"Фразеологизмхэр"

Зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэхэр (Фразеологизмхэр) 6 - нэ класс

Куэшмэн Маринэ Борис ипхъу

Щхьэлыкъуэ къуажэ, 1 курыт еджап I э

2025 гъэ.

Шифрхэр къэдгъэсэбэпурэ, мыбыхэм щыгъэпщкIуа псалъэр, нобэ дджыну темэр къыдогъуэт.

1

2

е

у

3

4

к

т

5

6

р

7

ф

8

а

9

о

1 0

я

м

11

1 2

д

л

1 3

1 4

з

г

1 5

1 6

ы

1 7

э

1 8

б

1 9

и

х

6, 5, 7, 13, 1, 8, 12, 8, 14, 18, 13, 10, 19, 16, 5

Фразеологизмхэр

ЗэкIэщIэпч мыхъу псалъэхэр.

Къыпыфщэ:

Ди мурадщ зедгъэсэну……

Къыпыфщэ:

Къалэну зыхудогъэувыж …..

Мурад, къалэн гуэрхэр зыхуэдгъэувыжынщ

Ди мурадщ зедгъэсэну: фразеологизмхэр къэтхутэну, къэдгъэсэбэпыфу зедгъэсэну, ди бзэр нэхъ дахэ зыщ I I эмалхэм щыщу тщ I эхэм хэдгъэхъуэну.

Къалэну зыхудогъэувыж:

Предметнэ зэф I эк I хэр:

«Фразеологизм» жихуи I эм къик I ыр и зэхэтык I эр къэхутэныр;

Псалъалъэм иплъэныр. Зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэхэм, фразеологизмхэм къарык I ыр, синтаксическэ къалэн ягъэзащ I эр; абыхэм хуэк I уэу синонимхэр, антонимхэр къэдгъэсэбэп зэрыхъур къэхутэныр

Личностнэ зэф I эк I хэр:

Ди бзэр нэхъ дахэ зэрыхъуным дыхущ I экъуныр. Фразеологизмхэм бзэр ягъэщ I эращ I эмэ, ахэр къэдгъэсэбэпыфу зедгъэсэныр.

Метопредметнэ зэф I эк I хэр :

Дахэу утыку итыныр, къэпсэлъэныр. «Зэдэпщ I эр щ I эхщ, зэдэпшхыр I эф I щ» псалъэжьым и мыхьэнэр зыхэщ I эныр .

Фи гумрэ фи щхьэмрэ зэтелъу фыкъысхуэкIуамэ,

Фи адэ - анэхэм я щхьэ лъагэу евгъэлъагъуну,

Фи щIэныгъэм хэвгъэхъуэну,

Сэ, фи егъэджакIуэм

ФэркIэ си гур хэхъуэну фыхуеймэ,

Фэ езыхэм, фи зэфIэкIым гъунэ зэримыIэр

Флъагъужыну фыхуеймэ,

Фынежьэ!

Фщ I эжу п I эрэ?

Япэ гупым

I . Зэщхьу къэтпсэлъ, зэщхьу ттхы псалъэхэр хохьэ.......

2. Синоним – ар хохьэ…..

3. Лексикэм дегъэдж бзэм …..

4. «Ц I ыху дыщэ» псалъэм и мыхьэнэхэр къыжы I э…

5. Web камерэ, онлайн, дистанционнэу, 3 D нэгъуджэ, сайтхэр, интерактивнэ урокхэр- мы псалъэр лексикэ разделым и I ыхьэ сыт хуэдэм хыхьэрэ?

6. Мыхьэнэ (купщ I э) зэпэщ I эуэ зи I э псалъэхэм йоджэ....

Фщ I эжу п I эрэ?

Ет I уанэ гупым

I . Уэшх, дыгъэ, хуабэ, уэрам-мы псалъэхэр лексикэ разделым и I ыхьэ сыт хуэдэм хыхьэрэ?

2. Къет – мы псалъэм и мыхьэнэхэр къыжы I э

3. Лексикэ- ар……

4. Жьы хъуа псалъэм и щапхъэ къыжы I э.

5. Къыхэгъэщахэр сыт зищ I ысыр? Кхъужьым къыхэщ I ык I ауэ варенэ Щ I Ы. Щ I ЫР ягъэхьэзыр, гуэдз трасэну.

6. Псалъэхэр, абыхэм къарык I ыр, я сурэтхэр итщ…….

7. Компьютер, дизайн, техникэ- мы псалъэхэр лексикэ разделым и I ыхьэ сыт хуэдэм хыхьэрэ?

Фразеологиер – от греч. фразис (phrasis) – выражение -жы I эк I э+ логос ( logos) - учение- егъэсэн

Фразеологизм – зэгъусэу ф I эк I а къамыгъэсэбэп псалъэхэм зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэ зэпхак I э йоджэ.

Тхылъым дивгъаплъэ!

ЗэкIэщIэпч мыхъу псалъэхэр.

(Фразеологизмхэр)

Зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэ зэпхахэр зэк I эщ I эпчмэ, къарык I мыхьэнэр мэкъутэ. Бзэщ I эныгъэм и к I уэц I к I э апхуэдэ псалъэ зэпхахэм фразеологическэ оборотк I э йоджэ.

ЗэкIэщIэпч мыхъу псалъэхэр.

(Фразеологизмхэр)

Гу лъыфтэ псалъэухам зэрыхэувэну щ I ык I эм!

Мусэ и I эщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ мэлажьэ.

Сыт ищ I эр? – мэлажьэ (сказуемэщ), мэлажьэ хэт? – Мусэ (подлежащэщ), мэлажьэ дауэ? – и I эщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ (обстоятельствэщ).

Фразеологизмхэр сурэтхэмкIэ

• И щхьэм иукIэн
• И бзэгупэм щоджэгу
• И напэр мэс.
• Пшэм къыщелъэтыхь.
• И щхьэм фIигъэтIысхьащ.
• И нэхэр зэбгрыжащ.
• ПэкIэ къешэкIын.
• Джэд лъэбжьанэу къритхъащ.

Лэжьыгъэ 34

I .Напэр сын

шынэн

2.И нэ къыхуик I ын

3.И псэр I ук I ын

4.Тхъур I упэк I э зын

ук I ытэн

ехъуэпсэн

тхъэн

Зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэ зэпыщ I ахэм синоним къахуэхъу псалъэр къэгъуэтын.

к I ыф I дыдэ

шынэ зымыщ I э

к I уащ

есэн, хьэлу къэщтэн

гъэтыншыжын

губзыгъэ

хабзэ хэлъын

нэр гъэплъэжын

напэ и I эн

дыгъужьыгу ишхащ

и лъэ нэхусын

нэм къыщ I э I эбэр плъагъуркъым

хабзэ хуэхъун

акъыл нэху

Фразеологизмхэр зэхуэхьэсыжын.

напэ

напэр

тебзащ

къабзэ

и напэм

и I эн

къэнжал

напэр

напэ

хужьк I э

хъумэн

напэ

Псалъэ зэпыщ I ахэм дэтхэнэр зэк I эщ I эпч мыхъу псалъэ зэпыщ I ами, дэтхэнэр къызэрык I уэу зэпыщ I ами къыжыф I э.

• I . Джыдэм и щхьэр къыф I эхуащ.
• И щыуагъэр къызэрыгуры I уэжу щ I алэм и щхьэр къыф I эхуащ.
• 2. Нанэ лы мышыу ишхыну ф I эф I щ.
• Псалъэ мышыу куэдым ц I ыхур игъэдахэркъым.

КъикIыр къащIэ!

И жагъуэ хъун - гум ежэлIэн, щыгуф I ык I ын,

пэплъэн, тепсэлъыхьын

Нэр ирищ I у - нехьэк I -къехьэк I хэмылъу,

езэшауэ, губжьауэ, занщ I у .

Акъыл нэху зи I э - еджа, ф I ыуэ лажьэ, езэша,

губзыгъэ, щ I эныгъэзыбгъэдэлъ

Л I ыгъэ зехьэн - л I ыхъужьыгъэ , хьэлъэ къэ I этын,

мышынэн, зыхуэгъэшэчын, хахуагъэ

зыпылъ I уэху лэжьын.

ТIэкIу зыдгъэпсэхунт!

Фразеологизмым къыхэщ псэущхьэр къэвгъэлъэгъуэфын?

• Дыгъужь нэщ I ам хуэдэщ.
• Бажэм хуэдэу I ужажэщ.
• Тхьэк I умэк I ыхьым хуэдэу

мэшынэ, мэк I эзыз.

4. Шыду ерыщщ.

5. Гуэгушыхъуу зегъэбырыб.

6. Вым хуэдэу узыншэщ

Къэпщытэжыныгъэ

Фщ I эжу п I эрэ?

• Псалъэухар и пкъыгъуэкIэ зэрызэпкърахыр.
• МорфологическэкIэ зэпкърыхыныгъэ зэрыщIыпхъэр.
• ФонетическэкIэ зэрызэпкърахыр.
• Псалъэр и зэхэтыкIэкIэ зэпкърыхыныгъэ зэращIыр.

Антоним, синоним зэхуэхъу фразеологизмхэр къэвгъуэт

Япэ гупым

Антоним зэхуэхъу зэкIэщIэпч мыхъу псалъэ зэпхахэр къэвгъуэт

а) гупрэ псэмрэ дыхьэн

б) банэ хэувэн

в) щхьэжэ щыхъун

г) и гум хыхьащ

д) хьэмрэ джэдумрэ хуэдэн

ЕтIуанэ гупым

Антоним зэхуэхъу зэкIэщIэпч мыхъу псалъэ зэпхахэр къэвгъуэт

а) и гум щIыхьащ

б)адыгэбзэ жыIэн

в) щхьэжэ щыхъун

г) и гум хыхьэн

д) жыIэкIэмыщIэ

ЕтIуанэ гупым

Синоним зэхуэхъу зэкIэщIэпч мыхъу псалъэ зэпхахэр къэгъуэтын

а) ер къигъэкIын

б) нэ джабэкIэ еплъын

в) щхьэм дэуеин

г) нэкIэ шхын

д) и гум щIыхьэн

е) нэкIэ епыджын

Япэ гупым.

Синоним зэхуэхъу зэкIэщIэпч мыхъу псалъэ зэпхахэр къэгъуэтын

а) блэр зэрайкIа баш

в) щхьэм дэуеин

г) нэкIэ шхын

д) цIыху ябгэ , бзаджэ

е) нэкIэ епыджын

Хэт нэхъыбэ къимыгъуэтрэ?

Нап. 25-27-м фынак I уэ!

Сокъурхэ я п I астэ щ I ык I эу.

Зымышхыжын и мэкъумэш щ I эк I э

И шык I э маф I э егъэуауэ

Дэнэ къыздик I ар фразеологизмхэр?

Сыт тхузэфIэкIа нобэ?

Фразеологизмхэр къэтхутащ, къэдгъэсэбэпыфу зедгъэсащ.

Фразеологизмхэм бзэр шэрыуэ, дахэ ящ I .

Фразеологизмэр псалъэ зырызхэм я синониму къок I уэ.

Фразеологизмхэр нэхъыбэу къыщагъэсэбэпыр жьэры I уэтэбзэрщ.

Псалъэухам зы пкъыгъуэу хоувэ.

Фразеологизмхэм хъыбар я I эщ.

Дауэ нобэ дылэжьа?

I эщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ

дегугъуу

щхьэщыгъэц I эфтауэ

демыл l ал I эу

ди нэ къыхуимык I ыщэу

дыхуэмеищэу

Унэ лэжьыгъэ

Унэ лэжьыгъэ

I. Хъыбар е таурыхъ кIэщI, зы фразеологизмым тегъэщIауэ.

2. Фразеологизмхэр сурэткIэ щIын.

ЛъэIу цIыкIу!

Ди щхьэ фхуэдгъэтIылъу

Быдэу дыволъэIу!

Псалъэ мышыу куэдкIэ

Дывмыхъуэж фэ зэикI!

Гур хэвгъахъуэу, цIыкIухэ,

Псоми дыкъэфпсэлъ….

Ауи фымыщхьэхыу

Бжьыпэр дэ къыдэфт! (Фразеологизмхэр)

Фыпсэу!