Конспект урока развитие речи

ДЕРС МЕВЗУСЫ: НУТУКЪ ИНКИШАФЫ ДЕРСИ. НУТУКЪ УСЛЮПЛЕРИ. РЕСМИЙ-ИШ УСЛЮБИ.

ДЕРСНИНЪ МАКЪСАДЫ: талебелерге  нутукъ услюплери  акъкъында анълатмаларны хатырлатмакъ; талебелрнинъ агъзавий  ве язма нутукъларыны  зенгинлештирмек, инкишаф этмек; Къырымнынъ  гузель табиаты  акъкъында  субет кечирип, Ватанымызгъа  севги ашламакъ.

ДЕРС ТЕМИНАТЫ: дерслик, Къырым табиатыны  тасвирлеген ресим, презентация.

                                                        ДЕРСНИНЪ КЕТИШАТЫ

Тешкилий къысым. Селямлашув. Невбетчининъ рапорты.

Эв вазифенинъ  тешкерюви.

Суаллерге джевап беринъиз:

1. Нутукънынъ ресмий иш услюби не ерде къулланыла?

2. Бу услюпни насыл макъсатнен къулланалар?

3. Илянларда насыл малюматлар бериле? Илянларнынъ язув шартларыны хатырланъыз.

Къаиделерни текрарланъыз!

Чешит-тюрлю весикъа, къарар, эмир кягъытларында нутукъ­нынъ ресмий услюби къулланыла. Бу услюпнинъ макъсады —ресмий малюматны догъру ве муайен шекильде ифаделемек.

Илянларда бир сыра малюмат олмасы шарт:

1.Хабер кимге аит олгъаны косьтериле;

2.Къыскъадан эсас малюмат изалана;

3.Илян кимнинъ адындан берильгени къайд этиле

Дерсте мешгъулиетлер узуринде чалышув.

223-иш. Юкъарыдаки къаиделерге эсасланып, мектебинъизде кечириледжек тедбир акъкъында илян язынъыз.Метининъизде къуллангъан сёз чешитлерини къайд этинъиз.

224-ииш.Метинни окъуп онынъуслюбини бельгиленъиз.Биринджи джумлени кочюрип, синтактик талиль этинъиз.

Мени июль айынынъ кучьлю ве шиддетли кок гудюрдиси .уятты. Мен бу гудюрдиден алдын юкъуда олсам да', яваштан ягъмакъта олгъан ягъмурнынъ шувултысыны эшитип тура эдим: онынъ агъыр тамчылары, арты кесильмеден дам устюне тюшип ве пенджереге урынып, тыбырдай эдилер.

Мен, истер-истемез, козьлеримни ачтым ве пенджереден бакътым. Мораргъан ве терлеген джамларнынъ огюнден къыялап ягъмур ягъмакъта эди. Яшынлы ягъмур шеэр бойлап куньбатыгъа догъру кетмекте эди.

                                                                                                                                          (Э. Алимов)

225-инджи иш. Ашагъыда берильген метинлерни окъуп, мевзуларыны къайд этинъиз. Бунъа коре, метиннинъ насыл услюпте язылгъаныны бельгиленъиз.

1.                                                   Весикъа

    Мусаев Серет Арсенович  Сарыбыш умумтасиль мектебининъ единджи сыныфында окъугъаныны тасдыкълай.

Весикъа китапханеге теслим этмек ичюн берильген.

   Мектеп мудири                    А.М. Мусаева

1. Тамам бу арада янашадан арды-сыра эки^м кере тюфек патлады. Абдырап сескенген ат, итааттан чыкъып, козьлери бакъкъан тарафкъа алып къачты. Алим адым сайын онъгъа-солгъа янтайгъан, чалыларны атлап-басып кечкен атынынъ чылгъынлыкънен чапувыны токътатаджакъ олып тырышты. Лякин айваннынъ адымлары сакинлештикче, онынъ акъсагъаны даа зияде сезильди. Алим эгерден ерге секирип тюшмеге меджбур олды. Тозлатору арт аягъындан яралангъан! Тиз къапагъындан тамчы-тамчы къан акъа. Шу саат, пычагъыны къынындан чыкъарып, яраны темизледи ве суекке къадалгъан уфачыкъ къуршунны тартып чыкъарды...

                                                                                                                          (Ю. Болат)

БАГЪЛЫ НУТУКЪКЪА АИТ ХАТЫРЛАТМАЛАР

1. Нутукъ чешитлери

Нуткъумызнынъ эсас чешитлери — икяе, тариф, фикир этюв.

Икяеде бир де бир вакъиа, арекет акъкъында сёз юрьсетиле.

Икяе кириш, эсас ве нетиджелев къысымларын дан ибарет олур. Кириште муэллиф икяе этеджек вакъиа не вакъыт, не ерде ве кимнен олып кечкени иза- лана. Нетиджелевде тариф этильген вакъиалар акъкъын­да муэллиф озь фикир ве муляазаларынен пайлаша. Адий икяенинъ тизилювини (композициясыны) ашагъыдаки схеманен косьтермек мумкюн:

Тариф эткенде, инсанларнынъ, табиатнынъ, эшьялар- нынъ аляметлери акъкъында айтыла. Фикир юрюткенде исе бир де-бир адисе, вакъианынъ себеби, озьара мунасебетлери талиль этиле.

Нутукъ чешитлерини суаль къойып бельгилемек мум­кюн. Икяеге — не олды? Тарифке — насыл? Фикир юрю- тювге не ичюн? киби суаллер къоймакъ мумкюн.

БАГЪЛЫ НУТУКЪКЪА АИТ ХАТЫРЛАТМАЛАР

1. Нутукъ чешитлери

Нуткъумызнынъ эсас чешитлери — икяе, тариф, фикир этюв.

      Икяеде бир де бир вакъиа, арекет акъкъында сёз юрьсетиле.

Икяе кириш, эсас ве нетиджелев къысымларын дан ибарет олур. Кириште муэллиф икяе этеджек вакъиа не вакъыт, не ерде ве кимнен олып кечкени иза- лана. Нетиджелевде тариф этильген вакъиалар акъкъын­да муэллиф озь фикир ве муляазаларынен пайлаша. Адий икяенинъ тизилювини (композициясыны) ашагъыдаки схе- манен косьтермек мумкюн:

     Тариф эткенде, инсанларнынъ, табиатнынъ, эшьялар- нынъ аляметлери акъкъында айтыла.

     Фикир юрюткенде исе бир де-бир адисе, вакъианынъ себеби, озьара мунасебетлери талиль этиле.

Нутукъ чешитлерини суаль къойып бельгилемек мум­кюн.

     Икяеге — не олды?

    Тарифке — насыл?

   Фикир юрютювге не ичюн? киби суаллер къоймакъ мумкюн.

                                                                     ЛУГЪАТ ИШИ