Конспект классного часа Блокада Ленинграда

Кылаас чаа?а

К?нэ-дьыла: 13.02.2014

Тема: Ленинград блокадата. 900  к?н хара?а?а.

Кылаа?а: 5-8 кылаастар.

Туттуллар матырыйаал:  проектор, слайд,презентация,  МР 3 метроном, караоке “1941-1945”

Сыала: ??рэнээччилэргэ Ленинград кыргы?ыытын, блокада?а дьон эрэйи к?рб?т?н били?иннэрии.

Соруга:

- ??рэнээччилэргэ А?а дойду Улуу сэриитин историятын, Ленинградскай кыргы?ыы историятын ?йд??ллэрин сити?ии ;

- ??рэнээччилэри патриотическай тыы??а, оло?у сыаналыырга   иитии;

- О?о кэпсиир, са?арар дьо?урун сайыннарыы

Формата: лекция, бэсиэдэ.

Киирии

1. Тэрээ?ин чаас. (2 м)
2. А?а дойду Улуу сэриитэ. (3м)
3. Ленинградтаа?ы блокада.  (3 м)
4. К?нд? ас-килиэп. Блокада кэмигэр к?ннээ?и нуорма. (3 м)
5. К?н сырдыга- Олох суола. (5 м)
6. Таня Савичева блокадатаа?ы дневнигэ. (5м)
7. Саха сирин студенын Блокадатаа?ы дневнигэ (2 м)
8. Саха сирин буойуттара  Лениград блокадатыгар. (5м)
9. Т?м?к. Ырыа,  караоке “1941-1945” ( 5м)

1. Тэрээ?ин чаас.Учуутал: ?т?? к?н?нэн к?нд? ??рэнээччилэр, дь??лл??р с?бэ уонна учууталлар. Би?иги б?г???? кылааспыт чаа?а  Ленинград Блокадатыгар ананар. То?о бу теманы таллы? диир буоллахха Олунньу ый патриотическай ыйынан  биллэрилиннэ. Уонна манан сибээстээн тохсунньу ый 27  к?нэ – Ленинградтаа?ы кыргы?ыыттан босхолонуу 70 сыла.

• Блокада диэни хайдах ?йд??г?т?й?
• Би?иги б?г?н Блокада  ыарахан кэмигэр Ленинград куорат олохтоохторо хайдах а?аан, ?лэлээн, ки?и-хара буолан  олорбуттарын ту?унан билсиэхпит, кэпсэти?иэхпит.
• А?а дойду Улуу сэриитин ту?унан ким билэрий? Илиигитин уунун эрэ.  (2 м)

1. Дьулуур А?а дойду Улуу сэриитин ту?унан кылгастык кэпсиэ?э:

 Дьулуур:  Сэрии. Бу тыллары и?иттэххэ харах уута, ?л??-с?т??, хаан-сиин, аччыктаа?ын барыта хараххар илэ к?ст?н кэлэр. Билигин эйэлээх олоххо олорон сэриини дьоммут кэпсээннэриттэн истэн, кинигэ?э аа?ан, киинэ?э к?р?н кэллэхпит. А?а дойду Улуу сэриитэ ырааттра, ыраатан, история биир улахан ти?игэ буолан и?эр. Ол эрэн сэрии ыар тыына хас баардии ыал аанын то?суйбут, хас биирдии ыалга харах уута буолан киирбитэ саарба?а суох.

  Фашисткай Германия сэриилээн ылбыт Ар?аа Европатын  уонна бйээтин хос моонньохторун к??стэрин б?т?нн?? т?мэн , тии?игэр тиийэ сэбилэммит 190 дивизиянан 1941  сыл ыам ыйын  22   к?нэ буолар т??н?гэр  3 чаас 30  м?н??тэ?э, сэриини  биллэрбэккэ эрэ Хоту Муустаах акыйаантан Чуорунай муора?а тиийэ Совесткай Союзка т??к?нн?? саба  т?сп?тэ. Онон эйэлээх доугабары кэспит сидьи? агрессор буоларын б?т?н аан дойдуга к?рд?рб?тэ.   Немецкэй-фашистскай сэриилэр сарсыарда 5-6 чааска  ССРС государственнай границаларын туораабыттара. Бу к?н советскай авиация 1200-кэ?э  чуга?ыыр самолета буомбаламмыттара, ?лт?р?т?лл?б?ттэрэ. Бу к?н летчиктар- лейтенант П.С. Рябцев, старшай политрук А.С. Данилов, младшай лейтенант Д.В. Кокарев ма?найгынан  салгы??а тарааннаа?ыны о?орбуттара.

Бу к?н Франция, Югославия, Болгария компартиялара Советскай Союз политикатын туту?арга диэн бэйэлэрин норуоттарыгар ы?ырыы та?аарбыттара. Великобритания премьер министрэ У. Черчиль ССРС политикатын ?й??р и?ин ы?ыран радионан тыл эппитэ.

 Советскай правительство бу к?н Хотугулуу- Ар?аа??ы, Ар?аа??ы, Со?уруулуу-Ар?аа??ы фроннары, 9-с туспа армияны,  Хотугу, Балтийскай, Хара муоратаа?ы флоттары тэрийбитэ. 1905-1918 сс.  т?р??х байыаннай эбээ?инэстээх советскай гражданнары бэс ыйын 23 к?н?ттэн мобилизациялыыр ту?унан уураах та?аарбыта. Бу к?н байыаннай трибунал бала?ыанньата бигэргэммитэ. 

1. Ленинград блокадата Слава:   Гитлер Советскай Сою?у  утары сэриини са?алыырыгар хара ма?найгыттан совесткай норуоту кыргар, Сэбиэскэй норуот  эйэлээх оло?ун э?эн сири-дойдуну былдьыыр, куораты ?лт?р?тэр    соругу туруоруммута.  “OST- -Восток»  диэн былааныгар  30 м?л?й??н нууччаны,  5-6  м?л?й??н еврейи  кыдыйарга диэн суруллубута.  Москва?а ту?унан анал былааныгар: “Куорат биир да нуучча саллаата, олохтоох,  дьахтар эбэтэр о?о да буоллун онтон тахсыбатын курдук т?г?р?т?лл??хтээх. Тахсарга ханнык ба?арар холонууну  к????нэн саба баттыахха. Москва уонна кини тулата ууга тимирдэллэригэр бэлэмниэххэ наада. Б?г???? Москва  турар сиригэр муора ??ск??хтээх, ол нуучча норуотун столицатын  цивилизованнай Аан дойду хара?ыттан букатыннаахтык  кистиэ?э. Гитлеровецтар Ленинградка, Киевкэ эмиэ итинник дьыл?аны бэлэмнээбиттэрэ.  Гитлер ССРС-ка саба т????тэ аан ма?найгыттан Ленинградка ту?уламмыта. Бу с?р?н биричиинэтинэн 1917  сыллаахха буолбут революция кыайыыта этэ. Бу аан дойду историятыгар Ленинград куоракка буолбут социалистическай революция бастакы кыайыыта этэ. Ити кэм?э фашисткай Германия ?рд?к? штабын салалтата бастакынан Ленинград самнарыллыахтаа?ын, ол кэннэ Украина или??и ?рт?, дьэ ол эрэ кэнниттэн Москва ылыллыахтаа?ын ?ч?гэйдик билэллэрэ.  Ити сиэргэ баппат ба?атын толороругар Гитлер  40  дивизияны,1000 танканы , 1500 самолету к??с к?м? о?остубута.

Люция:  1941 сыл бала?ан ыйыгар ?ст??х Лениградка  чуга?аан т?г?р?йб?тэ.   1941 сыл бала?ан ыйын 8 к?н?гэр  фашистар Шлиссельбург куораты билиэн ылан баран Ладога к??л со?уруу ?рт?гэр тиийэллэр. Ленинград куораты блокадалыыллар. Гитлер хамаандата хааннаах хара ба?атын толорорго, куораты, нэ?илиэнньэни  имири э?эргэ бэлэм буолбута.  Мантан ыла к?ннэри-т??ннэри артиллерийскай буомбалаа?ыннар, ытыала?ыылар са?аламмыттара. К?н?с фашистар Лениграды сэриилииллэрэ, т??н?н самолетунан бомбалары быра?аттыыллара.  Олорор дьиэлэр, оскуолалар, балыы?алар бу ?л?гэрдээх буомбалаа?ынтан сууллубуттара. "Граждане! Во время обстрела эта сторона улицы наиболее опасна !" диэн сэрэтэр суруктар дьиэлэргэ суруллубуттара.  Ытыала?ыы, буомбалаа?ын сэллээбит бириэмэтигэр Ленинград  араадьыйатыгар бирикээс курдук метроном тыа?ын холбууллара. (звучит стук метронома). Олохтоохтор араадьыйаларын к?н? бы?а араарбаттара. Метроном тыа?а – куорат с?рэ?э тэбэрин курдук буолара. Метроном тыа?ыыр ол аата куорат  ?сс? да тыыннаа?ын  бэлиэтиирэ, а?ыйах кэм и?игэр Ленинград- кириэпэскэ кубулуйбута.

Марианна : 1941 сыл алтынньы 21 к?н?гэр "Смена"  ха?ыат  маннык накаа?ы та?аарар  Юные участники обороны Ленинграда! Будьте достойны своих дедов и отцов, сестер и братьев, ушедших на фронт:"

 Эдэр Лениградецтар улахан дьону кытары тэ??э окуопа ха?аллара, цветной металл хомуйаллара. ?ст??х танкаларын э?эр инниттэн ученайдар араа?ы барытын толкуйдууллара. Манна оскуола ??рэнээччилэрэ к??с-к?м? буоланнар  1 нэдиэлэ и?игэр 1 м?л?й??н бытыылка хомуйбуттара. О?олор госпиталларга эмиэ к?м?л???лл?р?.  Баа?ырбыт байыастары сэргэхситэллэрэ. Кинигэ, ха?ыат аа?ан и?итиннэрэллэрэ. Дьонноругар сурук суруйарга к?м?л???лл?р?, кэнсиэр туруораллара.

1. К?нд? ас килиэн- к?ннээ?и нуорма Даша:  Сэрии са?аламмыта а?ыйах ый буолла уонна куорат хоргуйар. Карточканан бэриллэр астара улам а?ыйаан барар. 1941 сыл сэтинньи 20 к?н?гэр иждивенецтарга 125 гр, рабочайдарга 250 гр.  хара килиэби  биэртэлииллэр. бу сарысардааны, к?н?ск? уонна киэ?ээ??и а?ылыктара этэ. Куруппа  ыйга  300 г, арыы-100 г. тиксэр буолар. Кэлин олох да?аны килиэптэн ураты тугу да биэрбэт буолаллар. Бурдуктара а5ыйаан килиэптэрин элбэтэр сыалтан  араас ку?а?аны барытын былыыр буолбуттара. Карточка блокада кэмигэр олус к?нд? буолбута. Карточкагын с?тэрдэххинэ хаттаан биэрбэттэр этэ. Ол курдук куорат олус ыар туруктаммыта. Карточка харчытаагар к?нд? буолбута.  Бурдуктарын хасаа?а б?тэн аччыктаа?ын са?аланар. Килиэп олус к?нд? буолар.  Дьон хоргуйан ыксаан  тириини , кырыысаны, тураа?ы сиирэ. Столярнай килиэйи дыры?аа?кы  о?остон сииллэрэ.  Куоскаларын, ыттарын кытары сиэтэлээбиттэрэ. Кэлин ыксанн ки?и ?л?г?н кытары амсайбыттара. Куоракка уот,  уу, ититии диэн суо?а. Дьоннор  уокка умайары барытын сылытыыга ыыталлара. Чугастаа?ы к??лтэн уу ба?ыналлара. бу аччык дьо??о олус ыарахан этэ.   Нэ?илиэнньэ элбэх ки?итэ аччыктаан уулусса?а охтон  ?лб?тэ. 1942 сыл саа?ыгар уулусса?а, болуоссакка 13 ты?ыынча ?лб?т ки?ини харайбыттара.
2. Илья:  Дорога жизни. Ленинградецтар аччыктаан дэлби ?ллэн, лаахтаабыт курдук кылабачыгас буолбуттара – бу  дистрофия 1 стадията , дистрофия 2 стадията  кууран- хатан хаалаллар.  Ахсынньы ый б?т??тэ ки?и б??? суолга охтубута.  Ленинград оборонатын ту?унан историчекай литература?а “Дорога жизни” диэн ааттаммыт Ладога  к??л устун тардыллыбыт кы?ы??ы суол трассатын ту?унан  элбэхтик суруллан тураллар. Ити суолу Ленинград блокадатыгар хаайтарбыт куорат олохтоохторо “Олох и?ин охсу?уу” суолунан ааттаабыттара.

Дойдуну кытта Ленинграды кытта сибээс Ладога к??л?нэн эрэ баара. К??л?нэн та?а?ас та?ар баржалар, массыыналар, та?а?астаах аттар 8-11 км.  Кэтиттээх сиринэн Лениград куорат олохтоохторугар бородуукта та?ан бу суолу Олох суола диэн ааттаабыттара.

1. Учуутал: 11  саастаах Таня Савичева дневнигын бары да?аны истибиккит буолуо. Кимий Таня Савичева диэн. ( слайд). ?ст??х блокадатын  ыар содула  бу кыыс т?р?пп?ттэрин, чугас дьонун  илдьэ барбыта, тулаайах хаалларбыта. Ити ыар к?ннэргэ 9 кылгас бэлиэтээ?ини хаалларбыта.

• "Женя умерла 28 декабря в 12.00 ч. утра 1941 года"
• "Бабушка умерла 25 января в 3 ч. дня 1942 года"
• "Лека умер 17 марта в 5 ч. утра 1942 года"
• "Дядя Вася умер в 2 ч. ночи 14 апреля 1942 года"
• "Дядя Леша умер 10 мая в 4 ч. дня 1942 года"
• "Мама умерла 13 мая в 7 ч. 30 мин. утра 1942 года"
• "Савичевы умерли"
• "Умерли все"
• "Осталась одна Таня"

1. Таня Савичева дневнигын курдук  «Наше время» 2014 сыллаа5ы тохсунньу 31- олунньу 6  к?н?нээ?и н??мэригэр Блокадный дневник Якутянки диэн материал бастакытын бэчээттэнэн та?ыста. Манна Саха сириттэн А.Н. Островскай аатынан Ленинградтаа?ы театральнай институтка студенныы барбыт Ксения Васильевна Гаврильева Блокаднай дневнигар Ленинград блокадатын, аччыктаа?ыны, ки?и ?л??т?н, Олох суолун суруйбута к?ст?р.
2. Ленин куоратын к?м?скэлигэр Сэбиэскэй Сойуус атын омуктарын уолатарын, кыргыттарын кытта Саха сирин ты?ыынчанан ыччата сарын-сарынтан ?й???н кыргыспыттара. 1942 сыл  атырдьах ыйын 1 к?н?гэр Дьокуускай байыаннай комиссариатыгар Лениград к?м?скэлигэр охтубут 58 саллаат хара суруга кэлбитэ.саха сириттэн ы4ырыллан, Советскай Союз Геройун 8рд8к аатын ылбыт л86чч8ктэр Владимир Васильевич Сапожников, Иван гаврилович Шаманов уонна михаил Васильевич Лорин Ленинград халлааныгар сэриилэспиттэрэ.  Саха сирин буойуттара Ленинград блокадатыгар: Саха сириттэн Лениград  оборуонатыгар сылдьыбыт дьоммут сыл-хонук ахсын а?ыйаан и?эллэр. 2013 сыл  сэтинньитигэр «  Жителю Блокадного Ленинграда” диэн ?йд?б?ннб?к мэтээли Саха сирин 45  олохтоо?ор туттарбыттара. Онтон быйыл к??? к?т??  70 сыллаах ?б?л??й?нэн аа?ан к?рб?ттэрэ, Ленинград и?ин сэрии 10-ча саллаата  уонна блокада 40-ча  кыттыылаа?а эрэ хаалбыт.

Советскай дойду бары омуктарын кытта тэ??э сахалар фро??а уонна тыылга геройдуу бы?ыыбасты? холобурун маассабайдык к?рд?рб?ттэрэ.

Сэрии сылларыгар Чэриктэй нэ?илиэгинээ?и урукку Социализм суола, Ыччат суола колхозтартан барыта 79 ки?и Армия?а ы?ырыллыбыта. Ол дьонтон сэрии толоонугар34 буойун охтубута, 45 ки?и т?нн?н кэлбитэ.

А?а дойду Улуу сэриитигэр сылдьыбыт аймахтаргыт, э?элэргит тустарынан ахты?ан аа?ыаххайы?.

1.  Т?м?к.

Учуутал:

• Ол курдук 1943 сыл  тохсунньу 18 к?н?гэр Ленинградтаа?ы уонна Волховтаа?ы фроннар к??стэринэн   Лениградтаа?ы кыргы?ыы  босхоломмута. 1944 с. тохсунньу 27  к?н?гэр  Ленинградтаа?ы кыргы?ыы б?тэ?иктээ?ин  босхолонор. 1941 сыл от ыйын 1  к?н?ттэн 1942 бу к?н?грэ дылы 1 м?л.  93 ты?. 695  ки?и Пискаревскай кылабыы?а?а к?м?лл?б?тэ. 900  к?н Ленинградецтар фашистарга бэриммэтэхтэрэ. Ол курдук кинилэр куорат и?ин о?олуун, кырдьа?астыын охсуспуттара. Хоргуйууга да, тымныыга да, бомбардировка да Лениградецтары кыайбата?а.  1945 сыл тохсунньу 26  к?н?гэр Герой куорат аатын и?эрбиттэрэ, Ленин аатын уордьанынан на?араадаламмыта.  930 ты?.  ки?и "За оборону Ленинграда" мэтээлгэ тиксибитэ.

• Уопсай ырыа  «1941-2945» .  Манан кылааспыт чаа?а т?м?ктэнэр.

С????ххэ туран Лениградтаа?ы кыргы?ыыга олохторун уурбут буойуттарга уонна Ленинград олохтоохторугар биир м?н??тэлээх кэриэстэбил биллэрэбин.(метроном тыа?а).