Евразия материги

география

7-класс

Мен укканымы унутуп каламын

Къргън\м эсимде калат,

Аткарган ишими ъм\р бою унутулбайт.

Конфуций

Тема

ЕВРАЗИЯ материктин жаратылыш шарттары

кайталоо

Евразия материги эки континентке бъл\нът Европа жана Азия.

Урал тоолору

Жер ортолук деёизи

Атлантика океаны

Скандинавия жарым аралы

Кара деёиз

Кума-Маныч чуёкуру

Евразия кълъм\ жагынан биздин планетабыздын материктеринин ичинен эё, чоёу. Анын аянты 54 млн км 2 же кургактыктын 3тън 1 бъл\г\н ээлейт.

Мунун 10 млн км 2 аянты Европа бъл\г\нъ,

44 млн км 2 аянты Азияга туура келет.

Материктин туш тарабынан курчап турган океандар, анын жээктерине жакында-ганда кѳптѳгѳн деңиздерди, булуңдарды кысыктарды жаратат. Алар кургактыкка жиреп кирип, Евразиядагы кѳптѳгѳн жарым аралдар менен аралдарды жараткан.

Скандинавия

жарым аралы

Батыштан Атлантика океанынын суулары материктин ички аймактарына жиреп кирип, Скандинавия жарым аралын пайда кылган.

Т\шт\г\нън Инди океаны менен курчалган Арабия жана Индостан жарым аралдары жайгашкан.

Аравия

жарым аралы

Индостан

жарым аралы

Орто Азиянын чок ортосунан Кыргыз Республикасы орун алган

евразияны изилдъъ тарыхынан

Ермак батыш Урал тоолорунан Сибирге

(1581-1584) жортуул жасап Енисей, Лена дарыяларынын алабын ачкан

Лена дарыясы

Урал тоолору

Енисей дарыясы

XVII кылымдын ортосуна чейин орус деёиз саякатчылары Ямал, Таймыр, Чукча жарым аралдарын ачып Т\нд\к Муз океаны аркылуу Тынч океанга ът\ш\п, Азия, Америкага байланышпаган кургактык экенин далилдешкен.

Чукотка жарым аралы

Ямал жарым аралы

Таймыр жарым аралы

Тынч океан

Кър\н\кт\\ географ Н.М.Пржевальский Борбордук Азияны ар тараптан изилдеген

1870-жылы Монголия, Кытайга саякаттаган.

Санкт-Петербург

Гоби чъл\

Хуанхе дарыясы

Янцзы дарыясы

Борбордук Азияны аралап атчан, жъъ 33 миё км ашуун жол баскан. Ошол кезге чейин изилденбеген тоо кыркаларды изилдеп с\ръттъп жазган . Алардын кайсыл жакка чейин созулуп жатканын эч ким билген эмес.

218 илимге белгисиз ъс\мд\кт\н т\р\н жана ондогон жаныбарлардын т\р\н анын ичинде Пржевальский жылкысын с\ръттъп жазган. Окумуштуунун мурасы боюнча съъг\ Ысык-Кълд\н жээгине коюлган

Орустун кър\н\кт\\ географы П.П.Семенов Тянь-Шанский,

Тянь-Шань тоолоруна эки ирет саякат жасап, алардын чек араларын, Хан-Теёир чокусун аныктаган. Ысык-Кълд\ изилдеп агып чыкпагандыгын далилдеген.

Тянь-Шань тоолору

Жаёы тема

евразия материгинин рельефинин жалпы ъзгъчъл/ктър/

Евразия материгинин эё бийик жери Эверест тоо кыркаларындагы Джомолунгма чокусу

Эверест тоо кыркалары

Джомолунгма

Евразия материгиндеги эё бийик вулкан Иранда. Демавенд деёиз деёгээлинен 5604 м бийик жайгашкан.

Демавенд

Евразия материгиндеги эё тъмън жери Ъл\к деёиз, ал деёиз деёгээлинен 400 м тъмън

Ъл\к деёиз

Евразия материгиндеги эё чоё къл Каспий деёизи,

анын аянты 371миё км 2 , эё тереё жери 1025 м

Каспий деёизи

Евразия материгиндеги эё чоё арал, Индонезиядагы

Калимантан аралы анын аянты 735 700 км 2

Калимантан

аралы

Евразия материгиндеги эё узун дарыя Янцзы,

анын узундугу 6300 км

Янцзы дарыясы

Аракеттеги жанар тоолордун бардыгы Евразиянын жаш тоолор менен жер кыртышы зор жаракага ажыраган океан – деёиздердин тереё чуёкурлары жайгашкан алкакка топтолгон. Тынч океан сейсмикалык алкагы менен къптъгън жер титиръълър байланыштуу. Бул алкакка жанар тоо аймагы да дал келет.

Жанар тоолор менен жер титиръълърд\н аймагы.

Аракеттеги жанар тоолордун эё бийиги Камчатка жарым

аралындагы Ключи Сопкасы (бийиктиги 4750 м)

Ключи Сопкасы

Д\йнъдъг\ эё ири жанар тоолордун бири Чоё Зонд аралдарынын биринде жайгашкан Кракатау. Анын атыруулары дайым кайталанып турат. 1883- жылы атырылып аралдын 3тън 2 бъл\г\н жок кылган. Пайда болгон толкундан кошуна аралдагы миёдеген адамдар ъл\мгъ дуушар болгон.

Кракатау

К\чт\\ жер титиръълър Жапан аралдарына дагы м\нъзд\\. 1923-жылкы жер титиръъ Токио шаарын кыйраткан жана 100 миёден ашык адам ъл\мгъ дуушар болгон.

Жапан аралдары

Жер Ортолук деёизиндеги Апенин жарым аралы менен Сицилия аралындагы аракеттеги Везувий, Этна жанар тоолору бар.

Апенин жарым аралы

Сицилия аралы

Байыркы материктик муз каптоо.

Евразияны муз каптоо 3 ирет кайталанган

Муздун калыёдыгы 2 километрге жеткен

Европа менен Азиянын ортосунда чоё айырмачылыктар бар.

Европанын 3 тън 2 бъл\г\ т\зд\ктърдън турат жана асман мелжиген тоолор жокко эсе.

Азияда тескирисинче учу-кыйрына къз жетпеген тайпак, бъксъ жана бийик тоолор басымдуулук кылат

Евразиянын т\зд\ктър\

Батыш Сибирь т\зд\г\

Чыгыш Европа т\зд\г\

Улуу Кытай т\зд\г\

Тоолору жана тайпак тоолору

Скандинавия тоолору

Урал тоолору

Алтай тоолору

Теёир Тоо

Гималай тоолору

Кен байлыктары

Таш към\р, нефть, жаратылыш газы, темир, марганец, т\ст\\ металлдар

Нефть, жаратылыш газы,

Бышыктоо иретинде силерге берил\\ч\ интерактивд\\ тестке къё\л\ёърд\ бурууга чакырам.

«евразия» тобуна берил//ч/ суроо-жооп

Жер шарынын эё зор сейсмикалык алкагы кайдан ътът?

?

( Туура жообун тап )

Борбордук Азия боюнча

Т\шт\к Европа боюнча

а

в

Борбордук Европа боюнча

Т\шт\к Азия боюнча

г

б

Азиянын тынч океан жээги боюнча

д

?

Евразиянын мээл\н алкактагы климаты континентт\\ регионун атагыла

( Туура жообун тап )

Борбордук Азия

Батыш Европа

в

а

Чыгыш Европа т\зд\г\

Чыгыш Европа

г

б

Улуу Кытай т\зд\г\

д

?

Евразиядагы эё узун дарыя

( Туура жообун тап )

Енисей

Обь

а

в

Инд

Дунай

г

б

Янцзы

д

«европа» тобуна берил//ч/ суроо-жооп

Т\нд\к Европанын кайсы ълкъс\, уюлдук областтарды изилдъъч\ Амундсен менен Нансендин мекени кайсы?

?

( Туура жообун тап )

Исландия

Финляндия

а

в

Дания

Швеция

г

б

Норвегия

д

Чыгыш Европанын кайсы ълкъс\, алюминий сырьесуна бай?

?

( Туура жообун тап )

Чехия

Польша

а

в

Словакия

Венгрия

б

г

Румыния

д

Т\шт\к Европанын кайсы ълкъс\н, Европанын «башкы жемиш багы» деп аташат?

?

( Туура жообун тап )

Италия

Испания

а

в

Португалия

Греция

г

б

Сан-Марино

д

«азия» тобуна берил//ч/ суроо-жооп

Д\йнъдъг\ нефть ънд\р\\н\н эё ири району деп, Азиянын кайсы бъл\г\н айтышат?

?

( Туура жообун тап )

Т\шт\к –Батыш Азия

Борбордук Азия

в

а

Т\шт\к Азия

Чыгыш Азия

г

б

Т\шт\к-Чыгыш Азия

д

?

Чыгыш Азиядагы басымдуулук кылуучу климат кайсы?

( Туура жообун тап )

Деёиз климаты

Кескин континенттик климат

а

в

Континенттик климат

Мээл\н континенттик климат

г

б

Муссондук климат

д

?

Катманду шаары кайсы мамлекеттин борбору ?

( Туура жообун тап )

Бутан

Бангладеш

а

в

Шри-Ланка

Непал

г

б

Пакистан

д

/йгъ тапшырма

Евразия материги менен Т\нд\к Америка материгин салыштыруу.

Алардын айырмачылыгы жана окшоштугу эмнеде?

айырмачылыгы

окшоштугу