Һургуулиин түүхэ

Һургуулиин түүхэ.

Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат түүхэеэ аяар холын 1946 онһоо эхилһэн юм. 1946 оной апрелиин 30-да Улаан-Үдэдэ 8-10-дахи ангинуудта буряад дунда интернат һургуули нээхэ тухай СССР-эй сайдуудай зүблөөнэй 5078-Р дугаараар тогтоол абтаһан байна. Һүүлээрнь 1946 оной августын 28-да БМАССР-эй 357-дохи дугаараар “Улаан-Үдэ хотодо буряад һургшадта буряад дунда интернат-һургуули эмхидхэлгэ” тухай тогтоол абтаба.

1946 оной октябриин 15-да 18-дахи буряад һургуули үүдээ сэлибэ, энэ нээлгэн холын хүдөө нютагһаа буряад һурагшадай олошоролгодо нүлөөлөө. Анха түрүүшын үдэрһөө эхилжэ һургуулиин ажал буряад арадай эрхим түлөөлэгшэдые бэлдэхэ гэһэн зорилго табигдаһан байгаа. Тиимэ тулада, дайнай һүүлээрхи хүндэ хүшэр үе саг харалташьегүй, дээдэ шатын бэлэдхэлтэй ажалшад болон һуралсалай талаар эд зөөреэр хангалтань дээдэ шанарай байба. 18-дахи дунда буряад һургуули математика, физикэ, биологи, хими, ород, француз, буряад хэлэнүүдээр дээдэ шатын бэлэдхэл харуулһандаа Буряад Уластаа мэдээжэ болобо.

1951 онһоо 1954 он болотор һургуулиин дэргэдэ 11-дэхи багшанарай класс нээгдэжэ, “эхин һургуулиин багша” гэһэн үнэмшэлгэ һургуули түгэсхэгшэдтэ үгтэхэ болобо.

Түрүүшын үдэрһөө эхилжэ, һурагшадаа эрдэм мэдэсэ, дүй дүршэлөө бүхы наһан соогоо хэрэглэжэ шадаха, дүрбэн тэгшээр һургаха, хүмүүжүүлхэ гэһэн зорилго табигдаһан байна. Энэнь һүүлээрнь тобшоор найруулан тодорхойлогдожо, 1-дэхи интернат-һургуули (1956 он), Буряад Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат (1993) гэжэ нэрлэгдэһэн түүхэтэй.

һургуули, тэрэнэй нэрыень гол шухала багшанар, һурагшад болон түрэлхид тодоруулдаг.

1-дэхи лицей-интернадай түүхын туйлалтань гэбэл - гүнзэгы эрдэм мэдэсэтэй һурагшадые хүмүүжүүлһэн, һургаһан дээдэ мэргэжэлтэй, абьяас бэлигтэй багшанарай болон хүмүүжүүлэгшэдэй дүнгүүд болоно. Һургуулиин олон багшанар һуралсалай олон номуудай авторнууд болоно.

Буряад Уласай болбосоролой дээдэ һургуулитай хамта лицей-интернадай багшанар дүй дүршэлөөрөө Буряад Уласай ба бусад хизаарнуудай багшанараар хубаалдадаг.

Һургуули байгуулагдаһанһаа эхилээд, мүнөө саг хүрэтэр һурагшадые бэе тамирай, ажалай, урлалай, оюун ухаанай талаар хүгжөөлгэдэ тааруу оршон байдал байгуулагданхай. Проектнэ ба шэнжэлэлгын ажаябуулга һуралсалай шухала һуури эзэлнэ. 1980 ондо хүүгэдэй дуу хатарай “Наран” ансамбль байгуулагдаа, һүүлээрнь “Жэшээтэ хүүгэдэй ансамбль” гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртөө. 1980 ондо интернат-һургуулиин дэргэдэ 8-дахи урлалай һургуули нээгдээ.

Багшанарай ажалшадай уламжалан залгамжын гурим, хүмүүжүүлгын онсо оршон бэлигтэй һургуулиин захиралнууд байгуулһан байна (тэдэнэй тоодо түрүүшын захиралнууд Агафья Андроповна Башкуева, Еремей Багдуевич Балтахинов). Манай һургуулиин захиралнууд бэлигтэй дээдэ мэргэжэлтэд байһандаа Буряад Уласай болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай сайдаар хүдэлөө (С.С.Дмитриев, П.Һ.Бардаханов), мүнөө сайдаар Б.Б.Жалсанов хүдэлнэ.

Һургуулиин эгээл ехэ омогорхолынь-һургуули түгэсхэгшэд ба мүнөөнэй һурагшад. Буряад арадай эрхим түлөөлэгшэдые хүмүүжүүлхэ гэһэн зорилго бэелүүлэгдээ, юундэб гэхэдэ бүхы һургуули түгэсхэгшэд Россиин ба хари гүрэнэй дээдэ һургуулинуудые дүүргэжэ, мэргэжэл ехэтэй, амжалтатай хүдэлмэрилэгшэд, һайн түрэлхид, олониитэдэ хэрэгтэй, эдэбхитэй, туһатай хүнүүд болоо.

Ниигэмэй эмхинүүдээр (эрдэмэй, соёлой, тамирай, урлалай һургуулинуудтай, хотын үйлэдбэринүүдтэй) гуримтайгаар, нягта холбоотойгоор ябуулагдаһан хүдэлмэри һургууулиин үндэр амжалтануудай туйлалта тайлбарилна.

Мүнөөнэй һурагшадай һуралсал һонирхолтойгоор үнгэрнэ. Һурагшад гүнзэгыгөөр предмедүүдые үзэнэ, уласхоорондын, регион хоорондын, бүхэроссиин, Буряад Уласай, хотын хэмжээнэй проектнүүдтэ хабаадана. Мүнөө сагта лицей-интернадта уран бүтээл, абьяас бэлиг, инноваци багшанарай дээдэ мэргэжэлэй ажалтай, лицейн аха дүүнэр шэнги онсо харилсаатай нягта холбоотой. Эдэ бүгэдэ захиралай, багшанарай, ажалшадай, һурагшадай, түрэлхидэй габьяа болоно.