Экология туралы...

Экология

Экология ( лат.   оіkos  –  үй , баспана; logos –  ілім ) – жеке организмнің қоршаған ортамен қарым-қатынасын, ортаға бейімделу заңдылықтарын, сондай-ақ организм деңгейінен жоғарырақ тұрған  биологиялық жүйелердің  –  популяциялардың , организмдер қауымдастықтарының,  экожүйелердің ,  биосфераның  ұйымдастырылу және қызмет атқару заңдылықтарын зерттейтін  ғылым .

Экология терминін ғылымға енгізген адам  Эрнст Геккель  болып саналады (1866).

Экология  ғылымы  жедел дамып, көптеген жаңа салалары пайда болды. 19 ғасырдың аяғы, 20 ғасырдың басында ғалымдар негізінен жекелеген  факторлардың , әсіресе климаттық факторлардың, организмдердің таралуы мен  сан  динамикасына әсерін зерттеді. Бірімен-бірі тығыз байланысқан, біртұтас құрылымдық бірлік түзетін азғалар қауымдастықтары (қ.  Биоценоз ) туралы ұғым да осы кезде қалыптаса бастады.

Жаңа ғылым салалары

Қазіргі кезде экология ғылымы көптеген басқа да ғылымдармен тығыз байланыста дамып, жаңа ғылым салалары мен бағыттары пайда болуда. Мысалы, әлеуметтік экология, өнеркәсіптік экология, геоэкология, инженерлік экология, ауыл шаруашылығы экологиясы, ғаламдық экология және т.б. : [3]

Әлеуметтік экология   —  табиғат  пен  қоғам  арасындағы өзара карым-қатынас заңдылықтарын  "табиғат + адам + қоғам"  жүйесі негізінде зерттейді.

Өнеркәсіптік экология   —  өнеркәсіптік нысандардың  тірі ағзаларға және қоршаған орта жағдайларына әсерін зерттейді.

Геоэкология  — жер бетіндегі экожүйелердегі және биосфералық деңгейдегі сыртқы орта құбылыстарының өзара байланысын және олардың тірі азғалармен қарым-қатынасын зерттейді.

Ауыл шаруашылығы экологиясы  — ауыл шаруашылығы салаларының сыртқы ортамен өзара қарым-қатынасын агроценоздардың даму өзгеру заңдылықтарын және ауыл шаруашылығы салаларының бір-біріне әсерін зерттейді.

Ғаламдық экология   — биосфера деңгейіндегі, тіпті Күн жүйесіндегі әлемдік құбылыстарды, табиғи өзгерістерді зерттейді. 

Экологияның зерттеу әдістері

Қазіргі заманғы экологияның негізгі әдістері:

• Жүйелік тұрғыдан қарастыру
• Ортаның жағдайын бақылау
• Эксперимент және модельдеу

Жүйелік тұрғыдан қарастыру  –тірі табиғаттың барлық элементтері өзара байланыста болғандықтан, жүйе немесе жүйенің бөлігі болып табылғандықтан көптеген экологиялық зерттеулерде қолданылады. Әр түрлі экологиялық әдістерді қолдануды талап етеді.

Ортаның жағдайын бақылау  –бұларға  метеорологиялық  бақылау,  температураны  өлшеу, судың химиялық құрамын, тұздылығын, мөлдірлігін,  топырақ  ортасының сипатын анықтау,  радиациялық  фонды өлшеу, ортаның химиялық және бактериалдық ластануын анықтау т.б. жатады. Қазіргі кезде осылардың ішінде практикалық маңыздылығы жағынан  мониторингке  ерекше көңіл бөлінуде. Мониторингінің мақсаты –бақылау, баға беру және болжам жасау.

Эксперимент   және  модельдеу  –Зерттеулер эксперименттік әдістемелердің көмегімен бірлестіктер мен экожүйелерде жүргізіледі. Экологияда статистикалық математика,  математикалық логика ,  сандар теориясы , матрицалық алгебрамен байланысты ақпараттар мен кибернетика теориясының әдістері қолданылады. Соңғы кезде биологиялық жүйелерді модельдеу кеңінен қолдануда. Зерттеулердің міндеттеріне байланысты әр түрлі модельдер қолданылады (шынайы нақты модельдер, таңбалы модель, концептуалды және математикалық модельдер).

Қоршаған табиғи ортаның ластануы  –қандай да бір экологиялық жүйеге (биогеценозға), ондағы заттектердің айналымы мен алмасу процестерін, энергия мен ақпарат ағынын үзетін немесе өзгертетін, аталған экожүйенің бұзылуына әкеліп соғатын, оған тән емес жанды немесе жансыз компоненттердің, физикалық немесе құрылымдық өзгерістердің енгізілуі.

Экологиялық қауіпсіздік

Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, халықаралық қауіпсіздік бағыттарының бірі болып саналады. Бұл саланың маңызды құжатнамасына 2004-2005 жылдарға арналған ҚР экологиялық Концепциясы жатады. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар алынуда.

НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!