстары туралы ?абыр?а газетін даярлап шы?ару, рефераттар дайындап ж?не оларды ?ор?ау ?арастырыл?ан.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                  

«Экологиялы? ?деп» курсы бойынша о?у материалдарыны? ме?геру н?тижелеріне ?ойыл?ан талаптар.

 

 О?ушылар білуі керек:

 

1. Экологилы? м?дениет, ?деп ??ымдарын.
2.  Таби?ат ??ндылы?ын, таби?ат за?дарын.
3.  ?лемдегі ж?не мемлекетіміздегі экологиялы? ?оз?алыстар туралы.
4. ?орша?ан ортаны? ??рамды б?ліктерін. Олар?а т?рлі ластануларды? ?серін.

 

О?ушылар істей білуі керек:

 

1. Ал?ан білімдерін практикада ?олдана, ту?ан ?лке таби?атын ?ор?ау шараларын.
2. Берілген курс бойынша биология саба?тарын дайындау кезінде кез келген а?паратты ?олдану.
3. Кез келген масштабты экологиялы? м?селелерді талдау.

 

Негізгі ж?мыс т?рлері:

 

Топпен, жеке, экскурсиялар.

 

Пайдаланатын ?дістер:

                                                   

эвристикалы? ??гіме, диалог, ?з беттерінше ту?ан жердегі объектілерді зерттеу.

 

 

                                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11- сынып?а арнал?ан

биология п?нінен «Экологиялы? ?деп» курсыны? жоспары.

 

№	Та?ырыбы	Са?ат саны
теориялы?	практикалы?
1 2 3 4   5   6   7       8     9   10     11     12     13   14     15 16   17   18	Экологиялы? этика?а кіріспе Таби?ат байлы?тары. Таби?ат ???ы?ы. Таби?атпен ?арым-?атынаста?ы этикалы? ?а?идалар. Экологиялы? ?деп ж?не м?дениет.   ?аза? хал?ыны? экологиялы? ?дебі.   Жан – жануарларды ?ылымда ж?не ?р т?рлі ?ызы?тыру ма?сатында пайдалануды? ?дептілік проблемалары.   ?лемдік халы?ты? м?дениетіндегі жануарлар мен ?сімдіктерді? алатын орны.   Жануарларды ?ор?ауда?ы за?намалар негізі.   Эко?дептілік ?арым-?атынас жануарлар?а, ?сімдіктерге ж?не жабайы таби?ат?а.   Экологиялы? ?деп ж?не ?й жануарларын к?ту.   ?лтаралы? ?о?амды? ?оз?алыстар ж?не экологиялы? ?деп.   ?Р-ны? экологиялы? ?оз?алысы. «Жасыл ел» ба?дарламасы.   «Б?ркіт» атты орманшылы? ?йымыны? м?шелерімен кездесу.   Экскурсия. ?ыста ??стар?а ?ам?орлы? жасау.   Мектепішілік ?абыр?а газетін даярлау.   Реферат дайындау ж?не ?ор?ау.	1         2         1           1         1           2          1                   1             1              3            3                2            2         2              2	1                                                1                    2                 1                  2                          2
	Барлы?ы	24	10

 

 

 

 

Курсты? ??рылымы ж?не мазм?ны.

(барлы?ы 34 са?ат,

Аптасына 1 са?ат)

 

1 Та?ырып. Экологиялы? ?депке кіріспе. (6са?ат)

 

   Курсты? п?ні мен м?ндеттері. Экологияны? туындауы мен даму кезе?дері. Экология кешенді ?ылым саласы. Экология салалары: биоэкология, адам экологиясы, ?аламды? экология, синэкология.

Экологиялы? ?депті? ?дістері, міндеттері.

   Таби?ат ???ы?тары. Таби?и ресурстарыны? т?рлері. Таби?и ресурстарды тиімді пайдалану. ?орша?ан орта ж?не адам денсаулы?ы.

   Таби?и ресурстар адамны? т?рмыс-тіршілігіні? к?зі, ма?ыздылы?ы. Адамны? таби?ат?а ?серіні? салдары мен таби?ат за?дылы?тары. Жануарларды ?ор?ауда?ы за?намалар негізі.

 

2 Та?ырып. Экологиялы? ?деп ж?не м?дениет. (7 са?ат)

 

  ?аза? хал?ыны? экологиялы? ?дебі. Жан-жануарларды ?ылымда ж?не ?р т?рлі ?ызы?тыру ма?сатында пайдалануды? ?дептілік проблемалары. ?лемдік халы?ты? м?дениетіндегі жануарлармен ?сімдіктерді? алалтын орны.

  Экологиялы? білім, экологиялы? сана-сезім, экологиялы? м?дениет ??ымдарыны? сипаты. Адам мен ?леуметті? ?орша?ан орта?а бейімделу процестері мен формалары. Экологиялы? сана-сезім принциптерін ?алыптастыру. Экологиялы? м?дениетті ?алыптастыру. Экологиялы? ?мір салты.

 

3 Та?ырып. Жануарлар?а, ?сімдіктерге ж?не жабайы таби?ат?а эко?дептілік ?арым-?атынас. (5 са?ат)

 

   ?лтты? парктер ж?не ?оры?тар. ?оры?тарды? пайда болу себептері. Таби?атты ?ор?ауда?ы ?оры?тарды? ма?ызы. ?аза?станны? ?оры?тары, таби?и ескерткіштері. ?аза?стан Республикасыны? ерекше ?ор?алатын таби?и айма?тар туралы мемлекеттік за?ы.

 

4 Та?ырып. Д?ниеж?зілік ?азіргі экологиялы? жа?дайлар. (7 са?ат)

 

  ?аламды? экологиялы? да?дарысты? себептері мен зардаптары. Д?ние ж?зі бойынша негізгі экологиялы? к?рсеткіштерлер.

  ?аза?станны? ?азіргі экологиялы? жа?дайлары. Экологиялы? ?ауіп-?атер, экологиялы? да?дарыс ??ымдары. Экологиялы? ?ауіп-?атер т?рлері. Экологиялы? ?ор?аныс де?гейлері ж?не ?азіргі экологиялы? ?ауіп-?атерді шешу жолдары. Экологиялы? саясат. ?аза?станны? д?ниеж?зілік ?ауымдасты??а экологиялы? т?р?ыда кіруіндегі негізгі ба?ыттары.

 

5 Та?ырып. Экологиялы? ?оз?алыс т?рлері (3 са?ат)

 

  Экологиялы? ?оз?алыс т?рлеріні? сипаты, ма?саттары, міндеттері мен экологиялы? ?оз?алыс іс-?рекет ?дістері. Таби?ат ?ор?ау ?оз?алыстарыны? типологиясы. ?аза?станда?ы экологиялы? ?оз?алыс т?рлері. «Жасыл ел» ба?дарламасы. Оны? міндеттері, ж?зеге асыру жолдары.

 

Сараманды? ж?мыстар:

 

?ыста ??стар?а ?ам?орлы? жасау (2 са?ат)

Мектепшілік ?абыр?а газетін даярлау (2 са?ат)

Таби?атты? байлы?ы ж?не ???ы?ы. ?аламды? экологиялы? ?оз?алыстар ж?не ?аза?стан Республикасында?ы экологиялы? ?оз?алыстар.

 

Рефераттар дайындау ж?не ?ор?ау. (2 са?ат).

 

Реферат та?ырыптары:

 

1. Экологиялы? ?ауіп-?атер ж?не экологиялы? да?дарыс.
2. ?о?ам ж?не таби?ат ара-?атынастарыны? кезе?дері.
3. Адам мен таби?атты? ?зара ?атынас формалары.
4. Экологиялы? ?арама-?айшылы?тар мен кикілжіндер.
5. Экологиялы? м?дениетті ?алыптастыру принциптері мен ба?ыттары.
6. Экологиялы? ??ндылы?тар мен экологиялы? талаптар.
7. Халы?аралы? экологиялы? ?йымдар.
8. ?аза?станда?ы экологиялы? ?оз?алыстар.
9. Ноосфера – ?аламды? ?леуметтік-экологиялы? ж?йе.
10. В.И. Вернадскийді? ноосфералы? т?жырымдары.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

?орытынды.

«Экологиялы? ?деп»

ба?дарлы сыныптар?а арнал?ан ?олданбалы

курс ба?дарламасы.

 

       ?олданбалы курс ба?дарламасы адам экологиясыны? ?діснамалы? негізі болып табылатын ?леуметтік экология п?ні мен оны? зерттеу объектісін талдау?а арнал?ан.

  Ба?дарламаны? мазм?нында жалпы экологиялы? проблемалар, экологиялы? да?дарыс, экологиялы? ?ауіп-?атер м?селелері ж?не оны шешуді? жолдары ?арастырылады. Сонымен ?атар, экологиялы? т?жырымдар?а с?йене отырып, о?ушыларды? сана-сезімі мен м?дениетін ?алыптастыру м?селелеріне к?п к??іл б?лінген.

   ?олда?балы курсты? ма?саты адам-?о?ам-таби?ат ж?йесіні? ?зара байланысыны? бірт?тасты?ы т?р?ысынан жо?ары сынып о?ушыларыны? д?ниетанымын экологияландыру.

   ?олданбалы курсты? о?у материалдары 34 са?ат?а арнал?ан. Курсты о?ыту формасы д?ріс-семинар ж?йесі т?рінде ж?ргізіледі. О?ытуды? д?ріс-семинар ж?йесі о?у процесінде д?ст?рлі емес о?ыту формаларын ке?ірек ?олдану ар?ылы жо?ары сынып о?ушыларыны? о?у процесінде саналы т?рде белсенділікпен ?атысуына, оларды? ?з іс-?рекеттерін ?здері жоспарлауына м?мкіндік ту?ызады. Н?тижесінде жо?ары сынып о?ушыларыны? ?зіне ?ажетті м?ліметтеріді іздестіру ж?не жинастыру, ?ажеттісін алып, ??деу, оны пайдалану, жазбаша ?арым-?атынас, елді? алдында с?йлей алу, топпен ж?мыс жасау, т.б. іс - ?рекеттері (коммуникативтік), іс-?рекетті жоспарлау, талдау жасау, т?зету, ба?алау (шешім ?абылдай алу), о?у м?селерін ай?ындау, ма?сатын аны?тау, о?у тапсырмаларын ?оя білу (зерттеу ж?ргізе алу) компетентіліктері (біліктері) ?алыптасады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдалан?ан ?дебиеттер тізімі:

 

1. Бейсенова ?.С. ж?не т.б. Экология – Алматы, 2001.
2. ?ділов Ж.Д. Т?ра?ты даму ж?не айналада?ы орта. – Алматы, 1998.
3. Жат?анбаева Ж.Ж. Биосфера – Алматы, 1978.
4. Экологическое состояние окружающей среды в Казахстане. – Алматы,1992.
5. Шилова В.С. Социально-экологическое образование школьников. – М.,1999.
6. Вернадский В.И. Биосфера и ноосфера. – М.,1989.